Pacyfikacja Chłaniowa i Władysławina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pacyfikacja Chłaniowa i Władysławina
Państwo Polska (okupowana przez III Rzeszę)
Miejsce Chłaniów i Władysławin
Data 23 lipca 1944
Liczba zabitych 44-45
Sprawca Ukraiński Legion Samoobrony
Położenie na mapie Polski w 1939 r.
Mapa lokalizacyjna Polski w 1939 r.
Chłaniów
Chłaniów
Ziemia50°50′32″N 22°51′37″E/50,842222 22,860278

Pacyfikacja Chłaniowa i Władysławina – masowy mord na ludności cywilnej oraz grabieże i podpalenia przeprowadzone we wsi Chłaniów oraz przyległych koloniach Chłaniów i Władysławin, w gminie Żółkiewka, w powiecie krasnostawskim województwa lubelskiego przez służący Niemcom Ukraiński Legion Samoobrony. Pacyfikacja miała miejsce w godzinach rannych 23 lipca 1944 roku. Ofiarą zbrodni padło 44[1][2] lub 45[3] Polaków.

Geneza[edytuj]

Chłaniów był podczas okupacji niemieckiej rejonem działania partyzantki sowieckiej i komunistycznej. We wsi mieściło się powiatowe dowództwo Armii Ludowej oraz od 1944 roku szpital partyzancki[4]. 17 października 1942 roku Niemcy aresztowali we wsi 25 Polaków, z których 16 zostało straconych na Majdanku[5].

22 lipca 1944 roku wieczorem podczas odwrotu Niemców pod naporem Armii Czerwonej, Chłaniów znalazł się na drodze przejazdu Ukraińskiego Legionu Samoobrony. W tym czasie we wsi znajdowali się partyzanci sowieccy i aelowcy. Prawdopodobnie kolumna Legionu poruszała się bez należytego rozpoznania i zabezpieczenia; na jej czele jechał samochód osobowy z dwoma oficerami niemieckimi, dowódcą ukraińskim o ps. „Kotio” oraz niemieckim kierowcą. Na głównej drodze doszło do spotkania samochodu z furmankami, na których znajdowali się ranni sowieccy partyzanci. Wywiązała się wymiana ognia, w wyniku której zginął niemiecki dowódca legionu SS-Hauptsturmführer Siegfried Assmuss a szofer został niegroźnie ranny. Drugi oficer niemiecki oraz „Kotio” zdołali zbiec i dołączyć do pododdziałów ULS, które zatrzymały się przed wsią i pozostawały w pogotowiu. Ranny kierowca ukrył się w zbożu i następnego dnia rano dołączył do legionistów[6].

W nocy siły ULS dokonały rozpoznania terenu i otoczyły Chłaniów. Zanim to nastąpiło, wieś opuścili partyzanci i większość ludności cywilnej. Nad ranem ukraiński dowódca Legionu płk. Wołodymyr Herasymenko wydał rozkaz spacyfikowania Chłaniowa w odwecie za zabicie Assmussa[7].

Przebieg pacyfikacji[edytuj]

23 lipca 1944 około godziny 6 rano do wsi i kolonii wkroczyli żołnierze ULS strzelając do napotkanych osób oraz podpalając część zabudowań. Mieszkańcy miejscowości, którzy w nich jeszcze pozostali, ukrywali się w stodołach i rowach. Zdarzały się też przypadki rabunku mienia, np. Pawłowi Kurdyce zabrano brzytwę i srebrny zegarek, jemu samemu darowano życie.

Podczas pacyfikacji, która trwała ponad godzinę, zabito 44 (lub 45) osoby cywilne, w tym pięcioro dzieci oraz spalono od 35 do 41 gospodarstw[7]. Większość ofiar została zastrzelona; niektóre osoby miały także rany cięte. Katarzynę Król, matkę miejscowego dowódcy AL Gustawa Króla „Cygana”, przed śmiercią torturowano łamiąc jej ręce.

Po zbrodni Legion odjechał w stronę Kraśnika. Na miejsce zabitego Assmussa Niemcy wyznaczyli nowego dowódcę, SS-Sturmbannführera Ewalda Biegelmayera[8].

Upamiętnienie i ściganie zbrodni[edytuj]

W 1946 roku Prezydium KRN za pomoc udzielaną oddziałom partyzanckim w czasie okupacji odznaczyło Chłaniów Krzyżem Grunwaldu III klasy[5]. 14 września 1969 roku na miejscu zbrodni odsłonięto pomnik[9].

W 2013 roku dziennikarze agencji Associated Press odnaleźli w USA Michaela Karkoca (Mychajłę Karkocia), który był dowódcą sotni w ULS i który według nich dowodził pacyfikacją Chłaniowa i Władysławina. Prokurator Centralnego Urzędu Ścigania Zbrodni Nazistowskich w Ludwigsburgu zapowiedział przekazanie sprawy do odpowiedniej prokuratury[10]. Sprawę bada także polski IPN - Komisja Badania Zbrodni przeciw Narodowi Polskiemu[11].

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Józef Fajkowski, Wieś w ogniu. Eksterminacja wsi polskiej w okresie okupacji hitlerowskiej, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1972, s.325
  2. Marcin Majewski, Ukraińskie formacje zbrojne w służbie niemieckiej (Sipo, Orpo, Waffen SS) na Lubelszczyźnie w 1944 r., [w:] Marek Białokur, Mariusz Patelski, Podzielone narody. Szkice z historii stosunków polsko-ukraińskich w latach 40. XX wieku, Toruń-Opole 2010, ISBN 978-83-7611-828-4, s.43
  3. Stanisław Jastrzębski powołując się na: Czesław Madajczyk, Hitlerowski terror na wsi polskiej 1939-1945, Warszawa 1965, s. 88 podaje, że w miejscowości tej zamordowano 45 osób, w tym we wsi Chłaniów – 23, z Władysławina – 18 i 4 osoby z innych miejscowości – zob.: Stanisław Jastrzębski, Ludobójstwo nacjonalistów ukraińskich na Polakach na Lubelszczyźnie w latach 1939-1947, Wrocław 2007, ISBN 978-83-89684-04-2, s.149
  4. Marcin Majewski, Ukraińskie formacje...op.cit, s.42
  5. a b Miejsca pamięci narodowej w Powiecie Krasnostawskim - Chłaniów
  6. Marcin Majewski, Ukraińskie formacje...op.cit, s.42-43
  7. a b Marcin Majewski, Ukraińskie formacje...op.cit, s.43
  8. Marcin Majewski, Ukraińskie formacje...op.cit, s.44
  9. Józef Fajkowski, Wieś w ogniu, op. cit., s.330
  10. Jacek Lepiarz: Niemiecki prokurator: Michael Karkoc podejrzany o zbrodnie wojenne w Polsce (pol.). Dzieje.pl, 2013-11-20. [dostęp 2014-09-20].
  11. IPN zbada, czy Ukrainiec z USA brał udział w zbrodniach w Polsce (pol.). Dzieje.pl, 2013-06-15. [dostęp 2014-09-20].

Literatura[edytuj]

  1. Józef Fajkowski: Wieś w ogniu: eksterminacja wsi polskiej w okresie okupacji hitlerowskiej. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1972.
  2. Stanisław Jastrzębski: Ludobójstwo nacjonalistów ukraińskich na Polakach na Lubelszczyźnie w latach 1939-1947. Wrocław: Wydawnictwo Nortom, 2007. ISBN 978-83-89684-04-2.