Przejdź do zawartości

Pakt o migracji i azylu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Pakt migracyjny)

Pakt o migracji i azylu[1], również pakt migracyjny UE[2][3] lub pakt azylowy i migracyjny UE[4][5] – zestaw przepisów Unii Europejskiej dotyczących migracji, które weszły w życie 12 czerwca 2026[6][7]. Nowe przepisy zobowiązują państwa członkowskie do bardziej równomiernego podziału kosztów i wysiłków związanych z przyjmowaniem migrantów oraz reformują unijne procedury azylowe i bezpieczeństwa granic, a także wprowadzają inne zmiany[5][8][9].

Proces legislacyjny

[edytuj | edytuj kod]

Komisja Europejska po raz pierwszy zaproponowała Pakt 23 września 2020 roku[10]. Porozumienie zostało osiągnięte 20 grudnia 2023 roku między przedstawicielami Parlamentu Europejskiego a Radą Unii Europejskiej, składającą się z ministrów rządów państw UE[8][11].

Pakt został przyjęty przez Parlament Europejski 10 kwietnia 2024 roku, przy czym niektóre przepisy zostały zatwierdzone niewielką przewagą głosów, wynoszącą około 30 głosów[12][13]. Rada Unii Europejskiej zatwierdziła Pakt 14 maja 2024 roku, przy czym Węgry i Polska głosowały przeciw[14][15].

Postanowienia

[edytuj | edytuj kod]

Przepisy Paktu dotyczą migrantów przyłapanych na nielegalnym przekraczaniu zewnętrznej granicy UE(inne języki), na przykład docierających drogą morską do wybrzeży Grecji, Włoch lub Hiszpanii przez Morze Śródziemne lub Ocean Atlantycki na łodziach dostarczanych przez przemytników (szacunkowo ok. 300 tys. osób w 2023 roku)[14]. Postanowienia nie obejmują legalnych migrantów do UE (ok. 3,5 mln w 2023) ani osób, które przybyły legalnie, ale przekroczyły termin ważności wizy (ok. 700 tys. w 2023)[14].

Pakt nakazuje stosowanie tych samych procedur i standardów wobec wszystkich wnioskodawców o azyl we wszystkich państwach członkowskich[16]. Migranci nielegalnie wjeżdżający do UE mają przejść kontrolę tożsamości, zdrowotną i bezpieczeństwa, w tym odczyt biometryczny twarzy i odcisków palców, w ciągu siedmiu dni, a dane mają być przechowywane w rozbudowanej bazie Eurodac[14]. Rezultatem kontroli ma być albo wniosek o ochronę międzynarodową (np. azyl), albo deportacja[14].

Osoby ubiegające się o azyl muszą złożyć wniosek w państwie UE, do którego przybyły jako pierwszego, i pozostać tam do ustalenia kraju odpowiedzialnego za rozpatrzenie ich sprawy[17]. Wnioskodawcy z krajów, których obywatele uzyskują ochronę w mniej niż 20% przypadków, mają być kierowani do przyspieszonej procedury w ośrodkach detencyjnych(inne języki) blisko granic UE[5][16]. Procedura ta powinna trwać 12 tygodni, w tym czas na jedno odwołanie w razie odmowy, z możliwością przedłużenia o 8 tygodni[14]. Migranci z krajów o wyższym wskaźniku akceptacji przechodzą zwykłą procedurę azylową, która zostanie skrócona w stosunku do obecnej wieloletniej praktyki[18]. W razie odmowy azylu automatycznie wydawana jest decyzja o deportacji[5][14]. Pakt pozwala na szybszą deportację do krajów pochodzenia lub tranzytu, jeśli zostały uznane za bezpieczne[18].

