Pancernik dziewięciopaskowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pancernik dziewięciopaskowy
Dasypus novemcinctus[1]
Linnaeus, 1758[2]
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd pancernikowce
Rodzina pancernikowate
Rodzaj pancernik
Podrodzaj Dasypus
Gatunek pancernik dziewięciopaskowy
Synonimy
Podgatunki
  • D. n. novemcinctus Linnaeus, 1758
  • D. n. aequatorialis Lönnberg, 1913[25]
  • D. n. davisi Russell, 1953[26]
  • D. n. fenestratus Peters, 1864
  • D. n. mexianae (Hagmann, 1908)
  • D. n. mexicanus Peters, 1864[27]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[28]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Pancernik dziewięciopaskowy[29], pancernik długoogonowy[30], peba[30], tatusja[30] (Dasypus novemcinctus) – gatunek ssaka lądowego z rodziny pancernikowatych (Dasypodidae). Prowadzi nocny tryb życia. Występuje na obszarze obu Ameryk. Zamieszkuje nory różnorodnych terenów.

Jest jednym z trzymaczy herbu Grenady.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Pancernik dziewięciopaskowy występuje w Ameryce zamieszkując w zależności od podgatunku[31]:

Występuje również w Salwadorze lecz nie wiadomo do którego podgatunku należy[31].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz nadając mu nazwę Dasypus novemcinctus[2]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu wskazał Ameryką Południową (w oryg. łac. habitat in America meridionali), ograniczone do Pernambuco w Brazylii[2][32].

Istnieją sprzeczne doniesienia dotyczące liczby podgatunków; tylko cztery z sześciu podgatunków zostały poparte analizami przeprowadzonymi w XXI wieku[31]. Dane molekularne sugerują, że D. novemcinctus prawdopodobnie reprezentuje wiele ukrytych gatunków, ponieważ nie jest monofiletyczny i utworzył trzy główne klady z Gujany, Ameryki Północnej i Środkowej oraz Ameryki Południowej (który jest parafiletyczny w odniesieniu do D. mazzai i D. sabanicola)[33][34]. Potrzebna jest kompleksowa rewizja taksonomiczna w obrębie gatunku[31]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the Worldrozpoznają sześć podgatunków[31].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Dasypus: gr. δασυπους dasupous „włochato-nogi”, od δασυς dasus „włochaty, kudłaty”; πους pous, ποδος podos „stopa”[35].
  • novemcinctus: łac. novem „dziewięć”[36]; cinctus „opasany, paskowany”, od cingere „otaczać”[37].
  • aequatorialis: późnołac. aequatorialis „równikowy”, od aequator „równik”, od łac. aequare „zrównać się”, od aequus „równy”[38].
  • davisi: William Bennoni Davis (1902–1995), amerykański zoolog[39].
  • fenestratus: łac. fenestratus „okienny”, od fenestra „okno”[38].
  • mexianae: Ilha Mexiana, ujście Amazonki, Pará, Brazylia[38].
  • mexicanus: Meksyk[38].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała (bez ogona) 360–570 mm, długość ogona (~70% długości ciała) 260–450 mm, długość ucha 25–57 mm, długość tylnej stopy 80–110 mm; masa ciała 3–6 kg[40]. Przednie kończyny wyposażone są w 4 palce z długimi, mocnymi pazurami. Tylne kończyny posiadają 5 palców. Ciało pokryte jest pancerzem formującym 8–9 poprzecznych pierścieni, także na długim ogonie[41].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Żywi się owadami, pająkami, płazami, małymi ssakami (wiadome jest, że może zjadać młode zajęczaków Sylvilagus), ptasimi jajami i pisklętami, padliną[41].

