Parentyfikacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Parentyfikacja (także: odwrócenie ról, inwersja ról, "niewidzialne dzieci", "dorosłe dzieci", "dzielne dzieci", "dzieci rodzicielskie", "karmienie się dziećmi") – zjawisko psychosocjologiczne polegające na odwróceniu ról w rodzinie[1], w wyniku czego dziecko pełni rolę opiekuna, partnera i powiernika w stosunku do swych rodziców, bądź rodzeństwa, przy czym zadania oraz obciążenia przypadające na dziecko są z reguły nieadekwatne do jego poziomu rozwoju i możliwości emocjonalnych[2].

Charakterystyka zjawiska[edytuj | edytuj kod]

O parentyfikacji mówi się w przypadku takiego odwrócenia ról rodzinnych, w którym dziecko, celem zapewnienia sobie opieki i zainteresowania ze strony rodziców poświęca własne potrzeby egzystencjalne i emocjonalne[3]. W tym kontekście wyróżnia się dwa typy parentyfikacji:

  • emocjonalny (dziecko jest powiernikiem, "terapeutą", towarzyszem w troskach, przyjacielem, mediatorem, czy też "naczyniem" do wylewania stanów emocjonalnych rodzica),
  • instrumentalny (zaspokajanie przez dziecko potrzeb materialnych i fizycznych rodziny, np. praca zarobkowa, opieka nad rodzeństwem lub seniorem, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, dokonywanie opłat bieżących)[2][3].

Nie każde z tych zjawisk polegających na wyręczaniu rodziców jest parentyfikacją patologiczną. Dzieci w wielu przypadkach, w prawie każdej rodzinie, chętnie pomagają rodzicom z własnej woli, na odpowiednim dla siebie poziomie możliwości, spotykając się z pochwałą i akceptacją. Amerykański socjolog Gregory J. Jurkovic podzielił to zjawisko na cztery kategorie:

  • nie-parentyfikacja: zadania wykonywane przez dzieci są adekwatne do ich wieku i rozwoju, a rodzice wspierają potomstwo i okazują mu szacunek,
  • parentyfikacja adaptacyjna: dziecko czasowo tylko przejmuje część adekwatnych dla niego ról w wyniku zdarzenia losowego (kryzysu), np. ciężkiej choroby jednego z rodziców, ciesząc się uznaniem i szacunkiem oraz wsparciem,
  • parentyfikacja destrukcyjna: dziecko jest silnie zaangażowane w zaspokajanie potrzeb emocjonalnych i/lub instrumentalnych rodziców, a jego wkład jest nieadekwatny do wieku i rozwoju, naruszone zostają jego granice osobiste, następuje deprywacja jego potrzeb, a rodzice nie okazują mu wdzięczności, czy szacunku za wykonaną pracę,
  • infantylizacja: przed dzieckiem nie stawia się żadnych oczekiwań i wymagań lub stawia mu się takie, które są znacznie poniżej jego możliwości[2].

Istotnym i miarodajnym elementem diagnozowania nasilenia zjawiska parentyfikacji w danej rodzinie jest proporcja pomiędzy zaangażowaniem dziecka w dorosłe role, a czytelnym i jawnym docenianiem podejmowanych przez nie działań. Nawet nadmierny wysiłek, jeśli zostanie dostrzeżony i doceniony, może nie mieć destrukcyjnego wpływu na psychikę małoletniego. Może wręcz doprowadzić do rozwoju jego poczucia odpowiedzialności i dojrzałości psychicznej[3].

Podczas procesu psychoterapii osób sparentyfikowanych terapeuci biorą pod uwagę doświadczenia klientów z przeszłości, nie pomijając jednak skomplikowanej rzeczywistości, której doświadcza klient w czasie rzeczywistym[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Parentyfikacja - kiedy dzieci przejmują zadania rodziców. Jak wpływa na późniejsze życie?, www.focus.pl [dostęp 2021-04-20] (pol.).
  2. a b c Renata Krawczyk, "Dla ciebie poświęcę siebie". O zjawisku parentyfikacji w rodzinie, w: Praca Socjalna, nr 5/2020, s. 113-116, ISSN 0860-3480
  3. a b c d Wiktor Żłobicki, Parentyfikacja jako proces odwrócenia ról w rodzinie, w: Wychowanie w Rodzinie, t. XIX (3/2018), s. 341-353