Panseksualizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Symbol panseksualności
Flaga osób panseksualnych

Panseksualizm, omniseksualizm[1]seksualny, romantyczny lub emocjonalny pociąg do osób niezależnie od ich płci, lub tożsamości płciowej[2][3][4]. Osoby panseksualne mogą określać siebie jako osoby „ślepe na płeć”(ang.)(ang. gender-blind), zapewniając, że kwestie gender i płci nie są czynnikami wpływającymi na ich romantyczny lub seksualny pociąg do innych[5][6]. Osoby określające się jako panseksualne podkreślają również, że ich działania nie obejmują pedofilii, zoofilii czy nekrofilii, a jedynie zgodne zachowania seksualne między dorosłymi[7].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Przedrostek pan- pochodzi od starogreckiego słowa „wszystko, każdy”, stgr. πας, παντός; omni- pochodzi z łacińskiego określenia na " wszystko", omnis. Hybryda panseksualizm została po raz pierwszy użyta w 1914 jako słowo “pan-sexualism” w Journal of Abnormal Psychology[potrzebny przypis], a następnie zyskała popularność w kontekście poglądów Freuda na ludzką seksualność[8][9][10].

Zestawienie z biseksualizmem i innymi tożsamościami seksualnymi[edytuj | edytuj kod]

Termin panseksualizm coraz częściej stosowany jest jako oznaczenie tożsamości seksualnej, w której pociąg odczuwany jest niezależnie od płci, genderu i tożsamości płciowej drugiej osoby[11]. W takim znaczeniu termin ten zaczął być używany na przełomie XX i XXI wieku, w 2010 powstała flaga osób panseksualnych[12], a sam termin został znaczenie rozpowszechniony m.in. dzięki mediom i deklaracjom gwiazd, w tym Miley Cyrus[13] i Janelle Monáe[14].

U osób określających się jako osoby panseksualne zaangażowanie psychoemocjonalne skierowane jest do przedstawicieli dowolnych płci i tożsamości płciowych[15][7], w tym do osób niebinarnych czy agenderowych. Osoby panseksualne abstrahują od kategorii tożsamościowych i sztywnych podziałów, odrzucając podejście oparte na binarnych pojęciach dotyczących płci (męskie/kobiece) i płci (mężczyzna/kobieta) oraz twierdząc, że nie mają one znaczenia przy odczuwaniu miłości lub pociągu seksualnego[2][16].

W takim ujęciu panseksualność różni się od tożsamości biseksualnej, w której pociąg skierowany jest do osób obu płci w podziale binarnym (mężczyzna — kobieta) i od poliseksualnej, w której pociąg jest skierowany do wielu tożsamości płciowych (poza binarnym podziałem), ale nie wszystkich. Niemniej część ludzi, których można uznać za osoby panseksualne (lub poliseksualne), określa się jako osoby biseksualne ze względu na szerszą znajomość tego terminu[17].

Jednocześnie większość osób panseksualnych mieści się w biseksualnym przedziale kontinuum seksualnego i przejawia takie same wzorce atrakcyjności seksualnej i romantycznej, zachowań seksualnych czy doboru partnera jak osoby identyfikujące się jako osoby biseksualne[2].

Tożsamość panseksualna jest powszechniejsza wśród osób młodych, kobiet, a także wśród osób transpłciowych. Zwłaszcza dla osób nieidentyfikujących się jako mężczyźni czy kobiety termin panseksualność (podobnie termin "queer") może być preferowany ze względów praktycznych i politycznych. Dla osób niebinarnych (np. genderfluid), tożsamość lesbijska czy gejowska jest problematyczna, ponieważ zakłada samoidentyfikację jako mężczyzna lub kobieta, natomiast tożsamość panseksualna nie wymaga od osób definiowania własnej płci (w odniesieniu do osób, co do których odczuwa się pociąg)[2].

Inne znaczenia[edytuj | edytuj kod]

Panseksualizm to także pogląd, według którego głównym motorem ludzkiego działania jest popęd seksualny, każde działanie można wytłumaczyć motywami seksualnymi[18][19]. Obecnie teoria ta nie znajduje potwierdzenia[11]. Zarzut panseksualizmu często stawiany jest psychoanalizie, ze względu na twierdzenie Freuda o fundamentalnym znaczeniu libido (choć Freud rozumiał libido szerzej niż jedynie popęd seksualny i się od takiego podejścia odżegnywał)[20][21].

W psychiatrii przez panseksualizm (Pan-Sexualität) rozumie się uogólnioną seksualność przejawiającą się w wielopostaciowej perwersji — od wyraźnej dewiacji seksualnej do licznych i chaotycznych fantazji perwersyjnych oraz czynów — w tym znaczeniu używany jest do określenia jednego z trzech typowych objawów zaburzenia osobowości typu bordeline. Pojęcie to wprowadzili do psychiatrii P. H. Hoch i P. Polatin, a za nimi Otto F. Kernberg[22][23].

