Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Siemiatyczach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Ilustracja
Cerkiew parafialna
Państwo  Polska
Siedziba Siemiatycze
Adres ul. Powstania Styczniowego 1
17-300 Siemiatycze
Data powołania 1431
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja warszawsko-bielska
Dekanat Siemiatycze
Cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Filie cerkiew św. Marii Magdaleny w Słochach Annopolskich
Proboszcz ks. prot. mgr Paweł Sterlingow[1]
Wezwanie Świętych Apostołów Piotra i Pawła
Wspomnienie liturgiczne 29 czerwca/12 lipca
Położenie na mapie Siemiatycz
Mapa lokalizacyjna Siemiatycz
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Położenie na mapie powiatu siemiatyckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu siemiatyckiego
Cerkiew parafialna
Cerkiew parafialna
Ziemia52°25′51,9″N 22°51′51,0″E/52,431083 22,864167
Strona internetowa

Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawłaparafia prawosławna w Siemiatyczach, w dekanacie Siemiatycze diecezji warszawsko-bielskiej.

Na terenie parafii funkcjonują 2 cerkwie i 1 kaplica:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Plebania z kaplicą-baptysterium św. Męczennika Gabriela Zabłudowskiego

Pierwsza pisemna wzmianka o istnieniu cerkwi w Siemiatyczach pochodzi z XV wieku. Według najstarszych źródeł, świątynię ufundował w 1431 Aleksy Kmita Sudymontowicz. Dokument ten został jednak uznany za falsyfikat z okresu sporu parafii z właścicielką Siemiatycz Anną Jabłonowską z przełomu XVII i XVIII w. (wątpliwość budzi tytulatura Aleksego Sudymontowicza i umieszczanie ówczesnych Siemiatycz w ziemi drohickiej, a nie w mielnickiej)[2]. W 1456 syn fundatora, Michał, wyremontował cerkiew i przekazał wspólnocie prawosławnej grunty orne i łąki w uroczysku Gryczówki. Prawa siemiatyckiej cerkwi do tych dóbr zostały potwierdzone w 1513 przez córkę Michała Sudymontowicza, Aleksandrę Tęczyńską.

W dokumencie erekcyjnym cerkwi z 1431 można przeczytać: „...cerkow w Siemiaticzach na gore nad rekoju Muchowcem meżdu dorogami Czetygowskuju i Cechanowieckoju sediba sweszczennika nad tojuż reczkoju Muchawiec to dorogi Cechanoweckoj i ze sadibami dwoma i morgami szestoma na gorode i zabudowano na tych morgachcerkownych so sluziteli do cerkwe należaczi z zabudowanem należaczi, kotaryj majut należżaszczi służbu cziniti den, jeden w siedmicu.”. Na początku XVI wieku – według zapisków Aleksandry Tęczyńskiej – siemiatycka wspólnota prawosławna posiadała oprócz cerkwi także kaplicę pod wezwaniem św. Anny. Wobec wątpliwości co do autentyczności aktu erekcyjnego pewnym jest stwierdzenie, że cerkiew istniała w Siemiatyczach jeszcze przed rozmierzeniem miasta na włóki (co miało miejsce w 1542)[2].

Po zawarciu unii brzeskiej (1596) cerkiew w Siemiatyczach pozostawała prawosławną do 1614. Właściciel miasta Lew Sapieha, jako wielki kanclerz Księstwa Litewskiego, propagował unię kościelną wśród swoich poddanych. Prezenta z 1627 brzmi: „...prezentu dana królem według prawa patronatu pod warunkiem, że w Siemiatyczach będzie utrzymana unia.”. Lew Sapieha ufundował w Siemiatyczach nową cerkiew i uposażył ją w dobra wsi Rogawka i Sytki. W dokumencie z wizytacji biskupa unickiego z 1726 można przeczytać: „...pod tytułem Troycy Przenayśw... cerkiew drewniana. Na podgórku Cmętarz ma wkoło oparkaniony z dwoma... Dzwonnica osobno od Cerkwie słusznie opatrzona. Dach na cerkwie gatowy jeszcze się trzyma, kopuł dwie starych z krzyżami iuż opadających... Carskie Drzwi Snicerskiey Roboty pod pozłoto oprawne między kolumny porządne...”. Do cerkwi należały 4 włóki gruntu (jedna we wsi Boratyniec). W skład parafii w owym czasie wchodziło miasto Siemiatycze oraz wsie: Słochy, Klekotowo, Stare Słochy (Ogrodniki), Wołka, Ogrodniki Turniewskie, Turna (razem z kolonią), Boratyniec Ruski, Moszczona Młynarze, Baciki Bliższe, Baciki Zadnie, Srzednie, Czartajewo, Weremeyki, Hrycki, Czeczele, Klukowo, Rogawka – ogółem 425 domów, zamieszkałych przez 2511 osób. Z zapisków wizytacji z 1789 wiadomo, że cerkiew była już „...pod wezwaniem Śww. Apostołów Piotra i Pawła y S. Paraskiewy. Sama cerkiew... sytuowana stara Drewniana, okien wszystkich w cerkwi 8... Przy tey Cerkwi przystawione jest kruchta z Drzewa...”. Do parafii siemiatyckiej należała XVIII-wieczna kaplica Przemienienia Pańskiego (rozbudowana w II połowie XIX w.), znajdująca się na wzgórzu pomiędzy Grabarką a Moszczoną Pańską, aż do czasu utworzenia tam w 1947 monasteru żeńskiego Świętych Marty i Marii i erygowania przyklasztornej parafii.

