Palestyńczycy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Palestyńskie dzieci w Dżeninie

Palestyńczycy – część arabskich mieszkańców byłego brytyjskiego terytorium mandatowego Palestyny, obecnie skupionych na Zachodnim Brzegu i w Strefie Gazy – tworzących Autonomię Palestyńską. Pozostała część – to tzw Arabowie izraelscy, zamieszkujący w Izraelu. Nazwa Palestyńczycy/Filastyni pochodzi od indoeuropejskich Filistynów, zasiedlających w starożytności wąski, nadmorski pas ziemi, obejmujący Strefę Gazy i jej północne przyległości z miastami Aszdod i Aszkelon. Poza nazwą semiccy Palestyńczycy i niesemiccy Filistyni nie mają jednak ze sobą nic wspólnego.

Niektóre z osób uważających się za Palestyńczyków pochodzi z krajów sąsiednich – Egiptu, Jordanii i Syrii. Zaczęły one napływać do Palestyny po II wojnie światowej w ramach akcji mającej na celu umocnienie żywiołu arabskiego wobec imigracji Żydów. Jednak zasadniczy trzon ludności palestyńskiej zamieszkuje terytoria przed- i za-jordanskie od czasów neolitu. Pod wpływem oddziaływań kulturowych i religijnych, a także sporadycznych najazdów elit wojowniczych ludność ta zmieniała tożsamość etniczno-wyznaniową, będąc wpierw Kananejczykami, potem Izraelitami/Żydami, następnie zaś aramejskimi chrześcijanami. W pierwszej połowie VII wojska Arabów z Półwyspu Arabskiego podbiły tereny po obu stronach rzeki Jordan, narzucając autochtonicznym mieszkańcom język i kulturę arabską, a większości z nich także islam (jednak mniejszość pozostała przy chrześcijaństwie). Od tego czasu Palestyńczycy i Jordańczycy uważają się za ludy arabskie, mimo że jedynie pewien odsetek osób może biologicznie pochodzić od wczesnośredniowiecznych najeźdźców z Pustyni Arabskiej. Przez większość swojej historii Arabowie palestyńscy uważali Palestynę za część Syrii a I wojnie światowej za część Transjordanii/Jordanii i nie wypracowali żadnych miejscowych struktur politycznych. Faktycznie do czasu mandatu brytyjskiego nie istniała odrębna palestyńska świadomość narodowa. Dopiero w obliczu konfliktu z osadnikami żydowskimi, a w szczególności po podziale mandatu brytyjskiego w 1947 zaczęły narastać tendencje narodowotwórcze i potrzeba stworzenia niezależnego państwa arabskiego w tym regionie[1].

W wyniku działań wojennych pierwszej wojny izraelsko-arabskiej 1948-49, a także później po wojnie sześciodniowej w 1967, wielu Arabów palestyńskich opuściło swoje dotychczasowe miejsce zamieszkania. Liczbę uchodźców szacuje się na 800-900 tysięcy w roku 1948, a w 20 lat później na ponad 350 tysięcy. Współcześnie terytoria okupowane zamieszkuje 2,3 mln Palestyńczyków (2001), z czego zdecydowana większość to uchodźcy z terenu Izraela. Poza granicami Autonomii mieszka jeszcze 2-3 miliony Palestyńczyków, głównie w sąsiednich krajach arabskich – najwięcej w Jordanii. Wielu z nich żyje w obozach dla uchodźców poniżej granicy ubóstwa. Z drugiej strony wielu Palestyńczykom udało się zdobyć wyższe wykształcenie na arabskich uniwersytetach i stąd właśnie wywodzą się najważniejsi inicjatorzy zbrojnego ruchu wyzwoleńczego.

