Partia Pracujących Kurdystanu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Partia Pracujących Kurdystanu
Ilustracja
Skrót PKK
Lider Abdullah Öcalan (oficjalnie)
Data założenia 27 listopada 1978
Ideologia polityczna nacjonalizm, demokratyczny konfederalizm
Członkostwo
międzynarodowe
Unia Wspólnot w Kurdystanie
oficjalna strona

Partia Pracujących Kurdystanu (kurd. Partiya Karkerên Kurdistanê , PKK), w latach 2002-2003 jako KADEK, a w latach 2003-2005 jako KONGRA-GEL – partia i ruch separatystyczny Kurdów tureckich.

Historia[edytuj]

Geneza[edytuj]

Formacja wywodzi się ze środowiska lewicowych studentów kurdyjskich. Pierwsi członkowie PKK byli członkami organizacji Rewolucyjne Stowarzyszenie Studentów Ankary i Młodzież Rewolucyjna. Grupy te wyznawały marksistowsko-leninowskie i maoistowskie wartości[1][2]. W 1974 roku aktywiści założyli organizację partyzancką Kurdystan Rewolucyjny. Założycielem i przywódcą formacji był Abdullah Öcalan znany pod pseudonimem „Apo“[3]. Öcalan pełnił w organizacji wiodącą rolę. Stąd też członkowie partyzantki określali się często jako „Apocular” czyli Zwolennicy Apo[4]. W 1977 roku Kurdystan Rewolucyjny przyjął pierwszy program. Jego działacze domagali się niepodległości Kurdystanu, budowy państwa marksistowsko-leninowskiego, likwidacji wszelkich form ucisku i zniszczenia struktur plemiennych[3]. Wzorem dla kurdyjskich rewolucjonistów był Wietkong[3]. 27 listopada 1978 roku we wsi Fis nad Lice w nieopodal Diyarbakır odbył się zjazd założycielski Partii Pracujących Kurdystanu. Partię założyli dotychczasowi „Apocular“, a Öcalan został jej przywódcą[3][5][6].

Abdullah „Apo“ Öcalan, twórca i ideolog partii

Działalność do 1980 roku[edytuj]

Na początku działalności ogarnięci ideami marksizmu-leninizmu członkowie PKK zwalczali praktycznie wszystkich, którzy byli przeciwni tej ideologii[6]. Partia sformowała bojówki zwalczające zarówno ugrupowania prawicy, jak i lewicową konkurencję. Celem ataków byli Kurdowie o umiarkowanych i prawicowych poglądach, liderzy plemienni czy posiadacze ziemscy. Wszyscy wspomniani byli przez PKK oskarżani o kolaborację z rządem Turcji[6]. Pierwszą spektakularną akcją bojówkarzy była próba zabójstwa najzamożniejszego posiadacza ziemskiego w regionie Siverek. Akcję przeprowadziło siedmiu członków Komitetu Centralnego partii. Pomiędzy ochroniarzami feudała a bojownikami doszło do wymiany ognia, on sam uniknął śmierci[3].

Działalność z Syrii i Libanu[edytuj]

Na krótko przed wojskowym zamachem stanu w 1980 roku dowódcy PKK przedostali się do Syrii[3]. W kraju przyjął ich prezydent Hafiz al-Asad[3]. Dyktator pozwolił zamieszkać liderom PKK w Damaszku oraz otworzyć bazy szkoleniowe ruchu w libańskiej dolinie Bekaa (ta część Libanu była wówczas kontrolowana przez Syryjczyków)[3]. Do doliny Bekaa przybyli Kurdowie z Turcji, Iranu i Iraku. Wśród ochotników znalazły się setki kobiet. Przyszli bojownicy i bojowniczki przechodzili szkolenia wojskowe pod okiem oficerów armii syryjskiej i fedainów Demokratycznego Frontu Wyzwolenia Palestyny[6][3]. Bojownicy poddani zostali surowej dyscyplinie. Nie mogli spożywać alkoholu i innych używek, ani nawet zawierać związków[3]. Oddziały PKK były zideologizowane i wierne ortodoksyjnie komunistycznym poglądom[7]. Rząd Syrii nie zezwolił PKK na akcje militarne przeciwko Turcji z syryjskich terenów. Al-Asad nie chciał w ten sposób sprowokować tureckiego reżimu[6].

Podczas gdy struktury partii rozwijały się na emigracji, w Turcji zostały niemal całkowicie rozbite. W więzieniach znalazła się nie tylko większość kadry dowódczej, ale też zwolenników partii. W samym tylko 1983 roku do więzień trafiło około 15 tysięcy podejrzanych o sprzyjanie PKK[8]. Surowe restrykcje objęły nie tylko separatystów, ale ogół kurdyjskiej mniejszości[6].