W okresie unickim parafia siemiatycka stopniowo ubożała, mimo dynamicznego rozwoju miasta. Po likwidacji unii na Białostoccyźnie (1839), cerkiew parafialna była w bardzo złym stanie technicznym. Budowę nowej, murowanej cerkwi na planie krzyża rozpoczęto 29 kwietnia 1865, a ukończono rok później (konsekracja – pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła – miała miejsce 6 listopada 1866). Cerkiew wzniesiono w bezpośrednim sąsiedztwie starej, drewnianej.

W 1905 parafia prawosławna w Siemiatyczach liczyła 5177 wiernych, prowadziła 2 szkoły cerkiewno-parafialne i 10 szkół gramoty, w których naukę pobierało 324 uczniów. Posiadała w tym czasie 82 dziesięciny gruntów. Cerkiew cały czas wzbogacano w ikony i różne utensylia, a w 1908 otrzymała nowy ikonostas wykonany w Grodnie. Wspólnota parafialna wykazywała znaczne tendencje rozwojowe i w 1914 liczyła już 6625 osób, zamieszkałych – oprócz Siemiatycz – w 22 okolicznych wsiach.

W sierpniu 1915, w wyniku działań wojennych większa część parafian udała się w głąb Rosji, a opuszczona cerkiew została zamieniona na budynek gospodarczy. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i powrocie ludności z bieżeństwa, parafia wznowiła działalność otrzymując status etatowej. Duchowni z Siemiatycz obsługiwali również niektóre sąsiednie parafie, a samo miasto stało się siedzibą prawosławnego dekanatu, wchodzącego w skład diecezji grodzieńsko-nowogródzkiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Okres II wojny światowej – walki frontowe, okupacja radziecka, później niemiecka – przyniósł dezorganizację życia parafialnego, ofiary w ludziach i wielkie straty materialne. W 1952 Siemiatycze zostały siedzibą powiatu, co spowodowało wzrost ilości mieszkańców, w związku z czym również parafia prawosławna powiększyła się liczebnie. W 1966 uroczyście obchodzono 100-lecie istnienia cerkwi parafialnej. 1 maja 1973 świątynia doznała poważnych zniszczeń wskutek pożaru, jednak w ciągu kilku kolejnych lat odrestaurowano wnętrze cerkwi oraz ikony, przybyło też wiele nowych untensyliów. W latach 1982–1990 wzniesiono nowy dom parafialny z baptysterium św. Męczennika Gabriela, poświęcony 12 lipca 1990. W tym samym roku rozpoczęto generalny remont cerkwi, m.in. położono nowe tynki, wymieniono podłogę, wykonano nową stolarkę, zainstalowano nowy system ogrzewczy i nagłaśniający, odrestaurowano ikony i pozłocono ich ramy, wykonano polichromię, zbudowano murowane ogrodzenie wokół świątyni.

W 1991 parafia kupiła działkę przy ulicy Władysława Sikorskiego w celu wzniesienia nowej cerkwi. W 1992 zbudowano tam prowizoryczną drewnianą cerkiew pod wezwaniem św. Proroka Eliasza. Materiał budowlany pochodził ze starego domu parafialnego. Była to już druga filia parafii w Siemiatyczach; pierwsza działała w Rogawce, użytkując XIX-wieczną cerkiew pod wezwaniem Cudownego Zbawiciela. Kolejna, trzecia filia parafii powstała w Boratyńcu Ruskim, kiedy wierni z tej miejscowości i pobliskich Siemiatycz-Stacji ofiarowali ziemię pod budowę świątyni. Cerkiew pod wezwaniem św. Anny – według projektu architekta Michała Bałasza – zaczęto wznosić w 1994.

Przełomowym wydarzeniem w życiu wspólnoty był dekret metropolity Bazylego z 16 sierpnia 1996, zgodnie z którym z parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Siemiatyczach wydzielono 3 nowe parafie – Zmartwychwstania Pańskiego w Siemiatyczach, św. Anny w Boratyńcu Ruskim i Cudownego Zbawiciela w Rogawce.