Rozporządzenie Dublin III(inne języki), określające, które państwo członkowskie odpowiada za rozpatrzenie wniosku azylowego, zostaje zreformowane[5]. Państwa, do których migranci przybywają jako pierwsi, mogą relokować łącznie do 30 tys. osób rocznie do innych państw członkowskich UE[6][18]. Pakt wprowadza obowiązkowy, lecz elastyczny mechanizm solidarności: każde państwo UE musi albo fizycznie przyjąć osoby ubiegające się o azyl, albo wspomóc inne kraje finansowo lub operacyjnie (personel, sprzęt)[5][19]. Państwo może zapłacić 20 tys. euro za każdego migranta, którego nie przyjmie w ramach mechanizmu[5].

Irlandia i Dania posiadały klauzule opt-out[20]. Irlandia zgłosiła chęć przystąpienia do siedmiu z dziesięciu aktów prawnych Paktu, co Komisja Europejska zatwierdziła w lipcu 2024[20]. Dania zgłosiła 11 czerwca 2024, że będzie stosować trzy akty prawne Paktu, ponieważ stanowiły one nowelizację istniejących umów dwustronnych między UE a Danią[15].

Skuteczność i ograniczenia

[edytuj | edytuj kod]

Analitycy i instytucje wskazują, że Pakt porządkuje i ujednolica zarządzanie migracją, lecz nie usuwa głównych słabości dotychczasowego systemu. W ocenie Real Instituto Elcano(inne języki) celem reformy nie było ułatwienie azylu, lecz uczynienie zarządzania nim bardziej przewidywalnym i ograniczenie sporów między państwami członkowskimi[21].

Próg 20% uznawalności, decydujący o skierowaniu do procedury granicznej, należy odnosić do faktycznych wskaźników przyznawania ochrony. Według Agencji Unii Europejskiej ds. Azylu (EUAA) w pierwszej połowie 2024 roku wskaźnik przyznawania ochrony w pierwszej instancji w UE wyniósł około 46%, najwięcej od 2016 roku, przy czym był silnie zróżnicowany według obywatelstwa, od około 92% dla Syryjczyków i około 65% dla Afgańczyków do kilku procent dla części krajów Azji Południowej[22].

Najczęściej wskazywanym ograniczeniem jest niska skuteczność powrotów. Faktycznie odsyłanych jest jedynie około 20% osób objętych nakazem opuszczenia UE, ponieważ powroty zależą od umów z krajami pochodzenia, których Pakt nie tworzy[21][23]. Także skala solidarności jest ograniczona, gdyż minimalny roczny pułap relokacji (30 tys. osób) odpowiada około 10% nieregularnych przyjazdów odnotowanych w latach 2022–2023, a w ocenie Elcano odpowiedzialność państwa pierwszego wjazdu jest w Pakcie uregulowana znacznie precyzyjniej niż mechanizmy jej współdzielenia[21]. Komisja Europejska może pobierać około 600 mln euro rocznie z opłat zastępujących przyjęcie migrantów, co pozostaje niewielką kwotą wobec kosztów przyjmowania uchodźców, które w przypadku Niemiec w 2015 roku i Polski w 2022 roku sięgały około 8 mld euro[21].

European Council on Refugees and Exiles(inne języki) (ECRE) oceniła, że Pakt nie reformuje gruntownie zasady odpowiedzialności kraju pierwszego wjazdu, a mechanizm solidarności jest jedynie warstwą korygującą nałożoną na niezmieniony system dubliński[24]. W 2024 roku badacze, w tym Gerald Knaus(inne języki), oceniali, że reforma prawdopodobnie nie doprowadzi do zmniejszenia nielegalnej imigracji, m.in. ze względu na ustawowe wyjątki ograniczające liczbę osób kierowanych do procedury granicznej oraz na różnicę między rocznym pułapem spraw rozpatrywanych w tej procedurze a rzeczywistą liczbą przybywających[25].

