Paleśnica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Paleśnica
Cmentarz z I wojny światowej
Cmentarz z I wojny światowej
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Zakliczyn
Wysokość 260 m n.p.m.
Liczba ludności (01.01.2012) 503
Strefa numeracyjna (+48) 14
Kod pocztowy 32-842[1]
Tablice rejestracyjne KTA
SIMC 0836968
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Paleśnica
Paleśnica
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Paleśnica
Paleśnica
Ziemia49°48′00″N 20°48′00″E/49,800000 20,800000
Strona internetowa miejscowości

Paleśnicawieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Zakliczyn. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

Położenie[edytuj]

Główną oś komunikacyjną miejscowości tworzy droga wojewódzka nr 975. Ponadto przez miejscowość przebiegają drogi gminne w kierunku Ciężkowic, Rożnowa i Jamnej. Miejscowość sąsiaduje z Olszową, Jamną, Dzierżaninami i Borową w gminie Zakliczyn,Podolem-Górową, Bartkową-Posadową i Bujnem w gminie Gródek nad Dunajcem oraz Jastrzębią w gminie Ciężkowice. Wieś znajduje się na Pogórzu Rożnowskim w dolinie potoku Paleśnianka i otoczona jest szczytami m.in. od południa górą Ostryż (Pogórze Rożnowskie) (447 m), od wschodu Rosulcem (516 m). Miejscowość leży na terenie Ciężkowicko-Rożnowskiego Parku Krajobrazowego[2] .

Części wsi[edytuj]

Integralne części wsi Paleśnica[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0836974 Dział część wsi
0836980 Kawiory część wsi
0836997 Pasieki część wsi
0837005 Potoki część wsi

Zarys historii[edytuj]

Pierwsi osadnicy przybyli w rejon Paleśnicy w poszukiwaniu rud żelaza. Rudy te znaleziono w niedalekiej wsi Ruda Kameralna. Pierwotna nazwa wsi – Pałecznica pochodzi od drewnianej machiny, wprawiającej w ruch młoty, służące obróbce żelaza. Wieś Paleśnica znajduje się w dość obszernej kotlinie utworzonej przez erozyjną dolinę rzeki Paleśnianki i jej dopływu Olszowianki w miejscu ich zetknięcia się. Tu właśnie średniowieczni wytapiacze żelaza wybrali stanowisko dla zakładu wodnego. Zbudowali tamę wodną w poprzek doliny (do dziś zachowała się część owej tamy na prawym brzegu rzeki, jako wał ziemny o wysokości 3 m i długości ok. 100 m) oraz kuźnicę wodną, w której koła wodne wykonywały pracę poruszania miechów i dużych młotów kuziennych. Rudę żelazną przywożono niegdyś z Rudy Kameralnej do Paleśnicy, gdzie ją wytapiano w tzw. dymarkach i przekuwano na stal. Kuźnicę wodną nazwano Pałecznicą. Prawdopodobnie była to jakby młotownia, czyli drewniana machina wodna, która wprawiała w ruch szereg młotów kuziennych. Stąd wywodzi się pierwotna nazwa wsi. Dzisiejsza nazwa "Paleśnica" jest przeróbką pierwotnej nazwy "Pałecznica"[5]. Notka historyczna odnosi się do lokacji wsi na prawie niemieckim przez Kazimierza Wielkiego (1351). Pozwala to przypuszczać, że wcześniej rozwinęła się tutaj dobrze prosperująca osada funkcjonująca przed 1351 według prawa średzkiego (polskiego). Legenda donosi, iż w Paleśnicy zostały wykute miecze, którymi polscy rycerze walczyli w Bitwie pod Grunwaldem.

W czasach współczesnych miejscowość odgrywa istotną rolę w gminie Zakliczyn, często postrzegana jest jako swoiste subcentrum gminy. Tutaj zlokalizowane zostało jedno z dwóch funkcjonujących w gminie gimnazjów, działa też klub sportowy PKS Jedność Paleśnica[6][7]. W Paleśnicy zlokalizowany jest również Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej[8] (jeden z trzech funkcjonujących na terenie gminy). W 2012 roku w centrum Paleśnicy został wybudowany kompleks sportowy ,,Moje Boisko Orlik 2012" (jeden z dwóch na terenie gminy Zakliczyn). Oficjalne otwarcie kompleksu sportowego nastąpiło 10 listopada 2012 r.[9].

Pierwszym kościołem w Paleśnicy był nieistniejący już kościół pw. św. Klemensa, patrona górników, stojący na miejscu dzisiejszego starego cmentarza. Kościół wraz ze szkołą parafialną był ufundowany przez króla Władysława Jagiełłę w 1397. Obecnie we wsi znajduje się mały klasycystyczny kościół pw. św. Justyny PM, ufundowała go w 1806 dziedziczka dóbr melsztyńskich – hr. Justyna Lanckorońska. Początkowo w nawie głównej znajdował się obraz patronki, ale z czasem został zastąpiony wizerunkiem Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. W kościele znajduje się marmurowa tablica, poświęcona pamięci Teodora Lanckorońskiego, syna fundatorki. W niedalekiej odległości od kościoła znajduje się stary cmentarz z kwaterą wojskową z I wojny światowej nr 295, a na skarpie między cmentarzem a drogą i kościołem druga kwatera z tego okresu oznaczona numerem 296. W mogiłach pochowani są polegli podczas walk frontowych żołnierze armii rosyjskiej i austriackiej[10].

Miejscowość jest siedzibą parafii św. Justyny, należącej do dekanatu Zakliczyn, diecezji tarnowskiej[11]. W skład parafii Paleśnica wchodzą miejscowości: Paleśnica, Olszowa, Borowa, Jamna i Bujne.

W Paleśnicy mieszkał Stanisław Chrobak polski polityk, działacz opozycji antykomunistycznej w okresie PRL, senator I kadencji, wójt gminy Zakliczyn, radny sejmiku województwa małopolskiego. W Paleśnicy urodził się Wiesław Woda – honorowy obywatel gminy Zakliczyn, działacz ludowy i społecznik, wiceprezydent Krakowa, wicewojewoda krakowski, wojewoda tarnowski, poseł na Sejm RP pięciu kadencji.



Przypisy

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Pogórze Rożnowskie. Mapa 1:50 000. Kraków: Compass, 2004. ISBN 83-89165-72-4.
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. Historia wsi Paleśnica
  6. PKS
  7. zakliczyninfo.pl
  8. NZOZ Paleśnica
  9. W Paleśnicy nawiązano do tradycji zakliczyninfo.pl
  10. Zakliczyn Info – Zakliczyńskie Centrum Kultury – Paleśnica
  11. Informacje o parafii na stronie diecezji tarnowskiej


Bibliografia[edytuj]

  • Andrzej Turek, "Gacków" bogactwo, Gość Niedzielny. Edycja tarnowska, 4 maja 2008.

Linki zewnętrzne[edytuj]