Papużka ostrosterna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Papużka ostrosterna
Lathamus discolor[1]
(Shaw, 1790)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd papugowe
Rodzina papugi wschodnie
Podrodzina damy
Plemię Platycercini
Rodzaj Lathamus
Lesson, 1830
Gatunek papużka ostrosterna
Synonimy
  • Psittacus Discolor Shaw, 1790
  • Psittacus lathami Bechstein, 1811[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 CR pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Obszar występowania papużek ostrosternych. Kolorem jasnoczerwonym zaznaczone są miejsca, w których się rozmnaża.

Papużka ostrosterna (Lathamus discolor) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny papug wschodnich (Psittaculidae). Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Lathamus[4].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek został opisany w 1790 r. przez zoologa George’a Shawa[1][a]. Nie wyróżnia się podgatunków[5].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa Lathamus pochodzi od synonimu nazwy gatunkowej Psittacus lathami, która z kolei się wzięła od nazwiska dr. Johna Lathama. Nazwa gatunkowa discolor oznacza różnych kolorów[2].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Papużki ostrosterne zamieszkują południowo-wschodnią Australię. W trakcie sezonu lęgowego przebywają na Tasmanii, na zimę przylatują do południowo-wschodniego Queensland, wschodniej Nowej Południowej Walii, południowej Wiktorii i południowo-wschodniej Australii Południowej[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Papużki ostrosterne mierzą około 25 cm długości oraz ważą 46–76 g. W upierzeniu dominuje zielony. Czoło i gardło są czerwone zakończone żółtym paskiem[6]. Wierzch głowy jest niebieski. Skrzydła mają spiczasty kształt z widocznym czerwonym paskiem i pokrywami podskrzydłowymi. Lotki są ciemne. Ogon jest długi, ciemnoczerwony. Samica różni od samca bardziej matowym ubarwieniem oraz obecnością kremowego paska po spodniej części skrzydeł[7]. Oczy są pomarańczowożółte, a dziób brązowobiały. Młode osobniki mają upierzenie bardziej matowe od dorosłych samic[6].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Papużki ostrosterne zamieszkują tereny do 1500 m n.p.m. Ich środowisko stanowią lasy, w szczególności w których rosną eukaliptusy (Eucalyptus). Spotykane są też na łąkach[6]. Gatunek ten prowadzi wędrowny tryb życia – lato spędza we wschodniej Tasmanii, gdzie się rozmnaża, a na zimę przylatuje do kontynentalnej części południowo-wschodniej Australii. Ptaki te przystosowane są do bardzo szybkich lotów – mogą rozwijać prędkość powyżej 100 km/h, dlatego uważa się je za najszybciej latający gatunek papug[8]. Żyją w stadach, czasami razem z lorysami niebieskobrzuchymi (Trichoglossus moluccanus). Ptaki te są aktywne i hałaśliwe. Większość czasu spędzają na drzewach oraz przelatując między nimi. Na ziemię schodzą tylko w celu napicia się[6]. Pomimo że papużki ostrosterne pochodzą od gatunków, których dieta składa się głównie z ziaren, najważniejszym źródłem pożywienia tych ptaków stanowi nektar, podobnie jak u większości przedstawicieli plemienia Loriini. Badania wykazały, że roznoszą nasiona eukaliptusów z większą skutecznością niż miodaczki białouche (Phylidonyris novaehollandiae)[9] oraz owady. Z maksymalnego zbioru nasion z jednego kwiatu papużka ostrosterna zbiera średnio 76%, a owady tylko 7% nasion[10]. Istnieją doniesienia o obserwacjach osobników, które całe były brudne w nektarze[6]. W ich dietę wchodzą też owady rodziny Psyllidae i ich wydzieliny zwane lerpami (w szczególności podczas sezonu lęgowego[11]), nasiona oraz kwiaty[7].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Sezon lęgowy papużek ostrosternych trwa od września do stycznia[6]. Zakładają gniazda w dziuplach o średnicy powyżej 0,7 m w żyjących i obumarłych eukaliptusach (Eucalyptus), najczęściej są to gatunki: Eucalyptus obliqua, Eucalyptus pulchella, eukaliptus gałkowy (Eucalyptus globulus), eukaliptus rózgowaty (Eucalyptus viminalis) i Eucalyptus delegatensis. Dziuple najczęściej są lokalizowane w starszych drzewach w lasach o powierzchni powyżej 100 ha[11]. Samica składa 4–6 jaj oraz wysiaduje je przez 20 dni. Młode usamodzielniają się po 6 tygodniach[6]. Pary lęgowe często powracają co roku do tej samej dziupli lęgowej[7].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) nieprzerwanie od 2015 r.[12] uznaje papużkę ostrosterną za gatunek krytycznie zagrożony (CR – Critically Endangered)[3]. Wcześniej od 2000 r. był to gatunek zagrożony (EN – Endangered), a od 1994 – gatunek narażony (VU – Vulnerable). Liczebność populacji szacowana jest na 1000–2499 osobników oraz ma trend malejący[12]. Największe zagrożenie dla tego gatunku stanowi utrata środowiska naturalnego[11]. Na Tasmanii siedlisko lęgowe jest ograniczone przez wycinanie drzew (w tym eukaliptusów) na potrzeby rolnictwa, zabudowy mieszkaniowe, produkcję trocin i zrębków. W 2004 r. była już wycięta ponad połowa pierwotnych lasów składających się z eukaliptusów gałkowych (Eucalytus globulus). Globalne ocieplenie również może się przyczynić do zmniejszenia siedlisk[3]. Wraz z rozrostem zabudowy papużki ostrosterne coraz częściej wpadają w szklane powierzchnie, płoty i budynki, a ze względu na rozwijanie dużych prędkości często kończy się to ich śmiercią[8].