W drugiej połowie lat 50. powstała pierwsza narodowyzwoleńcza organizacja działająca pod nazwą al-Fatah. W 1964 roku powołano do życia Organizację Wyzwolenia Palestyny, która miała reprezentować cały naród palestyński. Wkrótce przyjęto również Palestyńską Kartę Narodową, która stała się swego rodzaju konstytucją Palestyńczyków, a do której odwoływały się wszystkie partie i ruchy palestyńskie. Wieloletnim liderem OWP pozostawał członek Fatahu Jasir Arafat. W ciągu kolejnych lat powstawały nowe ruchy, które były coraz bardziej radykalne. Wśród nich znalazł się Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny, Demokratyczny Front Wyzwolenia Palestyny czy Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny - Dowództwo Generalne. Utworzone zostały także organizacje powiązane z rządami sąsiednich państw arabskich - As-Sa’ika (związana z Syrią) i Arabski Front Wyzwolenia (z Irakiem). Organizacje te zasiliły OWP (Ludowy Front Wyzwolenia Palestyny kilkukrotnie zawiesił w nim członkostwo) tworząc jego radykalne skrzydło[2]. Niemniej jednak większość w OWP zajmowali bardziej umiarkowani działacze związani z Fatahem[2]. Radykalni fedaini zawiedzeni rezultatami walki partyzanckiej zaczęli po 1968 roku stosować też terroryzm a w szczególności porwania samolotów[3]. Do końca lat 80. (a więc czasu popularyzacji islamskich ruchów) w ruchu wyzwoleńczym dominowali fedaini domagający się utworzenia świeckiego i demokratycznego państwa palestyńskiego- członkowie ruchów fedainów reprezentowali na ogół poglądy lewicowo-nacjonalistyczne, socjalistyczne czy komunizujące[4] (inspirując się ruchami partyzanckimi z Wietnamu, Chin, Ameryki Łacińskiej czy Algierii[5]).

Duża część członków zbrojnego ruchu narodowowyzwoleńczego schroniła się na terenie Jordanii której rząd częściowo tolerował ich obecność. W 1970 roku doszło do konfliktu między ugrupowaniami palestyńskimi a rządem Jordanii. Radykalni fedaini którzy przyjęli do swojej ideologii elementy skrajnie lewicowe byli coraz bardziej krytyczni wobec jordańskiej monarchii aż w końcu uznały monarchę za wroga Palestyńczyków[6]. Spór przerodził się w otwartą wojnę (Czarny Wrzesień) w której Palestyńczyków bez większych sukcesów wsparły oddziały syryjskie[6]. Klęska oddziałów palestyńskich w wojnie spowodowało masową emigrację Palestyńczyków z tego kraju. Mimo to Palestyńczycy wciąż stanowią większość ludności Jordanii. Pokonane oddziały palestyńskie przeniosły swoje siedziby do południowego Libanu[6]. Porażka fedainów w wojnie skłoniła niektórych działaczy do rezygnacji z dotychczasowej taktyki i przyjęcia terroryzmu (w tym międzynarodowego) jako głównej metody walki, organizacjami takimi były Czarny Wrzesień[7] czy Organizacja Abu Nidala[8]. Przy czym w ich terrorystycznych akcjach zyskały one pomoc zagranicznych organizacji terrorystycznych takich jak Japońska Armia Czerwona, Frakcja Czerwonej Armii czy Czerwone Brygady[9].

Po wybuchu wojny domowej w Libanie (1975) (wojna wybuchła po zamachu na propalestyńskiego polityka[10]) OWP zaczęło działając jako swoiste państwo w państwie[11]. Izrael wykorzystał chaos w Libanie do rozbicia palestyńskich fedainów atakujących Izrael. W tym celu w 1978 roku rząd Izraela rozpoczął Operację Litani która nie zatrzymała jednak antyizraelskich akcji zbrojnych OWP[12]. Izraelczycy wkroczyli ponownie do Libanu w 1982 roku wywołując wojnę libańską. Przegrana fedainów w walce z Izraelczykami doprowadziła wycofania ich siedzib z Libanu i przeniesienia do odległej od Izraela Tunezji[13].

