Pampeluna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pampeluna
Pamplona/Iruña
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Hiszpania
Wspólnota autonomiczna Nawarra
Prowincja Nawarra
Comarca Pamplona
Alkad Enrique Maya Miranda (Unión del Pueblo Navarro)
Powierzchnia 23,55 km²
Wysokość 449 m n.p.m.
Populacja (2015)
• liczba ludności
• gęstość

195 853[1]
8316,48 os./km²
Nr kierunkowy 948
Kod pocztowy 31001 – 31014
Tablice rejestracyjne NA
Położenie na mapie Hiszpanii
Mapa lokalizacyjna Hiszpanii
Pampeluna
Pampeluna
Położenie na mapie Nawarry
Mapa lokalizacyjna Nawarry
Pampeluna
Pampeluna
Położenie na mapie Europy
Mapa lokalizacyjna Europy
Pampeluna
Pampeluna
Ziemia42°49′N 1°38′W/42,816667 -1,633333
Strona internetowa
Portal Portal Hiszpania

Pampeluna (hiszp. Pamplona, bask. Iruña lub Iruñea) – miasto w północnej Hiszpanii (193 tys. mieszkańców), stolica prowincji Nawarra. Miasto jest położone na wysokości 449 m n.p.m., nad rzekami Arga, Sadar i Elorz, w odległości 87 km od San Sebastián, 434 km od Barcelony oraz 411 km od Madrytu[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto (początkowo nazwane Pompaelo) zostało założone przez Pompejusza[3] w 74 p.n.e., jako garnizon wojsk rzymskich. Od V do IX w. było w rękach Wizygotów, Franków i Maurów. W 778 roku zdobyte przez Karola Wielkiego, wtedy zostało otoczone murami obronnymi. W 781 odbite z rąk chrześcijan przez Abd ar-Rahmana. W 924 Pampeluna została zniszczona przez Abd ar-Rahmana III i straciła na znaczeniu. W 824 powstało baskijskie królestwo Pamplony, później zwane królestwem Nawarry. Pampeluna pozostawała jego stolicą aż do 1512, kiedy Ferdynand V połączył Nawarrę z Kastylią. Od XI w. następuje rozwój Pampeluny, leżącej na pielgrzymkowym szlaku do Santiago de Compostela. W czasie wojen napoleońskich Pampeluna została w 1808 zdobyta przez Francuzów, a w 1813 przez Anglików.

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • gotycka katedra zbudowana w latach 1397-1530. Klasycystyczna fasada z dwoma wieżami został dobudowana w 1783 roku. Wewnątrz alabastrowy nagrobek Karola III Szlachetnego i jego żony Eleonory, bogato rzeźbiony portal Puerta de la Preciosa prowadzący do krużganków zdobionych delikatnymi maswerkami;
  • Muzeum Diecezjalne zajmujące dawny refektarz, kapitularz i kuchnię klasztoru przylegającego do katedry. Muzeum posiada najbogatszy w Hiszpanii zbiór polichromowanych rzeźb drewnianych z okresu od XIII do XVI wieku. Jednym z najcenniejszych eksponatów jest natomiast wykonany we Francji relikwiarz Grobu Świętego;
  • barokowy Palacio del Gobierno de Navarra, wewnątrz portret Ferdynanda VII namalowany przez Francisca Goyę;
  • kościół San Saturnino (XIII wiek) z dwoma wieżami. Miał zostać zbudowany w miejscu, gdzie św. Saturnin ochrzcił 40 000 mieszkańców miasta;
  • Muzeum Nawarry (hiszp. Museo de Navarra) mieszczące się w budynku dawnego szpitala z portalem w stylu plateresco. Zbiory muzeum dotyczą historii i sztuki regionu;
  • cytadela z 2 połowy XVI wieku.

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Co roku w dniach 6–14 lipca organizowane są tu tzw. sanfermines, fiesty ku czci patrona miasta świętego Fermina, w czasie których odbywają się słynne encierros – gonitwy byków i ludzi po ulicach miasta. Święto to zostało opisane przez Ernesta Hemingwaya w powieści Słońce też wschodzi (1926).

Miasto jest jednym z najważniejszych punktów dla pielgrzymów na Drodze św. Jakuba, udających się do Santiago de Compostela.

Wyższe uczelnie[edytuj | edytuj kod]

Pampeluna jest ważnym ośrodkiem akademickim dla północno-wschodniej Hiszpanii.

Uczelnie państwowe:

Uczelnie prywatne:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Zmiany liczby ludności w Pampelunie:

Dane historyczne
Rok Ludność Zm., %
1991 180 372
1996 166 279 –7,8%
2001 183 964 10,6%
2004 191 865 4,3%
Powyższe dane nie mają podanego źródła!


Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajduje się stacja kolejowa Pamplona (Estación de trenes Pamplona) oraz dworzec autobusowy (Estación de Autobuses Pamplona). W pobliżu granic miasta, w kierunku południowym, położone jest lotnisko Aeropuerto de Pamplona-Noáin, obsługujące trasy krajowe do Madrytu i Barcelony (Iberia i Air Nostrum) oraz loty czarterowe.

Miasta partnerskie[4][edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional a 1 de enero (hiszp.). Instituto Nacional de Estadística. [dostęp 2016-12-07].
  2. Ayuntamiento de Pamplona -Situación geográfica, www.pamplona.es [dostęp 2017-11-25] (hiszp.).
  3. Tadeusz Miłkowski, Paweł Machcewicz: Historia Hiszpanii. Wyd. I. Wrocław: Ossolineum, 1998, s. 27. ISBN 83-04-04403-X.
  4. Pamplona City Council: Twin towns

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Przewodniki Wiedzy i Życia – Hiszpania. Warszawa: Wydawnictwo Hachette Livre Polska sp. z o.o., 2005, s. 128-129. ISBN 83-7184-208-2.