Parietaria

Parietaria
	; Parietaria lekarska
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	różopodobne
Rząd	różowce
Rodzina	pokrzywowate
Rodzaj	parietaria
	Nazwa systematyczna
	Parietaria L.; Sp. Pl. 1052. 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Parietaria officinalis
Synonimy
	Freirea Gaudich.; Helxine Bubani; Nesobium Phil. ex Fuentes; Thaumuria Gaudich.;
	Freirea Gaudich.; Helxine Bubani; Nesobium Phil. ex Fuentes; Thaumuria Gaudich.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Parietaria, pomurnik (Parietaria L.) – rodzaj jednorocznych roślin zielnych lub bylin z rodziny pokrzywowatych (Urticaceae)^[5]. Należą do niego 24 gatunki^[4] występujące w strefie umiarkowanej i subtropikalnej na całym świecie^[6], z centrum zróżnicowania w basenie Morza Śródziemnego^[4]. W Polsce rosną jako zadomowione antropofity dwa gatunki – parietaria lekarska i pensylwańska, poza tym parietaria portugalska Parietaria lusitanica jako efemerofit^[7].

Dawniej parietaria lekarska P. officinalis była wykorzystywana jako roślina lecznicza. P. judaica wykorzystywana była do czyszczenia szkła^[8].

Morfologia

Pokrój: Rośliny okryte prostymi lub zagiętymi, nieparzącymi włoskami. Pęd wyprostowany, podnoszący się lub wzniesiony, często rozgałęziony od nasady^[6].
Liście: Ułożone skrętolegle, pojedyncze, całobrzegie, kształtu owalnego do wąskolancetowatego, bez przylistków^[6].
Kwiaty: Małe, obupłciowe lub rozdzielnopciowe, krótkoszypułkowe, skupione w pęczkach u nasady liści. Okwiat cztero- lub trójdziałkowy^[6]^[5].
Owoce: Drobne, suche niełupki^[6].

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny pokrzywowatych (Urticaceae)^[2]. W obrębie rodziny klasyfikowany jest do plemienia Parietarieae i podrodziny Boehmerioideae^[9]. Siostrzany rodzaj to makaronezyjski Gesnouinia oddzielony w pliocenie lub plejstocenie, z kolei siostrzanym rodzajem dla tych dwóch jest solejrolia Soleirolia, która wyewoluowała w miocenie^[10].

Wykaz gatunków^[4]

Parietaria alsinefolia Delile
Parietaria cardiostegia Greuter
Parietaria cretica L.
Parietaria debilis G.Forst.
Parietaria decoris N.G.Mill.
Parietaria elliptica K.Koch
Parietaria erronea Panov
Parietaria feliciana Phil.
Parietaria filamentosa Webb & Berthel.
Parietaria floridana Nutt.
Parietaria hespera Hinton
Parietaria judaica L.
Parietaria lusitanica L. – parietaria portugalska^[11]
Parietaria macrophylla B.L.Rob. & Greenm.
Parietaria mauritanica Durieu
Parietaria officinalis L. – parietaria lekarska
Parietaria pensylvanica Muhl. ex Willd. – parietaria pensylwańska
Parietaria praetermissa Hinton
Parietaria rechingeri Chrtek
Parietaria rhodopaea Panov
Parietaria roschanica Jarman ex Ikonn.
Parietaria semispeluncaria Yildirim
Parietaria serbica Pancic
Parietaria umbricola A.G.Mill.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ ^a ^b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-19] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-20].
↑ ^a ^b ^c ^d Parietaria L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-12-01].
↑ ^a ^b Adam Jasiewicz (red.): Flora Polski. Rośliny naczyniowe. Tom III. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 1992, s. 78-79. ISBN 83-85444-06-8.
↑ ^a ^b ^c ^d ^e Parietaria. [w:] Flora of Northa America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-05-16].
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 127, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 682, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Zeng-Yuan Wu, Alex K. Monro, Richard I. Milne, Hong Wang, Ting-Shuang Yi, Jie Liu, De-Zhu Li. Molecular phylogeny of the nettle family (Urticaceae) inferred from multiple loci of three genomes and extensive generic sampling. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 69, 3, s. 814-827, 2013. DOI: 10.1016/j.ympev.2013.06.022.
↑ ChristinaCh. Schüßler ChristinaCh., ChristianCh. Bräuchler ChristianCh., Jorge A.J.A. Reyes-Betancort Jorge A.J.A., Marcus A.M.A. Koch Marcus A.M.A., MikeM. Thiv MikeM., Island biogeography of the Macaronesian Gesnouinia and Mediterranean Soleirolia (Parietarieae, Urticaceae) with implications for the evolution of insular woodiness, „Taxon”, 68 (3), State Natural History Museum Stuttgart, 2019, s. 537-556, DOI: 10.1002/tax.12061 .
↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 136. ISBN 978-83-925110-5-2.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-19] (ang.).

[3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-20].

[powo-4] Parietaria L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-12-01].

[jasiewicz-5] Adam Jasiewicz (red.): Flora Polski. Rośliny naczyniowe. Tom III. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 1992, s. 78-79. ISBN 83-85444-06-8.

[america-6] Parietaria. [w:] Flora of Northa America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2015-05-16].

[checklist-7] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 127, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[mabb-8] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 682, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[9] Zeng-Yuan Wu, Alex K. Monro, Richard I. Milne, Hong Wang, Ting-Shuang Yi, Jie Liu, De-Zhu Li. Molecular phylogeny of the nettle family (Urticaceae) inferred from multiple loci of three genomes and extensive generic sampling. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 69, 3, s. 814-827, 2013. DOI: 10.1016/j.ympev.2013.06.022.

[10] ChristinaCh. Schüßler ChristinaCh., ChristianCh. Bräuchler ChristianCh., Jorge A.J.A. Reyes-Betancort Jorge A.J.A., Marcus A.M.A. Koch Marcus A.M.A., MikeM. Thiv MikeM., Island biogeography of the Macaronesian Gesnouinia and Mediterranean Soleirolia (Parietarieae, Urticaceae) with implications for the evolution of insular woodiness, „Taxon”, 68 (3), State Natural History Museum Stuttgart, 2019, s. 537-556, DOI: 10.1002/tax.12061 .

[gawrys-11] Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 136. ISBN 978-83-925110-5-2.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]