Działalność z północnego Iraku i początek rebelii[edytuj]

Bojowniczka PKK w 2014 roku

Na położenie partii korzystnie wpłynęła wojna iracko-irańska. W trakcie jej trwania PKK zbudowała swoje struktury w irackim Kurdystanie. Z Iraku bojownicy prowadzili zbrojne eskapady na obszary Turcji[6]. W 1984 roku sformowane zostały Jednostki Wyzwolenia Kurdystanu (HRK) pełniące rolę partyzanckiego ramienia partii[7]. Podległe PKK oddziały 15 sierpnia 1984 roku opuściły Irak i zaatakowały siły tureckie w prowincji Siirt. Była to pierwsza duża operacja wojskowa PKK[8]. W 1985 roku kierownictwo partii sformowało Narodowy Front Wyzwolenia Kurdystanu (ERNK)[7]. Od tego momentu siły HRK (przemianowane potem na Ludową Armię Wyzwolenia, czyli ARGK) stanowiły umundurowaną formację przystosowaną do walk w górach, ERNK natomiast „partyzantkę miejską” szkoloną do zadań terrorystycznych (ataki bombowe)[7].

„Kurdyjska intifada“[edytuj]

W 1987 roku turecki rząd wprowadził na obszarze tureckiego Kurdystanu stan wyjątkowy[6] co nie zatrzymało rebeliantów. Wojna partyzancka ogarnęła całą południowo-wschodnią Turcję[7]. Przeciwnikiem PKK nie były tylko służby tureckie, ale także jednostki kurdyjskie jednostki kolaboranckie[7]. W 1990 roku partyzantka PKK była już ruchem masowym określanym jako „kurdyjska intifada“[9]. Rebelianci utworzyli alternatywne struktury administracji, biura partii i sądy[9]. Partyzanci dystrybuowali pośród kurdyjskiej ludności żywność, działali podlegający partii lekarze[7]. Tureckie władze odpowiadały na wystąpienia masowymi aresztowaniami, zabójstwami i stosowaniem tortur. W ramach represji Kurdom zakazano demonstrowania własnej odrębności etnicznej, a nawet zabroniono używania języka kurdyjskiego[9][9].

Po 1991 roku turecka armia kilkakrotnie wkraczała do północnego Iraku. Celem wojsk tureckich była likwidacja tamtejszych struktur PKK. W 1994 roku do Kurdystanu irackiego wkroczyły liczące 35 tysięcy żołnierzy siły tureckie. W 1995 roku turecka armia dwukrotnie powtórzyła akcje w Iraku[6].

Według oficjalnych danych rządu Turcji do 1999 roku, w konflikcie zginęło 25139 rebeliantów PKK, 5882 funkcjonariuszy sił bezpieczeństwa i 5424 cywili. W prowincjach objętych wojną Turcy wysiedlili ludność 3-4 tysięcy miejscowości. Wiele z nich spalono i zrównano z ziemią. Akcje te często prowadzone były w ramach odwetu. Rząd Turcji przyznał, że przesiedlono 362915 osób. Zdaniem niezależnych obserwatorów i organizacji pozarządowych liczba wysiedlonych wynosi około 800 tysięcy[6].

Schwytanie Öcalana i wstrzymanie walk[edytuj]

Pod koniec 1998 roku rząd Syrii zdecydował o tym że liderzy PKK muszą opuścić kraj[9]. Doszło do tego na skutek nacisków USA i Turcji[9]. Z Syrii wyjechał między innymi przebywający w Damaszku Abdullah Öcalan[9]. 16 lutego 1999 roku tureckie siły specjalne ujęły lidera PKK w Kenii[9]. Zwolennicy PKK oskarżyli Stany Zjednoczone i Izrael o udział w porwaniu[10]. Polityk został skazany na karę śmierci. Zmieniono mu ją następnie na dożywotnie więzienie[6][10]. Choć Öcalan do dzisiaj pozostaje w więzieniu to dalej uważany jest przez PKK za przywódcę partii[6]. Jeszcze w tym samym miesiącu PKK ogłosiła jednostronne zawieszenie broni[10]. W lutym 2000 roku kierownictwo partii ogłosiło zakończenie wojny i zapowiedziało pokojową działalność[6].

