Zębolita olbrzymia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Pancernik olbrzymi)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zębolita olbrzymia
Priodontes maximus[1]
(Kerr, 1792)
Zębolita olbrzymia
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd włochacze
Rodzina pancernikowate
Rodzaj zębolita
(Priodontes)
F. Cuvier, 1825
Gatunek zębolita olbrzymia
Synonimy
  • Priodontes giganteus G. Fischer, 1814
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Zębolita olbrzymia[3] (Priodontes maximus) – gatunek ssaka z rodziny pancernikowatych.

Charakterystyka [edytuj]

Zębolita olbrzymia to największy przedstawiciel swojej rodziny. Tułów wraz z głową osiąga długość od 75 cm do 100 cm. Dorosłe osobniki mogą ważyć 60 kg.[4][5]. Zauważalny dymorfizm płciowy[6].

Oczy: Są stosunkowo małe, ponieważ pancernik olbrzymi wychodzi w nocy i polega głównie na znakomitym węchu.

Skóra (Pancerz): Płytki kostne, pokryte na wierzchu warstwą rogową, ułożone są w kilka ruchomych pasów i okrywają całe ciało wraz z głową. Pancerz na grzbiecie składa się z 11-13 szeregów płytek, zaś odcinek szyjny 3 bądź 4 rzędów. Brzegi pancerza białawe[4][5].

Kończyny przednie: Każda z kończyn ma 5 palców. Trzeci palec przednich kończyn posiada dorastający do 30 cm sierpowaty pazur. Zwierzę wykorzystuje go do obrony, kopania nor oraz do rozgrzebywania kopców termitów i mrówek[5][4].

Ogon: Jest potężny i opancerzony, zaatakowanemu zwierzęciu służy do obrony. Mierzy około 50 cm[4][5].

Występowanie[edytuj]

Zębolita olbrzymia występuje w Ameryce Południowej na wschód od Andów, przez północną Wenezuelę i Kolumbię po północną Argentynę i Paragwaj. Nieobecna we wschodniej Brazylii[7]. Żyje w pobliżu wody. Gatunek rzadki.

Tryb życia[edytuj]

Zębolitę olbrzymią cechuje specjalizacja pokarmowa. Główny składnik diety stanowią termity i mrówki. Reguluje, więc wielkość ich populacji[8]. Niekiedy żywi się drobnymi kręgowcami, padliną, a także pokarmem roślinnym. Samotnik. Łączy się w pary jedynie w okresie godowym. Samica ma 1-2 młode w miocie[4]. Zębolita olbrzymia prowadzi nocny tryb życia. Za dnia przebywa w podziemnej norze. Podczas poszukiwania pokarmu preferuje tereny otwarte[6]. Ryjąc w ziemi, ułatwia jej napowietrzanie[9].

Znaczenie gospodarcze[edytuj]

Zębolita olbrzymia kontroluje liczebność mrówek, żerujących na użytkach zielonych. Czasem kopiąc w poszukiwaniu zdobyczy, niszczy plony. W niektórych regionach świata jest uśmiercany dla mięsa[9].

Ochrona[edytuj]

Zębolita olbrzymia jest chroniona prawem międzynarodowym na mocy Konwencji Waszyngtońskiej[10]. W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych zakwalifikowana przez IUCN w 2006 jako gatunek narażony na wyginięcie (VU). Zagrożony wskutek intensywnego zabijania dla mięsa i pancerza oraz kurczenia się naturalnych siedlisk[11].

Przypisy

  1. Priodontes maximus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Priodontes maximus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 25. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. a b c d e J. Gaisler, J. Zejda: Ssaki świata. MUZA SA, 1997.
  5. a b c d K. Kowalski, A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Warszawa: Widza Powszechna, 1991.
  6. a b L. Silveira, A.T. de Almeida Jacomo, M.M. Furtado, N.M. Torres, R. Sollmann R., C. Vynne: Ecology of the Giant Armadillo („Priodontes maximus”) in the Grasslands of Central Brazil. Edentata, 2009, s. 8-10; 25-34.
  7. C. Nicolle: ENCYKLOPEDIA DZIKICH ZWIERZĄT: Prerie i pampasy. Świat Książki, 1992.
  8. T.C. da Silveira Anacleto. Food Habits of Four Armadillo Species in the Cerrado Area, Mato Grosso, Brazil. „Zoological Studies”. 46 (4), s. 529-537, 2007. 
  9. a b L. Emmons: Neotropical Rainforest Mammals. Chicago: University of Chicago Press, 1997.
  10. Strona główna organizacji. [dostęp 2.06.2014].
  11. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2.06.2014].