Pampuchy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pampuchy
potrawa, kluski, pyzy
Ilustracja
Pampuchy w trakcie gotowania na parze
Inne nazwy pyzy drożdżowe, pączki/bułki/kluski na parze, kluski parowe/parowane, parzaki, parowańce, parowce, ruchańce, ruchane kluski, kluchy na łachu, buchty
Rodzaj kluski
Kuchnia polska
Miejsce powstania Polska
Składniki

mąka pszenna, drożdże, mleko, masło, jaja

Wartość odżywcza
(100 g)
Wartość energetyczna 249 kJ (59 kcal)
Białka 7,8 g
Węglowodany 46,9 g
Tłuszcze 3,3 g
Dane liczbowe na podstawie: Ile waży.pl[1]
Wartości RDA i AI wyznaczone na podstawie danych Institute of Health[2]

Pampuchy[3][4][5][6] (pyzy[7][8], pyzy drożdżowe[9], pączki[10]/bułki[6]/kluski na parze, kluski parowe[3]/parowane, parzaki[10], parowańce[3][11][12][13], parowce[3][14], paruchy[3], ruchańce[3][15], ruchane kluski[3], śl. buchty[16]) – w kuchni polskiej, rodzaj dużych klusek[5][7] (pączków[4], pyz) wyrabianych z ciasta drożdżowego i gotowanych na parze. Ugotowana kluska ma kształt kulisty, płaski od spodu, a konsystencję sprężystą, pulchną i miękką[6][16].

Pyzy z ciasta drożdżowego podaje się na ciepło: na słodko (np. nadziewane marmoladą i polane roztopionym masłem z dodatkiem cukru) albo na słono (np. jako dodatek do mięs duszonych z sosami)[8]. Polane np. stopionym masłem lub wędzonym boczkiem mogą stanowić indywidualne danie[9].

Pyzy w postaci półproduktu do przygotowania w kuchennej łaźni parowej można kupić w sklepach spożywczych.

Kujawy[edytuj | edytuj kod]

Wyrób z Kujaw, nazwany „Bułki na parze / Pampuchy z Kujaw”, znajduje się od 1 lutego 2017 na „Liście produktów tradycyjnych” Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi[6].

Potrawa ta należała dawniej do codziennego menu kuchni kujawsko-pomorskiej jako danie obiadowe lub przekąska[6]. Podawane z sosami, na słono także z mięsem oraz na słodko z kwaśną śmietaną i cukrem lub z owocami[6].

Lubelszczyzna[edytuj | edytuj kod]

Na „Liście produktów tradycyjnych” Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi znajdują się:

  • „Parowańce z kaszą jaglaną” – pochodząca z okolic wsi Kąkolewnica w województwie lubelskim potrawa w formie pyz z mało słodkim nadzieniem z kaszy jaglanej[13];
  • „Parowańce brzozowickie z kapustą i grzybami” – pochodząca z okolic wsi Brzozowica Mała w gminie Kąkolewnica potrawa w formie pyz z lekko słonym nadzieniem z leśnych grzybów i kapusty[11].
  • „Parowańce z serem” – pochodząca z okolic wsi Kąkolewnica w województwie lubelskim potrawa w formie pyz ze słodkawym lub słonym nadzieniem z białego sera[12].
  • „Parowańce żakowolskie z soczewicą” – pochodząca z okolic wsi Żakowola Poprzeczna w gminie Kąkolewnica potrawa w formie pyz z lekko słonym nadzieniem z ugotowanej, zmielonej soczewicy z dodatkiem smażonej cebuli[17].

Wielkopolska[edytuj | edytuj kod]

W Poznańskiem (gw. kluchy na łachu[18], parowce[14], parowańce, kluchy z łacha, kluchy na lumpie) ciasto przyrządza się z zaczynu drożdżowego (drożdże z dodatkiem niewielkich ilości mleka, mąki, cukru i soli), który następnie mieszany jest z właściwymi składnikami ciasta (mąka, jaja, mleko). Do wyrobionego ciasta dodaje się roztopioną margarynę[18]. Garnek z wrzącą wodą obwiązywany jest lnianą ściereczką, na którą układane są kulki z przygotowanego ciasta drożdżowego – po przykryciu są gotowane przez ok. 20 minut[18]. Tradycyjnie polegało to na obwiązaniu garnka z wodą fragmentem niezbyt napiętego kawałka płótna, na który układało się pyzy (stąd nazwa "z łacha"), całość zaś przykrywało się pokrywką. Gotowe kluski podawane wraz z modrą kapustą i pieczoną kaczką z jabłkami stanowią typowy dla poznańskiego uroczysty obiad.

