Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kaliszu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Państwo  Polska
Siedziba Kalisz
Adres ul. Niecała 1
62-800 Kalisz
Data powołania 1774
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja łódzko-poznańska
Dekanat Łódź
Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Proboszcz ks. prot. Mirosław Antosiuk
Wezwanie Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Wspomnienie liturgiczne 29 czerwca/12 lipca
Położenie na mapie Kalisza
Mapa lokalizacyjna Kalisza
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Ziemia 51°45′52,055″N 18°05′40,488″E/51,764460 18,094580

Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kaliszuparafia prawosławna w dekanacie Łódź diecezji łódzko-poznańskiej.

Na terenie parafii funkcjonuje 1 cerkiew:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Parafia prawosławna w Kaliszu powstała w II połowie XVIII w., w związku z osiedlaniem się w mieście przybyłej z Macedonii ludności greckiej. Wspólnota podlegała początkowo Patriarchatowi Konstantynopolitańskiemu. Do początków XIX w. nie posiadała stałego duszpasterza; posługi religijne w tym okresie pełnił duchowny z Poznania. W 1782 w nabytej przez społeczność kamienicy we wschodniej pierzei Głównego Rynku urządzono kaplicę (ówczesne władze nie zezwalały na budowę wolnostojących świątyń prawosławnych), a kilka lat później na obrzeżach miasta (dziś dzielnica Czaszki) założono cmentarz. Według przeprowadzanych spisów, w 1793 parafia liczyła 41 osób, a w 1811 – 66[1].

W 1818 władze miejskie przekazały parafii były katolicki kościół klasztorny przy ul. św. Stanisława, który następnie zaadaptowano na cerkiew i wyświęcono pod wezwaniem św. Atanazego, natomiast kaplica w Głównym Rynku została zlikwidowana. W 1825 parafię włączono do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego[1].

Plac św. Józefa w Kaliszu (rycina z 1877). Po lewej widoczny prawosławny sobór Świętych Apostołów Piotra i Pawła

Po upadku powstania listopadowego do miasta przybyło wielu Rosjan, głównie wojskowych. Z myślą o nich w Sali Musztry dawnego Korpusu Kadetów (przy obecnej ulicy Łaziennej) urządzono w 1832 cerkiew garnizonową pod wezwaniem św. Jerzego, której przydzielono stałego kapelana. W tym samym roku[2] w Majkowie (dzisiejszej dzielnicy Kalisza) założono prawosławny cmentarz wojskowy, na którym chowano rosyjskich żołnierzy i ich rodziny (obecnie jest to katolicko-prawosławny cmentarz cywilno-wojskowy). W 1835 zamknięto – ze względu na zły stan techniczny – cerkiew św. Atanazego, a jej wyposażenie przeniesiono do cerkwi św. Jerzego (która odtąd zaczęła służyć również parafii cywilnej). Dalszy napływ Rosjan nastąpił po upadku powstania styczniowego; w 1870 w Kaliszu zamieszkiwało ponad 1200 osób narodowości rosyjskiej. W związku z tym władze carskie postanowiły wznieść w mieście okazałą świątynię prawosławną. Sobór pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła – u zbiegu ulic Warszawskiej (obecnie Zamkowej) i Panny Marii (obecnie część Placu Jana Pawła II) – wzniesiono w latach 1875–1877 ze środków państwowego funduszu cerkiewno-budowlanego. Na uroczystości konsekracji (27 lipca 1877)[3] obecnych było 3 jeszcze żyjących przedstawicieli społeczności greckiej. W nowej świątyni służyło dwóch prezbiterów (w tym protojerej), diakon i dwóch psalmistów. Parafia prowadziła działalność dobroczynną i oświatową. W ostatnich latach przed I wojną światową prawosławni stanowili ponad 10% mieszkańców miasta[1].

Budynek dawnej cerkwi garnizonowej św. Jerzego

Bezpośrednio po wybuchu I wojny światowej większa część ludności prawosławnej opuściła Kalisz (razem z wycofującymi się wojskami rosyjskimi, jeszcze przed zburzeniem miasta przez wojska niemieckie). Według spisu z 1921, w Kaliszu zamieszkiwało na stałe 323 prawosławnych, spośród których aż 193 deklarowało narodowość polską (pozostali – rosyjską, rusińską i ukraińską). Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości zarówno sobór Świętych Piotra i Pawła, jak i cerkiew garnizonowa św. Jerzego znalazły się w gestii polskich władz wojskowych. Początkowo w soborze planowano urządzić kościół garnizonowy, jednak Rada Miejska Kalisza zdecydowała o rozbiórce obiektu, co nastąpiło w 1930. W dawnej cerkwi św. Jerzego urządzono świetlicę wojskową[4]. Prawosławni organizowali nabożeństwa w kapliczkach cmentarnych (na Czaszkach i w Majkowie), w latach 1921–1926 na terenie szkoły ewangelickiej, a od 1926 w odzyskanym budynku parafialnym przy ulicy Niecałej. W 1928 w sąsiedztwie tego budynku rozpoczęto przygotowania do wzniesienia wolnostojącej cerkwi. 7 kwietnia 1929 poświęcono kamień węgielny pod jej budowę, a we wrześniu 1930 oddano gotową świątynię do użytku (do jej zbudowania wykorzystano materiał z rozbieranego soboru; nowa cerkiew otrzymała też wezwanie, które nosił sobór – Świętych Apostołów Piotra i Pawła). Część wiernych – niezadowolona z używania w języku liturgicznym (cerkiewnosłowiańskim) wymowy rosyjskiej – urządziła kaplicę domową, w której nabożeństwa odprawiano po cerkiewnosłowiańsku z wymową ukraińską[1].