W neurologii termin ten bywa również używany do opisu zainteresowania seksualnego, które jest również skierowane do zwierząt i przedmiotów (w Polsce raczej jako hiperseksualność). Może to wynikać np. z obustronnego uszkodzenia płata skroniowego przedniej części skroniowej (zespół Klüvera-Bucy'ego)[24][25]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Definition of omnisexual, Dictionary.com [dostęp 2019-10-28] (ang.).
  2. a b c d James Morandini, Ilan Dar-Nimrod, Who Adopts Queer and Pansexual Sexual Identities?, „The Journal of Sex Research”, 54, 2016, DOI10.1080/00224499.2016.1249332 [dostęp 2018-12-28].
  3. Jones i inni, Mental health issues in lesbian, gay, bisexual, and transgender communities, Washington, D.C.: American Psychiatric Pub, 2002, s. 95, ISBN 1-58562-069-6, OCLC 49225951 [dostęp 2019-10-28].
  4. Marshall Cavendish Corporation., Sex and society., New York: Marshall Cavendish, 2010, s. 593, ISBN 978-0-7614-7905-5, OCLC 312443631 [dostęp 2019-10-28].
  5. Lisa M. Diamond, Molly Butterworth, Questioning Gender and Sexual Identity: Dynamic Links Over Time, „Sex Roles”, 59 (5-6), 2008, s. 365–376, DOI10.1007/s11199-008-9425-3, ISSN 0360-0025 [dostęp 2019-10-28] (ang.).
  6. pansexual - definition of pansexual in English from the Oxford dictionary, OxfordDictionaries.com, 10 lutego 2015 [dostęp 2019-10-28] [zarchiwizowane z adresu 2015-02-10].
  7. a b Rice Kim dla Marshall Cavendish Corporation: Sex and Society. Marshall Cavendish Children's Books, s. 593. ISBN 0-7614-7907-4.
  8. Bi, gay, pansexual: What do I call myself?, goaskalice.columbia.edu [dostęp 2019-10-28].
  9. pansexual - Origin and meaning of pansexual by Online Etymology Dictionary, www.etymonline.com [dostęp 2019-10-28], Cytat: "pansexual (adj.) 1926 (pansexualism is from 1917), from pan- + sexual. Originally in reference to the view that the sex instinct plays the primary part in all human activity, mental and physical; this was held by his critics to be the view of Freud, therefore a term of reproach leveled at early psychology." (ang.).
  10. pansexualism, The Free Dictionary [dostęp 2019-10-28].
  11. a b Erwin J. Haeberle: Critical Dictionary of Sexology (ang.). [dostęp 2009-11-02]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  12. Condé Nast, The Past and Popular Usage of the Term "Pansexual", them. [dostęp 2018-12-28] (ang.).
  13. Miley Cyrus Talks Coming Out as Pansexual: I Didn't Understand My Own Gender and My Own Sexuality, E! News, 2016 [dostęp 2018-12-28] (ang.).
  14. Brittany Spanos, Brittany Spanos, Janelle Monáe Frees Herself, Rolling Stone, 26 kwietnia 2018 [dostęp 2018-12-28] (ang.).
  15. Elizabeth P. Cramer: Addressing Homophobia and Heterosexism on College Campuses. Routledge, s. 46. ISBN 1-56023-305-2.
  16. Diamond, L., & Butterworth, M. (2008). Questioning gender and sexual identity: Dynamic links over time. Sex Roles. Published online March 29, 2008.
  17. Wayne R. Dynes: Homolexis Glossary (ang.). [dostęp 2017-09-22].
  18. Panseksualizm – WIEM, darmowa encyklopedia
  19. panseksualizm - definicja, synonimy, przykłady użycia, sjp.pwn.pl [dostęp 2018-12-28] (pol.).
  20. Arthur S. Reber: Słownik psychologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe "Scholar", 2008, s. 507. ISBN 83-7383-119-3.
  21. J. Boom. Abstracts of the 9th Congress of the European Federation of Sexology T03-P-02 The philosophy of pansexuality. „Sexologies”. 17 (Supplement 1), s. S73, Kwiecień 2008. DOI: 10.1016/S1158-1360(08)72717-8 (ang.). 
  22. Tomasz Tyra. Teoretyczne i opisowe aspekty zaburzenia osobowości typu borderline. „Psychologia”. 34 (4), s. 33-38, 1986. 
  23. Lea Schütze, Pansexualität, gender-glossar.de [dostęp 2018-12-21] (niem.).
  24. D. Vodušek, Sexualfunktionsstörungen aus neurologischer Sicht, „Klinische Neurophysiologie”, 42 (02), 2011, s. 117–122, DOI10.1055/s-0031-1275651, ISSN 1434-0275 (niem.).
  25. D.B. Vodušek, Sexuelle Störungen aus der Sicht des Neurologen, „Der Nervenarzt”, 82 (6), 2011, s. 787–802, DOI10.1007/s00115-010-3199-x, ISSN 0028-2804 (niem.).