Jako KADEK i KONGRA-GEL[edytuj]

Bojownicy PKK i iraccy peszmergowie w 2015 roku

W 2002 roku organizacja zmieniła nazwę na KADEK czyli Kurdyjski Kongres Demokratyczno Wolnościowy. KADEK, choć głosił zakończenie działalności bojowej, rekrutował nowych bojowników. W tym samym czasie rząd turecki donosił o tym, że nacjonaliści zakupili w Iranie, Iraku i Armenii znaczną ilość uzbrojenia, w tym przeciwlotnicze pociski ręczne Strzała-2[6].

W 2003 roku KADEK zmienił nazwę na KONGRA-GEL, czyli Kurdyjski Kongres Narodowy. Rok później KONGRA-GEL ogłosił zakończenie zawieszenia broni. W kwietniu 2005 roku ugrupowanie powróciło do nazwy PKK[6].

Wznowienie walk[edytuj]

Walki kontynuowano od 2004 roku[6]. We wrześniu 2006 roku kierownictwo PKK wezwało do zawieszenia broni. Rząd turecki odmówił negocjacji, a walki wznowiono. Kampanii partyzanckiej towarzyszyły zamachy terrorystyczne przeprowadzane przez członków PKK[6][11].

W lutym 2008 roku wojsko tureckie wkroczyło do północnego Iraku celem likwidacji baz PKK w górach Kandil. Według tureckiego rządu w trwającej kilka dni ofensywie zginęło 27 tureckich funkcjonariuszy i 237 bojowników PKK[12][11].

W połowie lipca 2014 roku PKK zaangażowała się w walki z siłami Państwa Islamskiego w Kurdystanie syryjskim[13]. W sierpniu bojownicy wystąpili przeciwko Państwu Islamskiemu w północnym Iraku[14]. W trakcie bitwy o Ajn al-Arab we wrześniu 2014 roku oddziały PKK otrzymywały bezpośrednie wsparcie wojskowe ze strony USA[15]. Kampanii przeciwko Państwu Islamskiemu towarzyszyły starcia pomiędzy PKK a Turcją na syryjsko-tureckich terenach przygranicznych[16].

W marcu 2015 roku Öcalan wezwał do zakończenia walk z Turcją i rozpoczęcia rozmów na temat zawieszenia broni. Walki czasowo ustały jednak już w lipcu konflikt wybuchł na nowo[11].

W marcu 2016 roku PKK przystąpiła do lewicowej koalicji Zjednoczony Rewolucyjny Ruch Ludowy. Wraz z PKK do sojuszu należy kilka innych ugrupowań w tym Turecka Partia Komunistyczna / Marksiści-Leniniści, Maoistowska Partia Komunistyczna i Marksistowsko-Leninowska Partia Komunistyczna[17].

Konflikt z kurdyjskimi islamistami[edytuj]

Zwalcza bojowników Hezbollahu (zwanego tureckim lub kurdyjskim). Hezbollah jest formacją islamistyczną, dąży do utworzenia państwa religijnego. Islamistom nie odpowiadają skrajnie lewicowe poglądy PKK. Hezbollah był w przeszłości zbrojony przez turecki rząd. Zostało to oficjalnie potwierdzone w 2010 roku[6].

Odgałęzienia PKK w Syrii i Iranie[edytuj]

PKK podporządkowała sobie część ruchu kurdyjskiego w Syrii i Iranie. W Syrii odgałęzieniem PKK jest Partia Unii Demokratycznej (PYD), a w Iranie Partia Wolności Kurdystanu (PJAK)[18].

PYD utworzona została w 2003 roku. Po wybuchu wojny domowej w Syrii PYD zawarła układ o nieagresji z reżimem Baszszara al-Asada. Umożliwiło to partii zdominowanie regionów Syrii zamieszkiwanych przez Kurdów[19][20]. W listopadzie 2013 roku przedstawiciele PYD utworzyli autonomiczny rząd syryjskiego Kurdystanu[21][22][23]. Region autonomiczny określany jest jako Rożawa[24]. Według tureckiego rządu z PKK powiązana jest też kurdyjska milicja Powszechne Jednostki Ochrony (YPG)[25].

PJAK utworzona została w 2004 roku. Partia dysponuje oddziałami znanymi jako Siły Obronne Wschodniego Kurdystanu. Oddziały operują z obszarów północnego Iraku, skąd atakują cele irańskie[26][27]. Stany Zjednoczone[28], Iran i Turcja uznają PJAK za organizację terrorystyczną[29].

