Parco Nazionale del Gran Paradiso

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Parco Nazionale del Gran Paradiso
Parc national du Grand Paradis
Ilustracja
park narodowy
Państwo  Włochy
Położenie Dolina Aosty, Piemont
Data utworzenia 1922
Powierzchnia 703 km²
Położenie na mapie Alp
Mapa lokalizacyjna Alp
Parco Nazionale del Gran Paradiso
Parco Nazionale del Gran Paradiso
Ziemia45°30′10″N 7°18′36″E/45,502778 7,310000
Szczyt Gran Paradiso o zachodzie słońca
Koziorożec alpejski

Parco Nazionale del Gran Paradiso[1][2][3]park narodowy położony wśród pasm górskich północno-zachodnich Włoch, wraz ze szczytem Gran Paradiso, graniczący z francuskim parkiem narodowym Parc national de la Vanoise. Jego widowiskową scenerię tworzą góry (najwyższy szczyt 4061 m n.p.m.), lodowce oraz lasy pełne srebrzystych jodeł, sosen i modrzewi. W czerwcu na wysoko położonych łąkach zakwitają szarotki, fiołki, skalnice, dzwonki i rozchodniki, tworząc wielobarwny dywan przyciągający różne motyle. Widoczna jest również Arnika górska i różanecznik. Dzikie koziorożce alpejskie, będące zarazem symbolem parku[4], i kozice występują tu w tak ogromnych ilościach, że ich populacje trzeba sztucznie kontrolować. Wśród mniejszych ssaków zamieszkujących park znajdują się zające, lisy, borsuki, wydry (ssaki), gronostaje, kuny, świstaki i łasice. Żyją tu również liczne gatunki ptaków, w tym orły przednie, dzięcioły, zięby alpejskie, pardwy i białe głuszce.

Do PNGP należy także położony na powierzchni 1 ha ogród botaniczny Giardino alpino Paradisia[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W początkach XIX wieku, w wyniku polowań – po części dla sportu, a po części w związku z zapotrzebowaniem na niektóre części ciała, które miały jakoby właściwości lecznicze – koziorożce alpejskie zostały wytrzebione, a ocalało jedynie liczące około 60 osobników w rejonie masywu Gran Paradiso[5]. Oprócz zastosowań pseudomedycznych, koziorożce zabijano dla niewielkich kostek w kształcie krzyża, które miały – jako talizmany – chronić posiadaczy od nagłej śmierci[6]. W związku z alarmującymi doniesieniami o kurczeniu się populacji tych zwierząt, Wiktor Emanuel II, który wkrótce miał zostać królem Włoch, ogłosił w roku 1856 obszar Gran Paradiso Królewską Rezerwą Myśliwską. Powołano służbę ochronną. Powstałe wówczas ścieżki stanowią do dzisiaj część 724 kilometrów znakowanych szlaków pieszych i mułowych.

W roku 1920 wnuk Wiktora Emanuela II, król Wiktor Emanuel III podarował państwu 21 km²[5], na którym to obszarze w roku 1922 założony został park, pierwszy włoski park narodowy. Dzięki strażnikom królewskim populacja koziorożców wzrosła do tego czasu do 4000 sztuk. Gdy strażników zabrakło, a zarząd parku nie był w stanie zabezpieczyć stada, zaczęło się kłusownictwo. Dopiero w roku 1945, gdy zostało już tylko 419 koziorożców, zapewniono im właściwą ochronę. Dzisiaj jest ich ponownie około 4000[6].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Park znajduje się w Alpach Graickich w regionach Piemont i Dolina Aosty w północno-zachodnich Włoszech[6]. Obejmuje 703 km² terenów górskich. 10% terenu pokrywają góry, 16.5% zajmują uprawy i pastwiska, 24% to nieużytki, a 40% sklasyfikowano jako jałowe. 9.5% powierzchni zajmuje 57 lodowców[6].

Najwyższy szczyt sięga 4061 m n.p.m., a średnia wysokość parku wynosi 2000 m n.p.m. Doliny są zalesione, a powyżej granicy lasów rozciągają się hale alpejskie. Nad nimi znajdują się już tylko lodowce i skaliste szczyty gór. Szczyt Gran Paradiso jest jedyną górą o wysokości ponad 4000 metrów leżącą całkowicie na obszarze Włoch. Roztacza się z niego szeroka, dookolna panorama, m.in. doskonale widać stąd Mont Blanc i Matterhorn. Jego zdobywcą był – w roku 1860 – John Cowell. Od zachodu park graniczy z francuskim Parc national de la Vanoise. Oba parki razem stanowią największy obszar chroniony w Europie Zachodniej[6]. Zarządy obydwu współpracują ze sobą m.in. w zakresie kontroli populacji koziorożców, których stada sezonowo migrują przez granicę[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Główny Urząd Geodezji i Kartografii nie podaje polskiego egzonimu: Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata, s. 372; Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju, Warszawa, 2013. [dostęp 2016-11-12].
  2. Główny Urząd Geodezji i Kartografii: Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata, Przedmowa, s. XVIII; Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju, Warszawa, 2013. [dostęp 2016-11-12].
    Quote-alpha.png
    Niewymienienie danego obiektu jest jednoznaczne ze stwierdzeniem, że Komisja nie zaleca dla niego polskiej nazwy, nawet jeżeli taka spotykana jest w niektórych publikacjach.
  3. Endonim francuski za Głównym Urzędem Geodezji i Kartografii: Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 12. Europa, Część II, s. 254, Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju, Warszawa, 2010. [dostęp 2016-11-12].
  4. a b Tim Jepson: Włochy. Warszawa: National Geographic, s. 92. ISBN 978-83-7596-456-1.
  5. a b Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World, JHU Press 1999. ​ISBN 0-8018-5789-9​, s.1224
  6. a b c d e Gillian Price: Walking in Italy's Gran Paradiso, Cicerone Press Limited 1997. ​ISBN 1-85284-231-8​, ss.13-16
  7. Trevor Sandwith: Transboundary Protected Areas for Peace and Co-operation, The World Conservation Union 2001. ​ISBN 2-8317-0612-2​, s.66