Na terenach Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu Jordanu zbrojne powstania palestyńskie (tzw. intifada) przeciw izraelskiej okupacji wybuchały w latach 1987 i 2000 roku. 15 listopada 1988 roku OWP ogłosiła utworzenie niepodległego państwa palestyńskiego i rząd na uchodźstwie, który zgłaszał roszczenia do całej Palestyny, zdefiniowanej przez Brytyjski Mandat Palestyny[14][15][16][17][18]. Na początku lat 90. czołowi urzędnicy al-Fatahu zaangażowali serię tajnych rozmów i negocjacji z rządem Izraela które doprowadziły w 1993 roku do zawarcia porozumień w Oslo[19][20]. Arafat uznał Izrael w imieniu OWP a ponadto wyrzekł się przemocy w walce o niepodległość, premier Izraela Icchak Rabin uznał natomiast OWP[21]. Wraz z porozumieniami powstała Autonomia Palestyńska.

Porozumienia z Oslo nie uznały radykalne grupy OWP oraz rosnący w siłę islamiści. Ci drudzy od końca lat 80. zyskali bardzo duże poparcie społeczne a ich grupy takie jak Hamas i Palestyński Islamski Dżihad przyjęły agresywną strategię dopuszczającą ataki na izraelskich cywilów oraz ataki samobójcze[22].

Przypisy

  1. Piotrowski, J. Spór o Palestynę, Warszawa 1982
  2. a b Alain Gresh and Dominique Vidal (2004). The New A-Z of the Middle East. I.B.Tauris. s. 232. ISBN 1-86064-326-4.
  3. Stefan M. Aubrey (2004). The New Dimension of International Terrorism. Hochschulverlag. s. 34. ISBN 3-7281-2949-6.
  4. Robert Owen Freedman; et al. (1991). The Intifada: Its Impact on Israel, the Arab World, and the Superpowers. University Press of Florida. s. 64–66. ISBN 0-8130-1040-3.
  5. Beverley Milton-Edwards (1996). Islamic Politics in Palestine. I.B.Tauris. s. 94–95. ISBN 1-86064-475-9.
  6. a b c Beverley Milton-Edwards and Peter Hinchcliffe (2001). Jordan: A Hashemite Legacy. Routledge. s. 46–48. ISBN 0-415-26726-9.
  7. Ruth Margolies Beitler (2004). The Path to Mass Rebellion: An Analysis of Two Intifadas. Lexington Books. s. 56–57. ISBN 0-7391-0709-7.
  8. Patrick Seale, Abu Nidal: A Gun for Hire s. 32, 34, 312., Hutchinson, 1992
  9. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 101–102. ISBN 1-58234-049-8.
  10. Mardelli, Bassil A. (2012), Middle East Perspectives: From Lebanon, iUniverse, s. 260, ISBN 9781475906721
  11. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 140–142. ISBN 1-58234-049-8.
  12. Antonio Tanca (1993). Foreign Armed Intervention in Internal Conflict. Martinus Nijhoff Publishers. s. 178. ISBN 0-7923-2426-9.
  13. Jamal R. Nassar (2005). Globalization and Terrorism: The Migration of Dreams and Nightmares. Rowman & Littlefield. s. 50. ISBN 0-7425-2504-X.
  14. "Yasser Arafat, ;;Speech at UN General Assembly Geneva, General Assembly 13 grudnia 1988". Le Monde diplomatique.
  15. "Arafat Clarifies Statement to Satisfy U.S. Conditions for Dialogue". Jewish Virtual Library.
  16. 20:21 Vision: Twentieth-Century Lessons for the Twenty-First Century, Bill Emmott, Macmillan, 2004 s. 151
  17. Witnessing for Peace Munib Younan & Frederick M. Strickert Fortress Press, 2003, s. 111
  18. The West's last chance, Tony Blankley, Regnery Publishing, 2005, s. 77
  19. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 252–261. ISBN 978-1-58234-049-4.
  20. Carter, James (2006). Palestine Peace Not Apartheid. New York: Simon & Schuster, Inc. s. 147–150. ISBN 978-0-7432-8502-5.
  21. "Israel-PLO Recognition: Exchange of Letters Between PM Rabin and Chairman Arafat". U.S State Department Bureau of Near Eastern Affairs.
  22. Aburish, Said K. (1998). From Defender to Dictator. New York: Bloomsbury Publishing. s. 201–228. ISBN 978-1-58234-049-4.