Odbiór

[edytuj | edytuj kod]

Poparcie

[edytuj | edytuj kod]

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen określiła Pakt jako „ogromne osiągnięcie dla Europy”, które zapewni „europejskie rozwiązanie” kwestii migracji przez zabezpieczenie granic i usprawnienie procedur azylowych[5][26]. Przewodnicząca Parlamentu Europejskiego Roberta Metsola stwierdziła, że UE dostarczyła „solidne ramy legislacyjne dotyczące migracji i azylu”[5][26]. Kanclerz Niemiec Olaf Scholz nazwał porozumienie „historycznym, niezbędnym” krokiem, który ogranicza nielegalną migrację i odciąża kraje szczególnie dotknięte[5]. Grecki minister ds. migracji Dimitris Kairidis określił Pakt „wielkim przełomem”[26]. Pakt poparła Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji[27]. W październiku 2024 premier Hiszpanii Pedro Sánchez wezwał do przyspieszenia wdrożenia Paktu w celu złagodzenia kryzysu migracyjnego na Wyspach Kanaryjskich[28].

Krytyka prawna i humanitarna

[edytuj | edytuj kod]

Organizacje praw człowieka, w tym Oxfam, Caritas(inne języki), Amnesty International i Save the Children, skrytykowały porozumienie w liście otwartym, twierdząc, że stworzy ono „okrutny system”[29]. Ponad 200 naukowców z 66 europejskich uczelni określiło Pakt jako „nieludzki” i wezwało Parlament Europejski oraz Radę do ponownego rozpatrzenia[30].

W ocenie Human Rights Watch z czerwca 2026 Pakt podważa prawo do azylu, ułatwiając pośpieszne rozpatrywanie wniosków w skróconych procedurach granicznych oraz zwiększając zakres i długość detencji, a możliwość odsyłania wnioskodawców do „bezpiecznych krajów trzecich” służy raczej przerzucaniu odpowiedzialności niż zapewnieniu skutecznej ochrony[31]. Krytycy z tego nurtu wskazują, że standaryzacja i przyspieszenie procedur granicznych, w tym krótkie terminy odwołań, mogą obniżyć jakość decyzji azylowych i zwiększyć ryzyko naruszenia zasady non-refoulement[31][21].

Krytyka polityczna i suwerennościowa

[edytuj | edytuj kod]

Część polityków prawicowych krytykowała Pakt za zbyt słabe przepisy dotyczące powrotów migrantów[32] oraz za podważanie suwerenności narodowej[33]. Polska i Węgry sprzeciwiły się Paktowi, kwestionując obowiązkowy charakter mechanizmu solidarności[14]. Premier Węgier Viktor Orbán oświadczył, że Węgry „nigdy nie poddadzą się szaleństwu masowej migracji”, a premier Polski Donald Tusk zapowiedział ochronę Polski przed mechanizmem relokacji[5]. Premier Słowacji Robert Fico wezwał do skuteczniejszej polityki powrotowej, wskazując, że spośród nielegalnych migrantów przybywających do Europy około 80% pozostaje, a odesłać udaje się jedynie około 20%[34]. Czeski lider opozycji Andrej Babiš nazwał zatwierdzenie Paktu przez rząd Petra Fiali „największą zdradą” Czech w najnowszej historii[35].

Wdrażanie

[edytuj | edytuj kod]

Państwa członkowskie miały obowiązek przedstawić krajowe plany wdrożenia do 12 grudnia 2024 roku, jednak tylko 14 krajów dotrzymało tego terminu[36]. We wrześniu 2024 Holandia i Węgry wystąpiły o wyłączenie z Paktu, a Francja sygnalizowała otwartość na renegocjację jego treści[37][38].

W lutym 2025 roku premier Tusk poinformował Ursulę von der Leyen, że Polska nie wdroży Paktu, powołując się na przyjęcie dużej liczby uchodźców ukraińskich (ok. 992 tys. na koniec 2024 roku)[39]. W raporcie z 11 listopada 2025 Komisja Europejska uznała Polskę za kraj zagrożony znaczącą presją migracyjną ze względu na skumulowaną sytuację z ostatnich pięciu lat, co umożliwia ubieganie się o pełne zwolnienie z wkładu solidarnościowego w pierwszym okresie oceny, od czerwca 2026 do czerwca 2027[40][41]. Wiceminister spraw wewnętrznych Maciej Duszczyk określił tę decyzję jako „ogromny sukces”[40]. Pakt wszedł w życie 12 czerwca 2026[7].

