Państwa nieuznawane

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Państwa nieuznawane (inne terminy stosowane zamiennie: państwa powstańcze[1], państwa nieuznane, quasi-państwa, parapaństwa, państwa de facto niepodległe) – termin stosowany dla kilku jednostek politycznych świata, które pomimo braku uznania na arenie międzynarodowej (lub z minimalnym uznaniem) de facto są niepodległymi państwami.

Państwa nieuznawane

     państwa częściowo uznane na arenie międzynarodowej (przynajmniej przez jedno państwo członkowskie ONZ)

     państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej, de facto kontrolujące swoje terytorium

     terytoria o nieustalonym statusie politycznym

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Praktyka uznawania państw pojawiła się pod koniec XVIII wieku w związku z uznaniem niepodległości Stanów Zjednoczonych przez niektóre inne państwa. Później zasada ta się rozszerzała, by osiągnąć kulminację w postaci uznawania niepodległości byłych kolonii.

W myśl dominującej w prawie międzynarodowym zasady uznanie państwa na arenie międzynarodowej nie jest warunkiem koniecznym do jego powstania. W praktyce jednak jest inaczej: państw nieuznawanych na arenie międzynarodowej nie uważa się za niepodległe. Jednak nie zmienia to faktu, że państwa takie funkcjonują, mają swoje terytoria, ludność i rządy sprawujące nad nimi względnie suwerenną lub narzuconą siłą kontrolę. Obszarów separatystycznych, które ogłosiły niepodległość, jest na świecie wiele, lecz tylko nieliczne z nich można zaliczyć do państw de facto niepodległych. Nie będą nimi regiony, które proklamowały niepodległość, lecz w dalszym ciągu pozostają pod faktyczną władzą kraju, do którego dotychczas należały. Państwami nie są również obszary separatystyczne, na których wciąż trwają walki i sytuacja może ciągle ulegać zmianie.

Obecnie za de facto niepodległe można uznać osiem państw, których niepodległość, ogłoszona co najmniej kilkanaście lat temu, zdążyła już okrzepnąć lub została uznana przez co najmniej jedno państwo uznawane na arenie międzynarodowej, a ich rządy bez przeszkód sprawują władzę nad terytorium, mającym w miarę określone granice i stałą ludność.

Podobny nieco charakter do państw nieuznawanych mają terytoria o nieustalonym statusie. Są to terytoria, które domagają się uznania niepodległości i których aspiracje są poważnie brane pod uwagę na arenie międzynarodowej. Zawiłości świata polityki międzynarodowej powodują jednak, że dotychczas kraje te faktycznie pozostają pod władzą państw sąsiednich, a ich ostateczny status, to znaczy nadanie niepodległości lub pozostanie w jakiejś formie związku z państwem administrującym, ma zostać rozstrzygnięty w bliżej nieokreślonej przyszłości. Obecnie na świecie istnieją dwa takie terytoria: Sahara Zachodnia i Palestyna – mimo swojego nieuregulowanego statusu są one przez część państw uznawane za kraje niepodległe.

Państw nieuznawanych nie należy mylić z mikronacjami (na przykład Sealand, Seborga, Hutt River), które w ogóle nie są elementem polityki międzynarodowej (choć część z nich do tego aspiruje), a ich „istnienie” wynika w głównej mierze z ich ignorowania lub traktowania przez władze poszczególnych państw jako swoisty folklor. Obok mikronacji istnieją jeszcze państwa wirtualne będące wytworem społeczności internetowych (na przykład Talossa).

