Park Krajobrazowy Chełmy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Park Krajobrazowy Chełmy
{{{Opis_zdjęcia}}}
Widok na Chełmy od strony wschodniej.
Położenie gminy: Paszowice, Męcinka, Złotoryja, Krotoszyce, Jawor
Data utworzenia 29 czerwca 1992 r.
Powierzchnia 159,90 km²
Otulina 124,70 km²
Liczba rezerwatów 5
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Park Krajobrazowy Chełmy
Park Krajobrazowy Chełmy
Ziemia 51°03′N 16°03′E/51,050000 16,050000
Oficjalna strona

Park Krajobrazowy Chełmy – obszar chroniony od 1992 r. Znajduje się na terenie województwa dolnośląskiego, w powiatach: jaworskim, złotoryjskim i legnickim.

Park jest położony we wschodniej części Pogórza Kaczawskiego (Pogórze Złotoryjskie), w Sudetach Zachodnich. Obejmuje również niewielki skrawek Wschodniego Grzbietu Gór Kaczawskich. Na północnym zachodzie w obręb Parku wchodzi skrawek Równiny Chojnowskiej, należącej do Niziny Śląsko-Łużyckiej[1].

Był to pierwszy park krajobrazowy jaki powstał na terenie byłego województwa legnickiego. Liczne badania potwierdziły odrębność i wyjątkowość tego obszaru. Obszar ten posiada wybitne walory krajobrazowe z unikatowymi w skali europejskiej reliktami działalności wulkanicznej – staropaleozoicznej, permskiej oraz trzeciorzędowej. Teren parku częściowo znajdował się w przeszłości pod panowaniem Cystersów z Lubiąża oraz prowadziły przez niego liczne szlaki handlowe.

Nazwa parku nawiązuje do prasłowiańskiego słowa CHOLMY, używanego jeszcze w średniowieczu, jako nazwa wzgórz wypełniających Park.

  • Położenie geograficzne: 51°03′N 16°03′E

Budowa geologiczna[edytuj]

Obszar Parku Krajobrazowego Chełmy leży w obrębie dwóch jednostek geologicznych: metamorfiku kaczawskiego i niecki północnosudeckiej[2][3].

Większa część podłoża Parku zbudowana jest ze skał metamorficznych należących do metamorfiku kaczawskiego, a powstałych w dolnym paleozoiku – od kambru po dolny karbon. Są to przede wszystkim zieleńce i łupki zieleńcowe, a ponadto: fyllity, łupki serycytoweh, łupki kwarcowe, łupki krzemionkowe, łupki grafitowe, lidyty, skały zwane melanżami.

Utwory należące do niecki śródsudeckiej występują na dwóch obszarach – w północno-zachodniej i południowo-wschodniej części Parku. W części północno-zachodniej, w rejonie Leszczyny, Wilkowa i Kondratowa są to skały osadowe niecki Leszczyny. Występują tu piaskowce, mułowce i zlepieńce permu dolnego (czerwonego spągowca), wapienie, dolomity, margle, łupki ilaste permu górnego (cechsztynu), czerwone piaskowce triasu oraz jasne piaskowce kredy górnej. W części południowo-wschodniej, w rejonie Pogwizdowa i Kwietnik są to skały osadowe i wulkaniczne rowu Świerzawy: piaskowce, zlepieńce oraz porfiry i ich tufy, powstałe w dolnym permie.

W wielu miejscach starsze skały przebite są przez trzeciorzędowe bazalty, należące do środkowoeuropejskiej prowincji bazaltowej.

Starsze podłoże przykryte jest częściowo przez osady plejstoceńskiegliny i piaski polodowcowe oraz lessy. W wielu miejscach, a szczególnie obficie w rejonie Nowej Wsi Wielkiej występują głazy narzutowe.

Najmłodsze osady, to holoceńskie piaski, żwiry i mady rzeczne, a także czwartorzędowe gliny zwietrzelinowe.