Akty prawne

[edytuj | edytuj kod]

Pakt zaowocował dziesięcioma aktami prawnymi[14][42]:

  • Dyrektywa (UE) 2024/1346 (dyrektywa w sprawie warunków przyjmowania)[43]
  • Rozporządzenie (UE) 2024/1347 (rozporządzenie w sprawie kwalifikacji)[44]
  • Rozporządzenie (UE) 2024/1348 (rozporządzenie w sprawie procedury azylowej)[45]
  • Rozporządzenie (UE) 2024/1349 (rozporządzenie ustanawiające procedurę powrotową na granicy)[46]
  • Rozporządzenie (UE) 2024/1350 (rozporządzenie ustanawiające ramy przesiedleń i przyjęć humanitarnych)[47]
  • Rozporządzenie (UE) 2024/1351 (rozporządzenie w sprawie zarządzania azylem i migracją)[48]
  • Rozporządzenie (UE) 2024/1352 (rozporządzenie w sprawie spójności zmian związanych z kontrolą na granicach)[49]
  • Rozporządzenie (UE) 2024/1356 (rozporządzenie w sprawie kontroli na granicach)[50]
  • Rozporządzenie (UE) 2024/1358 (rozporządzenie w sprawie Eurodac)[51]
  • Rozporządzenie (UE) 2024/1359 (rozporządzenie dotyczące sytuacji kryzysowych i siły wyższej)[52]

