Palczak madagaskarski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Palczak madagaskarski
Daubentonia madagascariensis[1]
(Gmelin, 1788)
Palczak madagaskarski
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd Strepsirrhini
Rodzina palczakowate
Rodzaj Daubentonia
Gatunek palczak madagaskarski
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Palczak madagaskarski, aj-aj (Daubentonia madagascariensis) – gatunek małpiatki, jedyny współcześnie żyjący przedstawiciel rodziny palczakowatych, blisko spokrewniony z większym od niego, wymarłym Daubentonia robusta.

Palczak jest największym z naczelnych, które prowadzą nocny tryb życia[3].

Zasięg występowania[edytuj]

Występuje tylko na wschodnim i północno-zachodnim wybrzeżu Madagaskaru (gatunek endemiczny)[4][2].

Palczaki pierwotnie oraz wtórnie zasiedlają wzniesienia w lasach deszczowych i lasach liściastych. Można je również spotkać na obszarach uprawnych (plantacje kokosów i liczi)[3].

Charakterystyka[edytuj]

Palczak Madagaskarski ma ciało wielkości kota, z dużą głową i krótkim pyskiem, uszy duże, chwytne palce u rąk i nóg.

Ciało pokryte jest dwoma rodzajami sierści: długimi, grubymi i czarnymi włosami (wśród których niektóre mają białą końcówkę) oraz krótkimi i jasnymi włosami otaczającymi głównie twarz.[3]

Uszy są duże, trójkątne i nieowłosione. Nos jest różowy, oczy żółto-pomarańczowe lub jasno-brązowe otoczone ciemnymi pierścieniami futra[3]. Duży puszysty ogon. Waga 2-3 kg.

Jego charakterystyczną cechą jest to, że posiada cienki, długi palec środkowy, zakończony hakowatym pazurem. Palec ten służy mu do opukiwania pni drzew głównie bambusa, a następnie wyciągania owadów i ich larw przez szczeliny, które wygryza swoimi długimi siekaczami. Ponadto siekacze te charakteryzują się wzrostem przez całe życie palczaka - zupełnie jak u gryzoni. Zredukowana liczba zębów - z formuły 2.1.3.3 charakterystycznej dla małpiatek palczak przeszedł na formułę 1.0.1.3 dla górnej szczęki i 1.0.0.3 dla dolnej. Żyje ok. 20 - 25 lat. Jest małpiatką aktywną w nocy, w związku z tym posiada w oku błonę odblaskową. Od roku 1933 uważany za gatunek wymarły, w 1961 odkryty ponownie. W kolejnych latach odkryto kolejne jego populacje. Obecnie jest uważany za gatunek dość szeroko rozprzestrzeniony, ale nadal narażony na wyginięcie.

Żywi się owadami, kokosami, owocami, bambusem oraz trzciną cukrową.

Ekologia[edytuj]

D. madagascariensis zazwyczaj prowadzą samotniczy tryb życia, jednak stwierdzono również żerowanie w grupach składających się z 2-3 osobników [3]. Nie tworzą ścisłych społeczności, najbardziej zażyłe stosunki utrzymują z palczakami, z którymi ich terytoria się pokrywają. Zazwyczaj unikają interakcji z osobnikami tej samej płci, samice reagują na siebie nawzajem bardziej agresywnie niż samce. W czasie godów samce mogą spać w jednym gnieździe z samicami, jak również z innymi samcami[5].

Tworzą gniazda w rozgałęzieniach drzew lub splotach lian i gałęzi. Jednego gniazda używają kilka dni, po czym przenoszą się. Opuszczone gniazdo często zostaje zajęte przez inne osobniki tego gatunku[5].

Porozumiewają się używając sygnałów dźwiękowych. Rozpoznano 9 rodzajów odgłosów dotyczących różnych sytuacji. Inną formą komunikacji jest pozostawianie śladów zapachowych w wydalanym moczu, które informują o płci, wieku, stanie reprodukcyjnym oraz terytorium danego osobnika[5].

Gody u palczaków nie występują sezonowo. Samice są cyklicznie gotowe do godów, ich cykl trwa średnio 47 dni i charakteryzuje się zmianami i kolorze i wielkości sromu. Kopulacja występuje w fazie, kiedy srom ma 25mm średnicy i kolor czerwony, w innych fazach jest szary i kurczy się do 5mm średnicy. Podczas rui samice kopulują z więcej niż jednym samcem[3].

Ciąża trwa 158-172 dni. Samica rodzi jedno młode co 2-3 lata[3].

Młode palczaki mają zielone oczy i miękkie uszy. Rozwijają się powoli. Po 20 tygodniach od urodzenia zrzucają uzębienie mleczne. Od piersi odstawiane są po 28 tygodniach. Pełną sprawność ruchową osiągają po 9 miesiącach, a dojrzałość seksualną po 2,5 roku[3].

Całkowita niezależność ruchu środkowego palca pozwala palczakowi na lokalizowanie larw owadów w konarach drzew poprzez opukiwanie drewna w obrębie szczelin, oraz pomaga znajdować i wydłubywać larwy z tych ubytków[6]. Stale rosnące siekacze pozwalają powiększać otwory w drewnie, jak również tworzyć nowe. Pożywienie stanowią więc larwy owadów, jak również nasiona, do zdobywania których palczak wykorzystuje siekacze oraz wydłużone palce[7]. Dietę wzbogacają również jaja, owoce i orzechy[3].

Lokalne wierzenia związane z palczakiem madagaskarskim[edytuj]

Tubylcy wierzą, że skierowanie przez palczaka najdłuższego palca w kierunku człowieka zwiastuje szybką i nagłą śmierć tej osoby[8], według nich są zwiastunem zniszczeń upraw, również utożsamiane z demonami, co powoduje, że giną z rąk ludzi[3].

Przypisy

  1. Daubentonia madagascariensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Daubentonia madagascariensis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e f g h i j QuinnQ. A. QuinnQ., WilsonW. D.E. WilsonW., Daubentonia madagascariensis. Mammalian Species 740: 1-6., 2004.
  4. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Daubentonia madagascariensis. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 22 stycznia 2010]
  5. a b c GouldG. L. GouldG., SautherS. M.L. SautherS., Lemurs ecology and adaptation, Springer, 2006, s. 159-175.
  6. MillikenM. G.W. MillikenM., WardW. J.P. WardW., EricksonE. C.J. EricksonE., Independent digit control in foraging by the aye-aye (Daubentonia madagascariensis), „Folia Primatol”, 56 (4), 1991, s. 219-224.
  7. PerryP. J.M.G. PerryP., MacneillM. K.E. MacneillM., HecklerH. A.L. HecklerH., RakotoarisoaR. G. RakotoarisoaR., Hartstone-RoseH. A. Hartstone-RoseH. i inni, Anatomy and Adaptations of the Chewing Muscles in Daubentonia (Lemuriformes), „The Anatomical Record”, 297 (2), 2014, s. 308-316.
  8. "Tajemnice zwierząt", Angora nr 8, 20 lutego 2011

Inne[edytuj]

Gatunek ten został spopularyzowany dzięki postaci Maurice'a z filmu Madagaskar.

Bibliografia[edytuj]

  1. Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
  2. Daubentonia madagascariensis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 26 grudnia 2008]

Linki zewnętrzne[edytuj]