Parafia Ewangelicko-Augsburska w Białej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Białej
kościół parafialny
kościół parafialny
Państwo  Polska
Siedziba Bielsko-Biała (Biała Krakowska)
Adres ul. Staszica 2, 43-300 Bielsko-Biała
Data powołania 1781
Wyznanie Protestanckie
Kościół Ewangelicko-Augsburski
Diecezja cieszyńska
kościół Kościół Marcina Lutra w Bielsku-Białej
Filie Szczyrk-Salmopol, Węgierska Górka
Proboszcz ks. Henryk Mach
Położenie na mapie Bielska-Białej
Mapa lokalizacyjna Bielska-Białej
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Białej
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Białej
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Białej
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Białej
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Białej
Parafia Ewangelicko-Augsburska w Białej
Ziemia49°49′26,8″N 19°03′06,0″E/49,824111 19,051667
Strona internetowa

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Białejparafia luterańska w Bielsku-Białej, w dzielnicy Biała Krakowska, należąca do diecezji cieszyńskiej. Powstała w 1781. Mieści się przy ulicy Staszica.

Historia[edytuj]

Po I rozbiorze Polski Biała znalazła się w granicach monarchii Habsburgów. Miejscowi ewangelicy byli w uprzywilejowanej sytuacji do ewangelików żyjących w pozostałej części państwa, np. w sąsiednim Bielsku na Śląsku, jako że Habsburgowie zobowiązali się w układzie rozbiorowym przestrzegać zapisy traktatu warszawskiego z 1768 roku. Mieli więc prawo posiadać kościół, jednak takiej budowli w mieście nie było. W 1775 bialscy ewangelicy wystosowali pismo do cesarzowej Marii Teresy o pozwolenie na budowę kościoła, co zostało bez odpowiedzi. Na mocy patentu cesarskiego Józefa I z 17 września 1781 Biała została dołączona do gmin galicyjskich, którym władze pozwoliły wybudować kościół ewangelicki, a więc stało się to przed wydaniem słynnego Patentu Tolerancyjnego 13 października 1781, opublikowanego w Galicji w 10 listopada[1]. Dodatkowo w Białej nie obowiązywały ograniczenia budowlane jak w Patencie Tolerancyjnym obowiązującym np. w Śląsku Austriackim, gdzie nie można była stawiać wież, a w Białej była ona od początku. Ewangelicka parafia w Białej zaczęła oficjalnie funkcjonować 25 października 1781.

20 listopada 1781 pastor cieszyński Jan Traugott Bartelmus poświęcił miejsce budowy kościoła. Drewniana świątynia została zbudowana w miejscu istniejącego od początku XVIII w. cmentarza ewangelickiego, który został zastąpiony przez cmentarz przy ul. Piłsudskiego. Pierwszym pastorem został Johann Mizia, przybyły do Białej w maju 1782 roku. Zbór obejmował duży obszar cyrkułu myślenickiego, jednak zdecydowana większość wyznawców skupiała się w Białej i Lipniku.

Kilka miesięcy później rozpoczęto budowę nowego, murowanego kościoła, którą ukończono w roku 1788. Został zbudowany w stylu klasycystycznym według planów myślenickiego inżyniera obwodowego Breuninga, przez bialskiego budowniczego – Jana Feuerabenda. Był to pierwszy kościół protestancki w Galicji.

W strukturze Kościoła ewangelickiego w austriackiej Przedlitawii zbór podlegał powstałej w 1784 superintendenturze morawsko-śląsko-galicyjskiej. 7 maja 1790 galicyjską część superintendentury podzielono na dwa senioraty: we Lwowie (wschodni) i Białej (zachodni), którego pierwszym seniorem został pastor Mizia. W 1803 wydzielono z superintendentury osobną superintendenturę lwowską, której podporządkowano dodatkowo zbory w Bukowinie, podzieloną na 3 senioraty. Po pierwszej wojnie światowej zbór przystąpił do Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego i Helweckiego Wyznania w Małopolsce.

W założonej przez luterańskich pracowników leśnych z Księstwa Cieszyńskiego w Salmopolu 17 października 1897 poświęcono nowy budynek szkoły, który pełnił również funkcję kaplicy, aż do wybudowania nowego kościoła w latach 90. XX wieku.

Przypisy

  1. Biała od zarania..., 2011, s. 253

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]