18 sierpnia 2001 parafię odwiedził w drodze na Grabarkę patriarcha Aleksandrii i całej Afryki Piotr VII.

W 2003 zmodernizowano dach cerkwi, a także wymieniono wszystkie 7 kopuł.

15 maja 2004 w Słochach Annopolskich rozpoczęto budowę cerkwi filialnej pod wezwaniem św. Marii Magdaleny i Świętych Męczenników Ziemi Chełmskiej i Podlaskiej, jako pomnika upamiętniającego martyrologię mieszkańców wsi w czasie II wojny światowej.

Od 2004 obie siemiatyckie parafie prawosławne są gospodarzami corocznego Przeglądu Pieśni Religijnej i Paraliturgicznej.

Ważnym wydarzeniem w życiu parafii był wybór przez Sobór Biskupów PAKP w dniu 28 listopada 2006 o. archimandryty dra Jerzego (Pańkowskiego), namiestnika stauropigialnego monasteru św. Onufrego w Jabłecznej na biskupa siemiatyckiego. Chirotonia odbyła się w soborze metropolitalnym św. Marii Magdaleny w Warszawie. Liturgię prymicyjną biskup Jerzy celebrował w Siemiatyczach w dniu 15 lutego 2007 (w uroczystość Spotkania Pańskiego); następnie złożył oficjalne wizyty w Urzędzie Miasta i Starostwie Powiatowym. Tym samym cerkiew Świętych Apostołów Piotra i Pawła została nieoficjalnie podniesiona do rangi katedry tytularnej biskupa siemiatyckiego.

W latach 2006–2008 całkowicie wyremontowano ogrodzenie wokół cerkwi.

17 sierpnia 2010 parafię wizytował patriarcha Konstantynopola Bartłomiej I.

20 sierpnia 2014 miało miejsce wyświęcenie cerkwi św. Marii Magdaleny w Słochach Annopolskich. Uroczystości przewodniczył metropolita warszawski i całej Polski Sawa, w asyście arcybiskupa lubelskiego i chełmskiego Abla, biskupa siemiatyckiego Jerzego, biskupa supraskiego Grzegorza oraz biskupa Nowego Jorku i New Jersey Michała (z Kościoła Prawosławnego w Ameryce). Obecni byli również mnisi z atoskiego Klasztoru Simonopetra (w dniach 16–23 sierpnia odwiedzający z relikwiami Świętego Krzyża i św. Marii Magdaleny główne ośrodki prawosławia w Polsce), a także dwaj rzymskokatoliccy biskupi z diecezji drohiczyńskiej[3].

14 maja 2016, podczas uroczystości upamiętniającej 585-lecie parafii, 150-lecie ukończenia budowy obecnej świątyni parafialnej i 20-lecie erygowania z siemiatyckiej parafii Świętych Piotra i Pawła trzech nowych, w pobliżu cerkwi parafialnej ustawiono i poświęcono dwa krzyże: jeden z nich upamiętnia bieżeństwo (1915), natomiast drugi – pierwszą drewnianą cerkiew w Siemiatyczach z 1431 (znajduje się na miejscu jej ołtarza)[4].

8 października 2017 r. w cerkwi parafialnej odbyła się chirotonia biskupia; najprawdopodobniej pierwsza w 586-letniej historii parafii. Wyświęcony został nowy biskup siemiatycki, wikariusz diecezji warszawsko-bielskiej – Warsonofiusz (Doroszkiewicz)[5].

Liczba wiernych i zasięg terytorialny[edytuj | edytuj kod]

Parafia liczy ok. 2400 osób, zamieszkujących Siemiatycze, Słochy Annopolskie, Wólkę Nadbużną, Czartajew, Romanówkę i Ogrodniki[potrzebny przypis].

Wykaz proboszczów[edytuj | edytuj kod]

  • 1983–1985 – ks. Włodzimierz Doroszkiewicz
  • 1988–2019 – ks. Andrzej Jakimiuk
  • od 2019 – ks. Paweł Sterlingow[6]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kalendarz Prawosławny 2012, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171, ss.185–193
  • Kalendarz Prawosławny 2015, Wydanie Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 1425-2171, s.180
  • Hierarchia i kler kościoła prawosławnego w granicach II Rzeczypospolitej i Polski powojennej w XIX–XXI wieku, ks. Grzegorz Sosna i m. Antonina Troc-Sosna, Ryboły 2012
  • Dorota Michaluk: Ziemia mielnicka województwa podlaskiego w XVI–XVII wieku. Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2002. ISBN 83-231-1248-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]