Do grona państw nieuznawanych nie zalicza się terytoriów kontrolowanych przez grupy terrorystyczne. Przykładem jest Państwo Islamskie, które ogłosiło się kalifatem 29 czerwca 2014[2], posiada pełną kontrolę nad opanowanym terytorium i ma znamiona państwowości[3]. Część źródeł z tego powodu rozważa czy Państwo Islamskie można uznać za państwo[4], a niektóre źródła określają Państwo Islamskie mianem quasi-państwa[5]. Jednak nie jest zaliczane do państw nieuznawanych, gdyż przeszkodą jest nie tylko brak uregulowanego statusu międzynarodowego, ale także łamanie międzynarodowych praw człowieka, terroryzm i zbrodniczość wpisane w ideę działania samozwańczego kalifatu[6][7] i krytykę całości idei ze strony Organizacji Narodów Zjednoczonych[8]. Skala zbrodniczości i terroru w rozmiarze domniemanego państwa nie jest spotykana w żadnym kraju na świecie w historii współczesnej – z tych względów Państwo Islamskie określa się mianem organizacji terrorystycznej – z silną i rozbudowaną strukturą – ale nie państwem nieuznawanym[9]. Również znaczna większość środowiska muzułmańskiego neguje państwowość (także w rozumieniu ponadnarodowego kalifatu) i określa Państwo Islamskie mianem organizacji terrorystycznej[7][10].

Państwa częściowo uznane na arenie międzynarodowej[edytuj | edytuj kod]

Państwa częściowo nieuznawane na arenie międzynarodowej[edytuj | edytuj kod]

Niektóre powszechnie uznawane państwa są nieuznawane przez jedno lub kilka uznanych państw członkowskich ONZ, jednak powszechnie nie kwestionuje się ich istnienia i suwerenności.

Państwa nieuznawane[edytuj | edytuj kod]

Lista państw nieuznawanych na arenie międzynarodowej, ale de facto kontrolujących swoje terytoria:

Terytoria o nieustalonym statusie[edytuj | edytuj kod]

Historyczne państwa nieuznawane lub częściowo uznane (po II wojnie światowej)[edytuj | edytuj kod]

Lista istniejących po 1945 roku, nieuznawanych lub częściowo uznawanych, państw historycznych, które de facto kontrolowały własne terytoria:

Państwo Rok powstania Rok likwidacji Obecnie część
Adżaria 1991 2005 Gruzji
Anguilla 1967 1969 terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii
Anjouan 1997 2002 Komorów
Biafra 1967 1970 Nigerii
Bophuthatswana 1977 1994 Republiki Południowej Afryki
Ciskei 1981 1994 Republiki Południowej Afryki
 Czeczenia 1996 1999 Rosji
 Gagauzja 1990 1994 Mołdawii
Flag of the Croatian Republic of Herzeg-Bosnia.svg Herceg-Bośnia 1992 1994 Bośni i Hercegowiny
Jubaland 1998 2001 Somalii
Kabinda 1975 1976 Angoli
Kaczin 1962 1994 Mjanmy
Kasai Południowe 1960 1961 Demokratycznej Republiki Konga
Katanga 1960 1964 Demokratycznej Republiki Konga
Krym 2014 2014 Ukrainy okupowana przez Rosję
Mohéli 1997 1998 Komorów
Nachiczewan 1990 1990 Azerbejdżanu
Południowe Moluki 1950 1950 Indonezji
Republika Serbska 1992 1995 Bośni i Hercegowiny
Republika Serbskiej Krajiny 1991 1995 Chorwacji
Rodezja Rodezja 1965 1980 Zimbabwe
Rotuma 1987 1988 Fidżi
Suwadiwy 1959 1963 Malediwów
Tanna 1980 1980 Vanuatu
 Tatarstan 1991 1994 Rosji
Transkei 1976 1994 Republiki Południowej Afryki
Tybet 1912 1951 Chińskiej Republiki Ludowej
Vemerana 1980 1980 Vanuatu
Venda 1979 1994 Republiki Południowej Afryki
Waziristan 2006 2006 Pakistanu
Wyspa Bougainville’a 1990 1997 Papui-Nowej Gwinei
Zachodnia Bośnia 1993 1995 Bośni i Hercegowiny

