Pająki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy zwierząt. Zobacz też: inne znaczenia słowa „pająk”.
Pająki
Araneae[1]
Clerck, 1757
Pająki
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp szczękoczułkowce
Gromada pajęczaki
Rząd pająki

Pająki (Araneae) – najliczniejszy rząd pajęczaków, należy do niego ponad 40 tys. opisanych gatunków. Są to zwierzęta głównie lądowe, o rozmiarach od 0,5 mm do 12 cm ciała i do ok. 32 cm rozstawu odnóży.

Często samice są większe od samców.

Opis[edytuj]

Zwierzęta o dużej specjalizacji; ciało podzielone na dwie części: głowotułów i odwłok. Głowotułów i odwłok połączone są przekształconym segmentem odwłoka, tzw. stylikiem.

Głowotułów okryty grubym oskórkiem, pokrytym dodatkowo oskórkowymi włoskami, robiącymi czasem wrażenie sierści.

Odwłok miękki, pokryty cienkim oskórkiem; powstał ze zrośnięcia 12 segmentów, ale ślady pierwotnej segmentacji są widoczne tylko u niektórych gatunków. W tylnej części odwłoka kądziołki przędne.

Odnóża: na głowotułowiu 6 par odnóży, w tym 4 pary krocznych. Szczękoczułki masywne, dwuczłonowe, zakończone ruchomym pazurem, do którego uchodzi przewód gruczołu jadowego. Nogogłaszczki podobne do odnóży lokomocyjnych, zakończone pazurkami.

Układ krwionośny otwarty

Układ oddechowy: płucotchawki lub tchawki

Układ nerwowy skoncentrowany, z dwuczęściowym mózgiem; narządy zmysłów dobrze rozwinięte; oczy proste; szczecinki węchowe; na głowotułowiu 4 lub 3 pary paciorkowatych oczu w układzie będącym cechą charakterystyczną rodziny.

Układ pokarmowy: końcowa część jelita przekształcona w żołądek ssący; obecność gruczołów trzustkowo-wątrobowych;

Układ wydalniczy: gruczoły biodrowe i cewki Malpighiego

Układ rozrodczy: gonady parzyste; czasem nieparzyste; zapłodnienie wewnętrzne;

Behawior: drapieżne, choć niektóre, jak np. Bagheera kiplingi[2], mogą uzupełniać (w różnym stopniu) dietę również pokarmem roślinnym, np. nektarem. Pobieranie pokarmu roślinnego zaobserwowano m.in. u motaczowatych, aksamitnikowatych, skakunowatych, ukośnikowatych, krzyżakowatych, omatnikowatych, darownikowatych, śpiesznikowatych, Eutichuridae i Trachelidae[3][4].

Biotop: Pająki to zwierzęta lądowe (choć niektóre potrafią pływać i nurkować). Oddychają płucotchawkami lub tchawkami (w zależności od gatunku).

Jad: Zdecydowana większość pająków produkuje jad (jednym z wyjątków są koliściakowate[5]), jednak jad tylko trzech procent z nich może być szkodliwy dla człowieka. Pająki posiadają dwa woreczkowate gruczoły jadowe, znajdujące się u podstawy ich szczękoczułek. U dużych pająków ciągną się one aż do rejonów głowy. Wyróżnia się dwa rodzaje jadu pajęczego – jad hemolityczny i jad neurotoksyczny. Jad neurotoksyczny atakuje układ nerwowy ofiary i jest obecny w większości jadów o działaniu śmiertelnym, natomiast jad hemolityczny powoduje uszkodzenie czerwonych krwinek, niszczy naczynia krwionośne[6], powoduje martwicę tkanek i trudno gojące się rany[potrzebny przypis].

Budowa pająka


Systematyka[edytuj]

Wyróżnia się 2 podrzędy ze 112 rodzinami:

Lista rodzin według Platnick N.I., 2014[7]

Zobacz też[edytuj]

  • pajęczyna – sieć łowna utworzona z nici przędnych pająków
  • arachnofobia – fobia objawiająca się bardzo silnym lękiem przed pająkami
  • tarantyzm – zespół zachowań o charakterze symboliczno-religijnym, w warstwie mitycznej odwołujący się do ukąszenia tarantuli
  • smażony pająk – potrawa przyrządzana w Kambodży

Przypisy

  1. Araneae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Susan Milius: Vegetarian Spider. Science News, 2008-08-30. [dostęp 2009-11-26].
  3. Martin Nyffeler, Eric J. Olson, William O.C. Symondson. Plant-eating by spiders. „Journal of Arachnology”. 44 (1), s. 15–27, 2016. DOI: 10.1636/P15-45.1 (ang.). 
  4. L. Nahas, M. O. Gonzaga, K. Del-Claro. Wandering and web spiders feeding on the nectar from extrafloral nectaries in neotropical savanna. „Journal of Zoology”, 2016. DOI: 10.1111/jzo.12400 (ang.). 
  5. J.-L. Weng, G. Barrantes, W.G. Eberhard. Feeding by Philoponella vicina (Araneae, Uloboridae) and how uloborid spiders lost their venom glands. „Canadian Journal of Zoology”. 84 (11), s. 1752–1762, 2006. DOI: 10.1139/Z06-149 (ang.). 
  6. Agata Dragan: Jadowite lekarstwa. Eduscience, 2013-08-01.
  7. Norman I. Platnick: Families (ang.). W: The World Spider Catalog, Version 14.5 [on-line]. American Museum of Natural History. DOI: 10.5531/db.iz.0001. [dostęp 23 maja 2014].

Linki zewnętrzne[edytuj]