W Kaliskiem (pyzy, parówki, pampuchy) ciasto na pyzy przygotowuje się z zaczynu drożdżowego z dodatkiem mleka, cukru i mąki wyrabianego z mąką, jajami, masłem i dodatkiem soli. Tradycyjnie podaje się je do pieczonego schabu i słodko-kwaśnej zasmażanej białej kapusty lub nadziewane owocami z topionym masłem, cukrem i cynamonem.

Górny Śląsk[edytuj | edytuj kod]

Na Górnym Śląsku (buchty[16], porównaj ciasto „buchty”) podawane są zazwyczaj z kompotem z jagód (czarnych borówek), powidłami, wieprzowiną, kapustą kiszoną lub polane topionym masłem i posypane cukrem.

Wyrób ze Śląska Opolskiego, nazwany „Buchty śląskie, czyli kluski drożdżowe gotowane na parze”, znajduje się od 6 marca 2007 na „Liście produktów tradycyjnych” Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi[16].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • pyzy
  • knedliki – potrawa kuchni czeskiej i słowackiej
  • baozi – potrawa kuchni chińskich
  • idli – potrawa kuchni południowoindyjskiej

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Izabela Soja-Raczkowska, Ile waży Pyza drożdżowa - sprawdź kalorie i wagę, obejrzyj zdjęcia, www.ilewazy.pl [dostęp 2017-11-25].
  2. Dietary Reference Intakes Tables and Application. Institute of Health. The National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (ang.)
  3. a b c d e f g Stanisław Cygan. Gwara regionu (wersja rozszerzona). „Dialekty i gwary polskie. Kompendium internetowe.”. Zakład Historii Języka Polskiego i Dialektologii UW, Towarzystwo Kultury Języka. ​ISBN 978-83-62844-10-4​. [dostęp 2021-10-13]. 
  4. a b hasło „pampuch”. W: Słownik języka polskiego [on-line]. Wydawnictwo Naukowe PWN SA. [dostęp 2014-08-30].
  5. a b hasło „pampuch”. W: Wielki słownik języka polskiego PAN (wsjp.pl) [on-line]. Instytut Języka Polskiego PAN. [dostęp 2021-10-13].
  6. a b c d e f Bułki na parze / Pampuchy z Kujaw. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. kujawsko-pomorskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 3 marca 2017].
  7. a b hasło „pyza”. W: Wielki słownik języka polskiego PAN (wsjp.pl) [on-line]. Instytut Języka Polskiego PAN. [dostęp 2021-10-12].
  8. a b V.9. „Ciasta drożdżowe”, podrozdział „Wyroby z ciasta drożdżowego”. W: Krystyna Flis, Aleksandra Procner: Technologia gastronomiczna z towaroznawstwem: podręcznik dla technikum. Część 2. Wyd. osiemnaste. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 2009, s. 170. ​ISBN 978-83-02-02862-5​ (część 2), ​ISBN 978-83-02-03170-0​ (całość).
  9. a b Maciej E. Halbański: Leksykon sztuki kulinarnej. Warszawa: Wydawnictwo „Watra”, 1987, s. 150. ISBN 83-225-0106-4.
  10. a b Mariola Tymochowicz. Kusaki, czyli świat na opak. Mazowiecki przegląd zespołów obrzędowych. „Twórczość ludowa”. R. XVII, NR 3 (52) 2002, s. 26. Zarząd Główny Stowarzyszenia Twórców Ludowych (ZG STL). ISSN 0860-4126. Cytat: „(…) tradycyjne potrawy ostatkowe, takie jak (…) parzaki, czyli pączki na parze, (…)”. 
  11. a b Parowańce brzozowickie z kapustą i grzybami. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 29 sierpnia 2015].
  12. a b Parowańce z serem. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 29 sierpnia 2015].
  13. a b Parowańce z kaszą jaglaną. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 29 sierpnia 2015].
  14. a b Wstęp. W: Kuchnia wielkopolska [on-line]. Poznań — Miejski Informator Multimedialny. [dostęp 2013-04-29].
  15. hasło „ruchańce”. W: Łódzkie Towarzystwo Naukowe. Komisja Językowa: Rozprawy Komisji Językowej, Tom 27. Wrocław: Zakład im. Ossolińskich we Wrocławiu, 1981, s. 268?. ISSN 0076-0390.
  16. a b c d Buchty śląskie, czyli kluski drożdżowe gotowane na parze. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. opolskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 3 marca 2017].
  17. Parowańce żakowolskie z soczewicą. W: Lista produktów tradycyjnych (woj. lubelskie) [on-line]. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. [dostęp 29 sierpnia 2015].
  18. a b c Pyzy poznańskie (kluchy na łachu). W: Kuchnia wielkopolska [on-line]. Poznań — Miejski Informator Multimedialny. [dostęp 2013-04-29].