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Pakt o migracji i azylu [online], home-affairs.ec.europa.eu [dostęp 2025-10-23].
  2. ↑ Gavin O’Callaghan, Explained: What is the EU Migration Pact? [online], RTE.ie, 28 kwietnia 2024 [dostęp 2024-07-07].
  3. ↑ Marie O’Halloran, Dáil accepts controversial EU Migration Pact by 79 votes to 72 [online], The Irish Times, 26 czerwca 2024 [dostęp 2024-07-07].
  4. ↑ Laura Gozzi, EU approves major overhaul of migration rules [online], BBC Home, 10 kwietnia 2024 [dostęp 2024-07-07].
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 European Parliament agrees on stricter EU migration rules [online], dw.com, 10 kwietnia 2024 [dostęp 2024-07-07].
  6. 1 2 Will a new „pact” of ten laws help Europe ease its migrant woes? [online], The Economist, 30 lipca 2024 [dostęp 2024-09-28].
  7. 1 2 New migration and asylum rules enter into application: what is changing? [online], European Commission, Migration and Home Affairs, 12 czerwca 2026 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  8. 1 2 Philip Blenkinsop, EU agrees new rules on hosting migrants, seeks to cut numbers [online], Reuters, 20 grudnia 2023 [dostęp 2023-12-21].
  9. ↑ Matina Stevis-Gridneff, After Years of Wrangling, E.U. Countries Reach Major Deal on Migration [online], New York Times, 20 grudnia 2023 [dostęp 2023-12-20].
  10. ↑ The EU’s „New Pact on Migration and Asylum” is missing a true foundation [online], Brookings, 9 marca 2022 [dostęp 2024-09-28].
  11. ↑ Migration policy: Council reaches agreement on key asylum and migration laws [online], Consilium, 8 czerwca 2023 [dostęp 2024-09-29].
  12. ↑ MEPs approve the new Migration and Asylum Pact [online], European Parliament, 10 kwietnia 2024 [dostęp 2024-09-28].
  13. ↑ Philippe Jacqué, European Parliament approves migration and asylum pact after years of deadlock [online], Le Monde.fr, 11 kwietnia 2024 [dostęp 2024-09-28].
  14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Lorne Cook, EU agrees on a new migration pact. Mainstream parties hope it will deprive the far right of votes [online], AP News, 14 maja 2024 [dostęp 2024-09-28].
  15. 1 2 The Council adopts the EU’s pact on migration and asylum [online], Consilium, 14 maja 2024 [dostęp 2024-09-28].
  16. 1 2 The New Pact: A vital step for an effective and humane EU migration policy, [w:] EPC [online], 9 sierpnia 2019 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  17. ↑ Cornelia Riehle, New Pact on Migration and Asylum, [w:] Eucrim [online], 9 sierpnia 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  18. 1 2 3 Bernd Riegert, EU approves new migration pact, [w:] dw.com [online], 11 kwietnia 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  19. ↑ Vincenzo Genovese, EU states must apply migration pact or face legal action: Commissioner, [w:] Euronews [online], 11 kwietnia 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  20. 1 2 EU's migration and asylum pact now includes Ireland, [w:] Eunews [online], 31 lipca 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  21. 1 2 3 4 5 Carmen González Enríquez, The EU Pact on Migration and Asylum: context, challenges and limitations [online], Real Instituto Elcano, 28 maja 2024 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  22. ↑ Latest Asylum Trends – Mid-Year review [online], Agencja Unii Europejskiej ds. Azylu (EUAA), 2024 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  23. ↑ Returns of irregular migrants – quarterly statistics [online], Eurostat [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  24. ↑ All Packed-Up and Ready? Assessment of the State of Play on Pact Implementation (Policy Note 49) [online], European Council on Refugees and Exiles (ECRE), 2025 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  25. ↑ Europas Asylwende: Was die GEAS-Reform für Flüchtlinge und Staaten bedeutet, [w:] Focus [online], 4 października 2024 [dostęp 2026-04-27] (niem.).
  26. 1 2 3 EU parliament adopts stricter migration rules in landmark asylum reform, [w:] France 24 [online], 10 kwietnia 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  27. ↑ IOM Welcomes, Pledges Support to New EU Pact on Migration and Asylum, [w:] International Organization for Migration [online], 30 kwietnia 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  28. ↑ Sánchez to seek urgent fix for Canary Islands migration crisis, [w:] Euractiv [online], 10 stycznia 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  29. ↑ Jon Henley, EU reaches asylum deal that rights groups say will create 'cruel system', [w:] The Guardian [online], 20 grudnia 2023 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  30. ↑ Over 200 academics dub new EU border asylum law 'inhumane', [w:] EUobserver [online], 9 lutego 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  31. 1 2 EU: Harmful Migration, Asylum Pact in Full Effect [online], Human Rights Watch, 10 czerwca 2026 [dostęp 2026-06-14] (ang.).
