Papużka żółtobrzucha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Papużka żółtobrzucha
Pezoporus occidentalis[1]
(Gould, 1861)
Papużka żółtobrzucha
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd papugowe
Rodzina papugi wschodnie
Podrodzina damy
Plemię Platycercini
Rodzaj Pezoporus
Gatunek papużka żółtobrzucha
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Papużka żółtobrzucha (Pezoporus occidentalis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny papug wschodnich. Występuje endemicznie w Australii, zasięg i biologia gatunku słabo poznane. Zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał John Gould w 1861 na łamach Proceedings of the Zoological Society of London. Holotyp pochodził z Australii Zachodniej. Autor zaznaczył, że papużka żółtobrzucha przypomina mu papużkę ziemną (Pezoporus wallicus), ale zaproponował nowy rodzaj dla nowo opisanego gatunku: Geopsittacus[3]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza papużkę żółtobrzuchą w rodzaju Pezoporus. Uznaje ją za gatunek monotypowy[4].

Epitet gatunkowy occidentalis oznacza z łaciny „zachodni”[5]. W języku angielskim papużka zółtobrzucha nazywa się Night Parrot[4][6].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi około 23[6]–25[3] cm. Według Goulda dziób mierzy około 13 mm, skrzydło 140 mm, ogon 127 mm, a skok 22 mm. Ogólna kolorystyka przypomina kakapo. Cały wierzch ciała jest trawiastozielony, każde pióro ozdobione jest nieregularnymi paskami: czarnym i żółtozielonym. Pióra na ciemieniu i karku mają po jednym, czarnym pasku. Gardło i pierś żółtawozielone, kolor na brzuchu przechodzi w siarkową żółć. Skrzydła nie odznaczają się znacząco w konturze ptaka. Lotki I i II rzędu brązowe, wąsko zielono obrzeżone na chorągiewkach zewnętrznych, z wyjątkiem pierwszych trzech. Ponadto każda z lotek ma u nasady żółtą plamkę, która staje się tym większa, im bliżej ciała leży dane pióro. Dwie środkowe sterówki ciemnobrązowe, z żółtozielonym wcięciem na każdej z chorągiewek. Kolejna para podobna, ale z większymi i jaskrawszymi barwnymi plamami. Pozostałe sterówki mają barwę ciemnobrązową, są żółto paskowane. Pokrywy podogonowe siarkowożółte. Dziób o barwie rogu, nogi różowawe[3].

Zasięg występowania[edytuj]

Papużki żółtobrzuche zamieszkują zachodnią i centralną Australię; prawdopodobnie w XIX wieku były szeroko rozprzestrzenione. Po okresie, w którym gatunek uznawano za wymarły, znaleziono dwa truchła w północno-zachodnim Queensland – w 1990 w Boulia i w 2006 w Diamantina National Park. W 2005 doniesiono o trzech osobnikach w regionie Pilbara (Australia Zachodnia)[6]. W 2. połowie października 2016 doniesiono o odkryciu żyjącej (i wówczas najliczniejszej) kolonii w Diamantina National Park w Quennsland. Sprawę poruszyły media, o odkryciu napisano między innymi na stronie czasopisma Australian Geographic[7], w ABC News[8] i The Guardian[9]. Prawdopodobnie papużki żółtobrzuche występują na całym swym dawnym zasięgu, jednak w mniejszej liczebności, niż dawniej[10].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Dawne doniesienia pochodzą z obszarów pustynnych i półpustynnych. Ptaki obserwowano głównie na obszarach porośniętych trawami z rodzaju Triodia albo przedstawicielami Chenopodioideae (podrodzina szarłatowatych). Okaz z 1990 znajdował się w okolicy porośniętej trawami Astrebla i przedstawicielami Chenopodioideae, a okaz z 2006 w zakrzewieniu Acacia cambagei, Eremophila latrobei i Senna artemisioides var. helmsii[11][10]. Pewien osobnik, któremu przyczepiono nadajnik (bateria mogła wytrzymać 21 dni) celem monitorowania jego wędrówek po terenie, dziennie przebywał do 8 km celem szukania pożywienia[12]. Papużki żółtobrzuche prowadzą nocny tryb życia (do którego nawiązuje ich angielską nazwa: Night Parrot), jednak kilku obserwacji dokonano za dnia – głównie wypłoszonych ptaków[10]. Dwa znane gniazda (stan z 2011) znajdowały się na końcu tunelu w gęstej roślinności i zawierały od 3 do 6 jaj lub młodych[11]. Gniazdo to platforma z gałęzi[6].

Status[edytuj]

IUCN uznaje papużkę żółtobrzuchą za gatunek zagrożony wyginięciem (EN, Endangered) nieprzerwanie od 2012 (stan w 2016). Wcześniej, w latach 1994–2009 IUCN uznawało gatunek za krytycznie zagrożony (CR, Critically Endangered)[10]. Pierwsze zdjęcia żywych papużek żółtobrzuchych wykonał John Young w 2013, na zachód od Longreach[7]. Po latach 80. XIX wieku nastąpił gwałtowny spadek liczebności. Jedno ze wczesnych doniesień, dotyczące okolic Innaminka i Alice Springs, łączy pojawienie się zdziczałych kotów z ubywaniem papużek. Z 1892 pochodzi informacja, wedle której wiele [papużek] zostało przyniesionych przez koty do Alice Springs Telegraph Station. Współczesne możliwe zagrożenia dla gatunku to m.in. drapieżnictwo ze strony kotów i lisów rudych (Vulpes vulpes), konkurencja o pokarm, niszczenie środowiska przyrodniczego w okolicach źródeł wody i wykorzystywanie źródeł wody przez zdziczałe dromadery (Camelus dromedarius)[10].

Przypisy

  1. Pezoporus occidentalis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Pezoporus occidentalis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c John Gould. On a New Genus and Species of Parrakeet from Western Australia. „Proceedings of the Zoological Society of London”, s. 100–101, 1861. 
  4. a b Frank Gill & David Donsker: New Zealand parrots, cockatoos & parrots. IOC World Bird List (v6.4).
  5. James A. Jobling: Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Christopher Helm Publishers Ltd, 2009, s. 278. ISBN 1408125013.
  6. a b c d Collar, N., de Juana, E. & Sharpe, C.J.: Night Parrot (Pezoporus occidentalis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 26 maja 2016].
  7. a b Largest-known night parrot population found in Queensland. Australian Geographic, 25 października 2016. [dostęp 27 października 2016].
  8. Kathy McLeish: Night parrots discovery in central-west Queensland puts elusive bird 'back in spotlight'. ABC News, 23 października 2016. [dostęp 27 października 2016].
  9. Calla Wahlquist: Night parrot population discovered in Queensland national park. The Guardian, 25 października 2016. [dostęp 27 października 2016].
  10. a b c d e Night Parrot Pezoporus occidentalis. BirdLife International. [dostęp 26 maja 2016].
  11. a b Stephen Garnett, Judit Szabo, Guy Dutson: The Action Plan for Australian Birds 2010. CSIRO Publishing, 2011, s. 261. ISBN 9780643103689.
  12. Oliver Milman: Night parrot capture and tagging hailed as 'holy grail' moment for bird lovers. The Guardian, 10 sierpnia 2015. [dostęp 28 października 2016].

Linki zewnętrzne[edytuj]