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W przypadku trzech państw – Nigerii, Ugandy oraz Wysp Świętego Tomasza i Książęcej – władze Kosowa twierdzą, że uznanie nastąpiło, zaś władze tych państw temu zaprzeczają.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Marek Sobczyński, Państwa i terytoria zależne. Ujęcie geograficzno-polityczne, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2006, s. 241
  2. Kalif bez przyszłości. wiadomosci.onet.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-16)]., wiadomosci.onet.pl
  3. Kalifat Państwo Islamskie – spełniony sen Al Kaidy, mpolska24.pl
  4. Czy Państwo Islamskie jest państwem?, politykaglobalna.pl
  5. Czym jest Islamskie Państwo Iraku i Lewantu?, politykaglobalna.pl
  6. Self-Appointed ‘Caliph’ Makes First Public Appearance, CNS News
  7. a b Grzegorz Małyga, Czy Państwo Islamskie to islamskie państwo? [w:] Magazyn Uniwersal, Instytut Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Wrocławskiego [1]
  8. United Nations Official Document
  9. Krzysztof Strachota, Bliski Wschód w cieniu Państwa Islamskiego [w:] Punkt Widzenia nr 52, Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, Warszawa 2015, ISBN 978-83-62936-67-0
  10. dr hab. Alona Maria Piwko, Od kalifatu do Państwa Islamskiego. Historia i teraźniejszość w aktualnej sytuacji Iraku [w:] półrocznik Nurt SVD nr 1 (2016), str. 93-110, Wydział Teologiczny Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
  11. a b Ukrainian separatists recognize Abkhazia, South Ossetia – The Journal of Turkish Weekly. [dostęp 2015-08-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-08-02)].
  12. Cтраны , признавшие независимость Республики Абхазия | Посольство Республики Абхазия в Боливарианской Республике Венесуэла (ros.). abjasia.org. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-02-18)].
  13. a b NEWSru.com :: Абхазия, Южная Осетия и Приднестровье признали независимость друг друга и призвали всех к этому же. newsru.com. [dostęp 2017-11-25].
  14. Embassy of Abkhazia established in Nicaragua (ang.). tass.com. [dostęp 2021-11-22].
  15. Embassy Of Abkhazia to Russia Opened in Moscow. abkhaziagov.org. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-29)].
  16. Luhansk People’s Republic Recognizes South Ossetia (ang.). themoscowtimes.com. [dostęp 2017-11-25].
  17. georgiandaily.com – Semi-Recognized Western Sahara to Recognize South Ossetia. georgiandaily.com. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-03)].
  18. The Embassy of South Ossetia opened in LNR :: 15-th REGION :: North Ossetia :: Vladikavkaz. osetia.info. [dostęp 2017-11-25].
  19. South Ossetia Opens Home-Office Embassy – Kanal PIK TV. pik.tv. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-21)].
  20. Abjasia.org.ve | Sitio oficial de la Embajada de la República de Abjasia en Venezuela. [dostęp 2017-06-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-20)].
  21. a b http://www.repozytorium.uni.wroc.pl/Content/78263/2015-3-A.%20Szumski.pdf
  22. a b Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2017-03-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-01)].
  23. a b Anton Troianovski, Valerie Hopkins, Putin, in a fiery speech to Russians, says he will recognize the separatists in Ukraine., „The New York Times”, 21 lutego 2022, ISSN 0362-4331 [dostęp 2022-02-21], Cytat: Immediately after the speech, state television showed Mr. Putin at the Kremlin signing decrees recognizing the so-called Donetsk and Luhansk People’s Republics, which were created after Russia fomented a separatist war in eastern Ukraine in 2014. (ang.).