  32. ↑ Aurélie Pugnet, Max Griera, Théo Bourgery-Gonse, Asylum and Migration Pact faces tight last vote in EU Parliament, [w:] Euractiv [online], 10 kwietnia 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  33. ↑ Lisa O'Carroll, EU passes asylum and migration pact after eight years of deadlock, [w:] The Guardian [online], 10 kwietnia 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  34. ↑ Hungary, Slovakia and Serbia plot a win for Europe's anti-migration camp, [w:] Euronews [online], 22 października 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  35. ↑ Babiš: EU migration pact „greatest betrayal” of Czechia, [w:] Radio Prague [online], 18 kwietnia 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  36. ↑ Vincenzo Genovese, Half of EU countries missed first deadline to implement migration pact, [w:] Euronews [online], 13 grudnia 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  37. ↑ Max Ramsay, Zoltan Simon, Hungary Calls on EU to Rework Asylum Pact or Risk Its Collapse, [w:] Bloomberg [online], 24 września 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  38. ↑ Théo Bourgery-Gonse, Paris hints at Migration Pact review and Schengen overhaul, [w:] Euractiv [online], 24 września 2024 [dostęp 2026-04-27] (ang.).
  39. ↑ Poland will not implement Migration Pact, Donald Tusk tells Ursula von der Leyen, [w:] Euronews [online], 7 lutego 2025 [dostęp 2026-04-27] (pol.).
  40. 1 2 Pakt migracyjny. Jest decyzja KE co do zobowiązań Polski, w tym relokacji migrantów, [w:] OKO.press [online], 12 listopada 2025 [dostęp 2026-04-27] (pol.).
  41. ↑ Pakt migracyjny a Polska. Kiedy Komisja Europejska zdecyduje, [w:] Konkret24 (TVN24) [online], 10 lutego 2025 [dostęp 2026-04-27] (pol.).
  42. ↑ The Council adopts the EU’s pact on migration and asylum [online], Council of the European Union, 14 maja 2024 [dostęp 2024-07-07].
  43. ↑ Directive (EU) 2024/1346 of the European Parliament and of the Council of 14 May 2024 laying down standards for the reception of applicants for international protection [online], EUR-Lex, 14 maja 2024 [dostęp 2024-07-07].
  44. ↑ Regulation (EU) 2024/1347 of the European Parliament and of the Council of 14 May 2024 on standards for the qualification of third-country nationals or stateless persons as beneficiaries of international protection, for a uniform status for refugees or for persons eligible for subsidiary protection and for the content of the protection granted, amending Council Directive 2003/109/EC and repealing Directive 2011/95/EU of the European Parliament and of the Council [online], EUR-Lex, 14 maja 2024 [dostęp 2024-07-07].
  45. ↑ Regulation (EU) 2024/1348 of the European Parliament and of the Council of 14 May 2024 establishing a common procedure for international protection in the Union and repealing Directive 2013/32/EU [online], EUR-Lex, 14 maja 2024 [dostęp 2024-07-07].
  46. ↑ Regulation (EU) 2024/1349 of the European Parliament and of the Council of 14 May 2024 establishing a return border procedure, and amending Regulation (EU) 2021/1148 [online], EUR-Lex, 14 maja 2024 [dostęp 2024-07-07].
  47. ↑ Regulation (EU) 2024/1350 of the European Parliament and of the Council of 14 May 2024 establishing a Union Resettlement and Humanitarian Admission Framework, and amending Regulation (EU) 2021/1147 [online], EUR-Lex, 14 maja 2024 [dostęp 2024-07-07].
  48. ↑ Regulation (EU) 2024/1351 of the European Parliament and of the Council of 14 May 2024 on asylum and migration management, amending Regulations (EU) 2021/1147 and (EU) 2021/1060 and repealing Regulation (EU) No 604/2013 [online], EUR-Lex, 14 maja 2024 [dostęp 2024-07-07].
  49. ↑ Regulation (EU) 2024/1352 of the European Parliament and of the Council of 14 May 2024 amending Regulations (EU) 2019/816 and (EU) 2019/818 for the purpose of introducing the screening of third-country nationals at the external borders [online], EUR-Lex, 14 maja 2024 [dostęp 2024-07-07].
  50. ↑ Regulation (EU) 2024/1356 of the European Parliament and of the Council of 14 May 2024 introducing the screening of third-country nationals at the external borders and amending Regulations (EC) No 767/2008 (EU) 2017/2226 (EU) 2018/1240 and (EU) 2019/817 [online], EUR-Lex, 14 maja 2024 [dostęp 2024-07-07].
  51. ↑ Regulation (EU) 2024/1358 of the European Parliament and of the Council of 14 May 2024 on the establishment of ‘Eurodac’ for the comparison of biometric data [online], EUR-Lex, 14 maja 2024 [dostęp 2024-07-07].
  52. ↑ Regulation (EU) 2024/1359 of the European Parliament and of the Council of 14 May 2024 addressing situations of crisis and force majeure in the field of migration and asylum and amending Regulation (EU) 2021/1147 [online], EUR-Lex, 14 maja 2024 [dostęp 2024-07-07].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pakt_o_migracji_i_azylu&oldid=79987266”