Papużki ostrosterne konkurują ze szpakami zwyczajnymi (Sturnus vulgaris), co też może stanowić problem[3]. Również istnieje konkurencja o pożywienie z pszczołami miodnymi (Apis mellifera), trzmielami ziemnymi (Bombus terrestris). Wraz ze zmniejszaniem się środowiska coraz częściej muszą też konkurować z innymi nektarożernymi ptakami takimi jak lorysa niebieskobrzucha (Trichoglossus moluccanus) i miodożer maskowy (Manorina melanocephala)[11]. Poważne spadki w liczebności powoduje drapieżnictwo introdukowanych lotopałanek karłowatych (Petaurus breviceps). Badania wykazały, że szanse na przetrwanie lęgu w pobliżu lotopałanek wynosi 17%[3].

Innym zagrożeniem dla tego gatunku jest choroba dzioba i piór papug (PBFD), która jest powszechna i śmiertelna. Ptaki te bywają też łapane dla nielegalnego handlu dzikimi ptakami[11]. Gatunek wymieniony jest w II załączniku CITES[13].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Część źródeł (np. BirdLife International) jako autora pierwszego opisu podaje Johna White’a, gdyż opis gatunku umieścił on w swojej książce Dziennik podróży do Nowej Południowej Walii.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Lathamus discolor, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b James A. Jobling, Helm Dictionary of Scientific Bird Names, 2010, s. 137, 219, 220 [dostęp 2020-08-22] (ang.).
  3. a b c d e Lathamus discolor, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Platycercini Selby, 1836 (wersja 2020-07-29). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-08-22].
  5. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Parrots, cockatoos (ang.). IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-09-04].
  6. a b c d e f g h Swift Parrot (Lathamus discolor), [w:] Parrot Encyclopedia [online], World Parrot Trust [dostęp 2020-08-22] (ang.).
  7. a b c Swift Parrot, BirdLife Australia [dostęp 2020-08-22] (ang.).
  8. a b Ján Potůček, Nejrychlejší papoušek světa? Latam vlaštovčí dokáže létat až 100 km/h, Ararauna.cz [dostęp 2020-08-22] (cz.).
  9. Andrew B. Hingston, Brett D. Gartrell, Gina Pinchbeck, How specialized is the plant–pollinator association between Eucalyptus globulus ssp. globulus and the swift parrot Lathamus discolor?, „Austral Ecology”, 29 (6), 2004, s. 624–630, DOI10.1111/j.1442-9993.2004.01397.x, ISSN 1442-9993 [dostęp 2020-08-22] (ang.).
  10. A.B. Hingston, B.M. Potts, P.B. McQuillan, The swift parrot Lathamus discolor (Psittacidae), social bees (Apidae), and native insects as pollinators of Eucalyptus globulus ssp. globulus (Myrtaceae), „Australian Journal of Botany”, 52 (3), 2004, s. 371–379, DOI10.1071/bt03018, ISSN 1444-9862 [dostęp 2020-08-22] (ang.).
  11. a b c d e Debbie Saunders, Chris Tzaros, National Recorvery Plan for the Swift Parrot Lathamus discolor, s. 11, 12, 14, 17, 18, ISBN 978-0-646-57238-3 (ang.).
  12. a b Swift Parrot Lathamus discolor, BirdLife International, 2020 [dostęp 2020-08-22] (ang.).
  13. Lathamus discolor (ang.). W: Species+ [on-line]. UNEP-WCMC, CITES Secretariat. [dostęp 2020-10-09].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]