  24. a b Syria uznaje niepodległość separatystycznych republik w Donbasie, Rzeczpospolita [dostęp 2022-06-30] (pol.).
  25. a b Bushra Dabin, Amer Dhawa, Syria recognizes independence and sovereignty of Lugansk and Donetsk People’s Republics, Syrian Arab News Agency, 29 czerwca 2022 [dostęp 2022-06-30] (ang.).
  26. North Korea recognizes Donetsk People’s Republic — DPR leader, Russian Newa Agency, 13 lipca 2022 [dostęp 2022-07-13] (ang.).
  27. South Ossetia recognizes Donetsk People’s Republic. kyivpost.com. [dostęp 2017-11-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-06-28)].
  28. a b Абхазия признала независимость ДНР и ЛНР, www.pnp.ru [dostęp 2022-09-28] (ros.).
  29. North Korea recognises breakaway of Russia's proxies in east Ukraine, Reuters, 14 lipca 2022 [dostęp 2022-07-14] (ang.).
  30. South Ossetia Recognizes ‘Luhansk People’s Republic’ (ang.). rferl.org. [dostęp 2017-11-25].
  31. U.S. House of Representatives 110TH CONGRESS 2D SESSION H. RES. 1249
  32. DPRK Diplomatic Relations, NCNK, 11 kwietnia 2017 [dostęp 2021-01-09] (ang.).
  33. North Korea Policy: Japan and the Great Powers, Routledge & CRC Press [dostęp 2021-01-09] (ang.).
  34. Seung-Ho Joo, Tae-Hwan Kwak, Korea in the 21st Century, Nova Publishers, 2001, ISBN 978-1-56072-990-7 [dostęp 2021-01-09] (ang.).
  35. Taiwanese suspected of shipping coal from North Korea to Vietnam, archive.vn, 30 stycznia 2018 [dostęp 2021-01-09].
  36. Artur Adamczyk, Trudne sąsiedztwo - wpływ relacji Turcji z sąsiadami na proces akcesji do Unii Europejskiej, „Studia Europejskie / Centrum Europejskie Uniwersytetu Warszawskiego” (nr 4), 2013, s. 73–100, ISSN 1428-149X [dostęp 2022-02-22], Cytat: Naruszenie integralności terytorialnej Cypru symbolicznie utożsamiane jest z okupacją części terytorium Unii Europejskiej. Poza tym Turcja oficjalnie nie uznaje Republiki Cypryjskiej na arenie międzynarodowej. [...] W 1983 r. Turcja zadecydowała, że na terenach zamieszkanych przez Turków cypryjskich (tzn. zajętych przez jej armię) zostanie proklamowana Turecka Republika Północnego Cypru, którą rząd w Ankarze uznaje za jedyne legalne państwo na Cyprze. (pol.).
  37. Cyprus says willing to engage on defining maritime zones, „Reuters”, 18 sierpnia 2020 [dostęp 2022-02-22], Cytat: "Turkey does not recognise the Republic of Cyprus, so any take-up of Nicosia’s offer would be unlikely." (ang.).
  38. Turcja nie uznaje prezydencji Cypru, Newsweek.pl [dostęp 2022-02-22] (pol.).
  39. James Sterngold, China, Backing North Korea, Quits Armistice Commission (Published 1994), „The New York Times”, 3 września 1994, ISSN 0362-4331 [dostęp 2021-01-09] (ang.).
  40. Pakistan-Armenia Friction Has Intensified, Jamestown [dostęp 2021-01-09] (ang.).
  41. Вице-спикер парламента Абхазии: Выборы в НКР соответствуют всем международным стандартам » Ararat-online.ru – Армянский информационный интернет портал. ararat-online.ru. [dostęp 2017-11-25].
  42. Pyrzowice – Lotnisko w Katowicach – Naddniestrze, pyrzowice.pl [dostęp 2017-11-25] [zarchiwizowane z adresu 2014-11-29].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Państwa nieuznawane i terytoria o nieustalonym statusie w: Wielki atlas świata, Wyd. EM, Warszawa 2006
  • W. Malendowski, Zbrojne konflikty i spory międzynarodowe u progu XXI wieku. Atla 2,
  • K. Kubiak, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne na świecie. Wyd. Trio, Warszawa 2005.
  • L. Antonowicz, Pojęcie państwa w prawie międzynarodowym. PWN, Warszawa 1974

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]