Pańska Przehybka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Pańska Przechybka)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Przełęcz Pańska Przehybka
Ilustracja
Pomnik samolotu na Pańskiej Przehybce
Państwo  Polska
Wysokość 995 m n.p.m.
Pasmo Karpaty, Gorce
Sąsiednie szczyty Jaworzyna Kamienicka, Magurki
Położenie na mapie Gorców, Pienin, Beskidu Sądeckiego
Mapa lokalizacyjna Gorców, Pienin, Beskidu Sądeckiego
Przełęcz Pańska Przehybka
Przełęcz Pańska Przehybka
Ziemia49°32′27,7″N 20°10′17,2″E/49,541028 20,171444
Szałas na Pańskiej Przehybce

Pańska Przehybka – przełęcz w Gorcach położona na wysokości 995 m n.p.m., pomiędzy Jaworzyną Kamienicką a Magurkami[1]. Po jej zachodniej stronie spływa Forędówka, po wschodniej stronie potok Duże Jaszcze. Administracyjnie znajduje się na obszarze miejscowości Ochotnica Górna. Zalesiony rejon przełęczy wchodzi w skład Gorczańskiego Parku Narodowego[2]

Nazwa przehybka pochodzi od słowackiego słowa priehyba i łemkowskiego prehyba. Jest to określenie często spotykane w nazwach geograficznych na obszarze Karpat. W Beskidzie Sądeckim, Pieninach i Gorcach uległo spolszczeniu na Przechyba. Pierwotnie oznaczało ono formację podobną do przełęczy lub siodła, ale nie typową – bywa to np. płytka i rozległa przełęcz, polana na górskim grzbiecie, bez typowego dla przełęczy wcięcia. Później kartografowie czasami poprzesuwali nazwę na sąsiednie formacje, np. szczyty, garby na grzbiecie, polany, lasy[3].

Pańska Przehybka znana jest z tego, że 18 grudnia 1944 rozbił się tutaj amerykański czterosilnikowy ciężki samolot bombowy typu Liberator, o imieniu własnym „California Rocket”, z 459 Grupy, 15 Armii Powietrznej Stanów Zjednoczonych (United States Air Force). W misji nr 166 startował wraz z innymi bombowcami z lotniska we Włoszech z zadaniem zbombardowania niemieckich zakładów produkcji benzyny syntetycznej w Oświęcimiu. Jeszcze przed dotarciem do celu, w wyniku ostrzału przez artylerię przeciwlotniczą, przestały pracować trzy silniki. W tej sytuacji samolot zrzucił zabezpieczone bomby w bezpiecznym miejscu w rejonie Pszczyny i skierował się w stronę rosyjskiego frontu, gdyż powrót do Włoch na jednym silniku był niemożliwy. Jednakże ponad Gorcami ostatni silnik stracił moc. Dziesięcioosobowa załoga bombowca wyskoczyła na spadochronach, dziewięciu spadochroniarzy zostało odszukanych dzięki szybko zorganizowanej akcji partyzantów AK stacjonujących w Gorcach oraz ludności wsi Ochotnica. Zaginął tylko kapitan samolotu, a jego ciała nigdy nie odnaleziono. Uratowani żołnierze zostali pod opieką partyzantów do przyjścia frontu radzieckiego, a następnie dostali się do Odessy, stamtąd statkiem do Włoch, a po wojnie do swojej ojczyzny[4].

W 50 rocznicę tego wydarzenia na Pańskiej Przehybce w miejscu, gdzie upadł samolot, odsłonięto pomnik. Jest to zmontowany przy użyciu oryginalnych elementów tego samolotu fragment kadłuba liberatora. Obok wybudowano drewniany szałas w tradycyjnym miejscowym stylu, a na nim zamontowano tablicę z opisem tego wydarzenia, jak również historii ruchu oporu w Gorcach. W uroczystości jej odsłonięcia uczestniczyło trzech uratowanych członków załogi samolotu[1].

Szczegółowy opis ostatniego lotu samolotu „California Rocket” znajduje się w książce Roberta Panka i Krzysztofa Wielgusa Liberator w Gorcach[4].

W górnej części doliny potoku Jaszcze, między polaną Tomaśkula a Pańską Przehybką rośnie rzadki w Polsce ostrożeń dwubarwny[5].

Szlaki turystyki pieszej[edytuj | edytuj kod]

Ścieżka edukacyjna zielona.svg – zielona ścieżka dydaktyczna „Na Pańską Przehybkę”. Jest to zamknięta pętla. Rozpoczyna się przy drodze w górnej części przysiółka Jaszcze Duże w Ochotnicy Górnej. Prowadzi przez Borsuczyny, Magurki, polanę Tomaśkula, Pańską Przehybkę, polanę Łonna i w dół drogą wzdłuż potoku Duże Jaszcze. Czas przejścia 2,5–3 godziny[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Marek Cieszkowski, Paweł Luboński: Gorce – przewodnik dla prawdziwego turysty. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2004. ISBN 83-89188-19-8.
  2. a b Gorce. Mapa turystyczna 1:50 000. Kraków: Compass, 2007. ISBN 978-83-89165-39-8.
  3. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  4. a b Robert Panek, Krzysztof Wielgusi: Liberator w Gorcach. Poronin: Biuro Usług Komputerowych, 2001. ISBN 83-914420-3-9.
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.