Niektóre z form geologicznych[edytuj]

Rzeźba terenu[edytuj]

Park Krajobrazowy Chełmy obejmuje północno-wschodnią część Pogórza Złotoryjskiego, zwane też Chełmami oraz wschodnią rowu świerzawskiego. Jest to najbardziej górzysta partia Pogórza Kaczawskiego. Od północnego wschodu opada stromą krawędzią uskoku brzeżnego sudeckiego ku Nizinie Śląskiej. Krawędź jest pocięta głębokimi, przełomowymi dolinami potoków. Pozostała część Parku jest pagórkowata i również pocięta dolinami potoków. Najwyższe wzniesienia Chełmów zbudowane są z trzeciorzędowych bazaltów.

Wody[edytuj]

Cały Obszar Parku leży w dorzeczu Kaczawy. Przez park przepływają potoki: Wilcza, Jawornik, Młynówka, a w jego południowej części Nysa Mała.

Flora[edytuj]

Lasy zajmują ok. 55% powierzchni parku. Są to głównie lasy liściaste – dąbrowy, buczyny, grądy i łęgi. Mniejsze powierzchnie zajmują zakrzewienia, łąki i pastwiska, pola orne, obszary zabudowane i drogi[1].

Na obszarze Parku występuje 75 gatunków objętych ochroną, w tym 64 objęte ochroną ścisłą[1].

Drzewa[edytuj]

Pozostałe[edytuj]

Fauna[edytuj]

Na obszarze Parku zaobserwowano 133 gatunki ptaków[1].

Ptaki:

Występuje tu 50 gatunków ssaków[1].

Ssaki:

Występuje tu 13 gatunków płazów[1].

Płazy:

Występuje tu 6 gatunków gadów[1].

Gady:

Inne:

Ochrona przyrody[edytuj]

Natura 2000[edytuj]

Prawie cały teren Parku, poza północno-wschodnim i wschodnim skrajem, objęty jest obszarem Natura 2000 "PLH020037 Góry i Pogórze Kaczawskie" o pow. 35.005,3 ha, zajmując jego północną część[1].

Rezerwaty[edytuj]

Na terenie parku znajduje się 5 rezerwatów przyrody[1]:

Niektóre pomniki przyrody[edytuj]

Miejscowości[edytuj]

w obrębie Parku[edytuj]

w otulinie[edytuj]

Zobacz[edytuj]

Obszary Natura 2000 w Polsce

Przypisy

  1. a b c d e f g h i Edward Wiśniewski, Tomasz Horoszko: Park Krajobrazowy Chełmy, Myślibórz, Wrocław 2013, ISBN 978-83-63166-06-9
  2. Andrzej Grocholski, Edward Wiśniewski: „Przewodnik geologiczny po Parku Krajobrazowym CHEŁMY”, Legnica, Wrocław 1994
  3. Park Krajobrazowy Chełmy, mapa geologiczna dla turystów, skala 1:50 000, Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa, 1995, ISBN 83-903704-1-7
  4. Nowy rezerwat przyrody na Dolnym Śląsku - Aktualności - Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska we Wrocławiu. wroclaw.rdos.gov.pl. [dostęp 2015-07-13].

Literatura[edytuj]

  • Stanisław Jastrzębski: Jawor i okolice, Ossolineum, Wrocław 1973
  • Andrzej Grocholski, Edward Wiśniewski: „Przewodnik geologiczny po Parku Krajobrazowym CHEŁMY”, Legnica, Wrocław 1994
  • Marek Staffa (red.): Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 7 Pogórze Kaczawskie, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław, 2002, ISBN 83-85773-49-9
  • Edward Wiśniewski, Tomasz Horoszko: Park Krajobrazowy Chełmy, Myślibórz, Wrocław 2013, ISBN 978-83-63166-06-9
  • Park Krajobrazowy Chełmy, mapa turystyczna, skala 1:50 000, PPWK, Warszawa – Wrocław, wydanie II, 1999
  • Park Krajobrazowy Chełmy, mapa geologiczna dla turystów, skala 1:50 000, Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa, 1995, ISBN 83-903704-1-7