W latach 20. XX w. parafia w Kaliszu weszła w skład diecezji warszawsko-chełmskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Według spisu z 1931, wśród stałych mieszkańców Kalisza było 474 prawosławnych, z czego 157 deklarowało narodowość ukraińską, 136 – rosyjską (była to głównie „biała emigracja”), a ponad 200 zadeklarowało język polski jako ojczysty[1].

W 1920 w Kaliszu utworzono obóz dla internowanych żołnierzy Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej, w którym działało prawosławne duszpasterstwo wojskowe (na terenie obozu urządzono m.in. dwie cerkwie – Opieki Matki Bożej oraz szpitalną św. Pantelejmona). Prawosławną opieką duszpasterską byli też objęci Ukraińcy przebywający w obozie w Szczypiornie (obecnie dzielnica Kalisza), którzy później zostali przeniesieni do obozu kaliskiego. Cerkiew Opieki Matki Bożej działała również po zlikwidowaniu obozu i utworzeniu w jego miejsce Stanicy Ukraińskiej (1924), w której niekiedy przebywało nawet powyżej 1000 osób. W latach 30. jej duszpasterzami byli: ks. Iwan Weliwczenko i o. archimandryta Borys (Jakubowski). Zmarłych żołnierzy ukraińskich chowano na trzech cmentarzach: przy ulicy Górnośląskiej, w Majkowie oraz na założonym w 1914 cmentarzu w Szczypiornie (wykupionym w 1929 przez Ukraiński Komitet Centralny w Polsce, któremu Stanica podlegała). Stanica Ukraińska istniała jeszcze w czasie okupacji hitlerowskiej (i nawet w tym okresie posiadała prawosławne duszpasterstwo – w latach 1939–1944 jej kapelanem był ks. Łazar Woroniuk); kres jej działalności położyło dopiero wkroczenie Armii Czerwonej w 1945[1].

W czasie II wojny światowej cerkiew Świętych Piotra i Pawła była czynna; na niedzielnych nabożeństwach pojawiali się robotnicy przymusowi z Europy Wschodniej, a nawet jeńcy radzieccy. W 1945 wszyscy obecni w cerkwi na uroczystości Paschy zostali zatrzymani przez NKWD, a następnie wywiezieni do radzieckich łagrów. Część kaliskich prawosławnych wyemigrowała do Europy Zachodniej. W parafii pozostało kilkadziesiąt osób[1].

W 1948 parafia weszła w skład diecezji łódzko-poznańskiej.

29 czerwca 2004 (w święto patronalne według nowego stylu) obchodzono 75-lecie poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę cerkwi oraz 230-lecie istnienia parafii. Uroczystościom przewodniczył ordynariusz diecezji łódzko-poznańskiej, arcybiskup Szymon; obecni byli też przedstawiciele władz miejskich. 12 lipca 2006, podczas ponownej wizyty w parafii kaliskiej, arcybiskup Szymon poświęcił odrestaurowany cerkiewny ikonostas. W tym samym dniu hierarcha otrzymał przyznany przez prezydenta miasta medal „Honorowy Przyjaciel Miasta Kalisza”[1].

Wykaz proboszczów[edytuj | edytuj kod]

  • początek XIX w. – ks. Teodor Petrowicz
  • 1808–1827 – ks. Atanazy Sawicz
  • 1827–1843 – ks. Bazyli Borysewicz
  • 1843–? – ks. Zachariusz Lewicki
  • lata 40. XIX w. – ks. Aleksander Kruglewski
  • 1848–? – ks. Jakub Kraszanowski
  • lata 20. XX w. –1945 – o. archimandryta Herman (Kariakin)
  • 1945–1998 – ks. Teodot Malutczyk
  • od 27.07.1998 – ks. Mirosław Antosiuk

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kalendarz Prawosławny 2013, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171, s.227
  • Hierarchia i kler kościoła prawosławnego w granicach II Rzeczypospolitej i Polski powojennej w XIX–XXI wieku, ks. Grzegorz Sosna i m. Antonina Troc-Sosna, Ryboły 2012