Do kopulacji osobników w Ameryce Północnej dochodzi zwykle w lipcu i sierpniu. Okres ciąży samic jest wydłużony przez opóźnione zagnieżdżenie się zarodka w macicy (implantacja) i trwa mniej więcej 120 dni. Zapłodniona komórka jajowa dzieli się na cztery komórki potomne, z których rozwijają się identyczne pod względem genetycznym czworaczki. Zdarzały się mioty z 2–3 lub 6-ma młodymi, jednak samica posiada tylko cztery sutki. Młode zostają odstawione przez matkę od mleka w wieku 4–5 miesięcy. Osiągają dojrzałość płciową w 1. roku życia[41].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dasypus novemcinctus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 51. (łac.)
  3. J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Erlangen: Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper’schen Schmetterlingswerkes, 1778, s. ryc. lxxiii. (niem.)
  4. R. Kerr: The animal kingdom, or zoological system, of the celebrated Sir Charles Linnæus. Class I. Mammalia: containing a complete systematic description, arrangement, and nomenclature, of all the known species and varieties of the mammalia, or animals which give suck to their young; being a translation of that part of the Systema Naturæ, as lately published, with great improvements, By Professor Gmelin of Goettingen. Edinburgh: Printed for A. Strahan, and T. Cadell, London, and W. Creech, 1792, s. 112. (ang.)
  5. F.M. Daudin: Tableau des divisions, sous-divisions, ordres et genres des mammiferes, Par le Cen Lacépède; Avec Pindication de toutes les especes decrites par Buffon, et leur distribution dans chacun des genres. W: Histoire naturelle par Buffon. Paris: P. Didot et Firmin Didot, 1802, s. 173. (fr.)
  6. A.G. Desmarest. Tableau Méthodique des Mammifères. „Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc. Par une société de naturalistes et d’agriculteurs”. 24, s. 28, 1804 (fr.). 
  7. J.G. Fischer von Waldheim: Zoognosia tabulis synopticis illustrata, in usum praelectionum Academiae imperialis medico-chirugicae mosquensis edita. Cz. 3. Mosquae: Nicolai S. Vsevolozsky, 1814, s. 128. (łac.)
  8. J.K.W. Illiger. Ueberblick der Säugethiere nach ihrer Verbreitung über die Welth. „Abhandlungen der physikalischen Klasse der Königlich-Preussischen Akademie der Wissenschaften”. 1804–1811, s. 108, 1815 (niem.). 
  9. I. von Olfers: Bemerkungen zu Illiger’s Überblick der Säugeth-iere nach ihrer Vertheilung über die Welttheile, rücksichtlich der Südamericanischen Arten (Species). W: W.L. von Eschwege: Journal von Brasilien oder vermischte Nachrichten aus Brasilien, auf wissenschaftlichen Reisen gesammelt. Cz. 2. Weimar: Herzoglich Sächsisch Privilegirtes Landes-Industrie-Comptoir, 1818, s. 219. (niem.)
  10. A.G. Desmarest: Mammalogie, ou, Description des espèces de mammifères. Cz. 2. Paris: Chez Mme. Veuve Agasse, imprimeur-libraire, 1822, s. 368, seria: Encyclopédie méthodique. (fr.)
  11. H.R. Schinz: Naturgeschichte und Abbildungen der Säugethiere: nach den neuesten Systemen zum gemeinnützigen Gebrauche entworfen, und mit Berücksichtigung für den Unterricht der Jugend bearbeitet. Zürich: in Brodtmanns lithographischer Kunstanstalt, 1824, s. 253. (niem.)
  12. M. zu Wied-Neuwied: Beiträge zur Naturgeschichte von Brasilien. Weimar: Im Verlage des Landes-Industrie-Comptoirs, 1825, s. 531. (niem.)
  13. P.W. Lund. Blik paa Brasiliens Dyreverden for sidste Jordomvæltning. Anden Afhandling: Pattedyrene. „Det Kongelige Danske videnskabernes selskabs skrifter. Naturvidenskabelig og mathematisk afdeling”. 2, s. 67, 1839. 
  14. Peters 1865 ↓, s. 179.
  15. L.J.L.J. Fitzinger. Die Natürliche Familie der Gürtheliere (Dasypodes). II. Abtheilung. „Sitzungsberichte der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften. Mathematisch-Naturwissenschaftliche Classe”. 64, s. 340, 1871 (niem.). 
  16. R.F. Hensel. Beiträge zue Kenntniss der Säugethiere Süd-Brasiliens. „Abhandlungen der Königlichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin”. Aus dem Jahre 1872, s. 105, 1873 (niem.). 
  17. a b Gray 1873 ↓, s. 16.
  18. a b Gray 1873 ↓, s. 15.
  19. Gray 1873 ↓, s. 14.
  20. V.O. Bailey. Biological survey of Texas. „North American Fauna”. 25, s. 52, 1905 (ang.). 
  21. G. Hagmann. Die Landsäugetiere der Insel Mexiana. „Archiv für Rassen- und Gesellschafts-Biologie”. 5, s. 29, 1908 (niem.). 
  22. G.M. Allen. Mammals of the West Indies. „Bulletin of the Museum of Comparative Zoology at Harvard College”. 54, s. 195, 1911 (ang.). 
  23. D.A. Larrañaga: Escritos de Don Dámaso Antonio Larrañaga. Montevideo: Instituto Histórico y Geográfico del Uruguay, 1923, s. 343. (hiszp.)
  24. J. Yepes. Una especia nueva de “mulita” (Dasipodinae) para el Norte Argentino. „Physis”. 11, s. 226, 1933 (hiszp.). 
  25. A.J.E. Lönnberg. Mammals from Ecuador and related forms. „Arkiv för zoologi”. 8, s. 34, 1913 (ang.). 
  26. R.J. Russell. Description of a new armadillo (Dasypus novemcinctus) from Mexico with remarks on geographic variation of the species. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 66, s. 21, 1953 (ang.). 
  27. Peters 1865 ↓, s. 180.
  28. Dasypus novemcinctus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  29. Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 24. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  30. a b c K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 258, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  31. a b c d e C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 122. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  32. D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Dasypus novemcinctus. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-06-30].
  33. A. Feijó, B.D. Patterson & P. Cordeiro-Estrela. Taxonomic revision of the long-nosed armadillos, Genus Dasypus Linnaeus, 1758 (Mammalia, Cingulata). „PLoS ONE”. 13 (4), s. e0195084, 2018. DOI: 10.1371/journal.pone.0195084 (ang.). 
  34. A. Feijó, J.F. Vilela, J. Cheng, M.A.A. Schetino, R.T.F. Coimbra, C.R. Bonvicino, F.R. Santos, B.D. Patterson & P. Cordeiro-Estrela. Phylogeny and molecular species delimitation of long-nosed armadillos (Dasypus: Cingulata) supports morphology-based taxonomy. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 186 (3), s. 813–825, 2019. DOI: 10.1093/zoolinnean/zly091 (ang.). 
  35. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 217, 1904 (ang.). 
  36. Brown 1954 ↓, s. 563.
  37. Brown 1954 ↓, s. 204.
  38. a b c d The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World [online], S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).
  39. B. Beolens, M. Watkins & M. Grayson: The Eponym Dictionary of Mammals. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009, s. 102. ISBN 978-0-8018-9304-9. (ang.)
  40. C. McDonough & J. Loughry: Family Dasypodidae (Long-nosed Armadillos). W: R.A. Mittermeier & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 8: Insectivores, Sloths and Colugos. Barcelona: Lynx Edicions, 2018, s. 44–45. ISBN 978-84-16728-08-4. (ang.)
  41. a b c Genus Dasypus. Armadillo Online, 5 sierpnia 2014. [dostęp 9 września 2014]. (licencja CC BY-NC-SA)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]