Działalność w Europie[edytuj]

Demonstracja zwolenników PKK w Londynie (2003)

Na początku lat 90. rozwijać zaczęły się emigracyjne struktury PKK w Europie. Członkowie PKK działają pod przykrywką stowarzyszeń i związków zawodowych (ze względu na uznawanie PKK za organizację terrorystyczną). Są one szczególnie rozwinięte w Niemczech. W połowie lat 90. służby RFN twierdziły, że w kraju znajduje się około 6 tysięcy członków PKK i około 50 tysięcy sympatyków ugrupowania. Członkowie PKK w Europie prowadzą antyturecką propagandę, zdarzały się też fizycznie ataki na tureckie cele czy starcia ze zwolennikami tureckiej prawicy[9][6][18].

Z Europy nadają media PKK zajmujące się propagandą przeciw państwu tureckiemu. Wśród nich znajdują się stacje telewizyjne ROJ-TV (nadaje z Danii i Belgii), czy Mesopotamia TV (nadaje z Danii). PKK do celów propagandowych wykorzystuje też rozgłośnię radiową Denge Kurdistane oraz gazety, wśród których większym wydawnictwem jest Yeni Özgür Politika[6].

Związki z Sokołami Wolności Kurdystanu[edytuj]

Niejasne są relacje PKK z Sokołami Wolności Kurdystanu (TAK). Ta terrorystyczna organizacja utworzona została prawdopodobnie w 2004 roku w następstwie rozłamu w PKK. TAK bywa określana jako bojówka PKK, odłam PKK lub grupa z nią powiązana[30][31][32][6].

Kontakty i wsparcie zagraniczne[edytuj]

Demonstracja zwolenników PKK w Paryżu

W latach 80. bojownicy PKK szkoleni byli przez oficerów syryjskich i fedainów Demokratycznego Frontu Wyzwolenia Palestyny. Szkolenia prowadzone były w Libanie[6][3].

Według Aleksandra Litwinienki Öcalan szkolony był przez KGB i FSB[33].

W trakcie swojego procesu Öcalan zeznał, że Grecja miała przekazywać PKK broń i szkolić jej bojowników. Szkolenia prowadzone miały być w obozie w Lawrio[34].

Według Barry'ego Rubina latach 90. bojownicy partii mieli otrzymać szkolenie wojskowe z rąk żołnierzy Korei Północnej. Północnokoreańscy wojskowi mieli przebywać w tym celu w krajach Bliskiego Wschodu[35].

W 2008 roku Turcja i Azerbejdżan oskarżyły Armenię o ukrywanie bojowników PKK w bazach na terenie Górskiego Karabachu. Armenia zaprzeczyła oskarżeniom[36].

W trakcie bitwy o Ajn al-Arab we wrześniu 2014 roku oddziały PKK otrzymywały bezpośrednie wsparcie wojskowe ze strony USA[15].

Partia oskarżana była o wspieranie ormiańskiej organizacji terrorystycznej ASALA[37].

Ideologia[edytuj]

Jest partią nacjonalistyczną, separatystyczną[1][5] i głoszącą demokratyczny konfederalizm. Ostatni z nurtów jest specyficzną ideologią opracowaną przez Abdullaha Öcalana. Doktryna została opracowana przez Öcalana w trakcie jego pobytu w więzieniu[38][39].

Zanim przyjęła demokratyczny konfederalizm głosiła poglądy marksistowsko-leninowskie[6] z maoistowskimi wątkami[1].

Celem formacji jest niepodległość Kurdystanu[6][25].

Jako organizacja terrorystyczna[edytuj]

PKK uznawana jest za organizację terrorystyczną przez Turcję, Stany Zjednoczone i Unię Europejską[18]. Faktycznie na arenie międzynarodowej traktowana jest jako partner w negocjacjach politycznych[18].

Jako organizacja przestępcza[edytuj]

Według szacunków Interpolu źródłem finansowania działalności organizacji jest handel narkotykami. Interpol w 1992 roku informował o tym, że PKK kontrolowała nawet do 80% europejskiego rynku narkotykowego. Ugrupowanie jest również zaangażowane w pranie brudnych pieniędzy[6]. Proceder ten odbywa się poprzez różnego rodzaju firmy, instytucje czy organizacje charytatywne[6].

W maju 2008 roku partia wpisana została na amerykańską listę handlarzy narkotyków[40].

Flagi używane przez partię[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Magdalena Szkudlarek: Programowa niechęć do państwa jako kwintesencja zjawiska identyfikacji narodowej wśród Kurdów tureckich – analiza głównych przejawów nacjonalizmu kurdyjskiego w Turcji (pol.). refleksje.edu.pl. [dostęp 2017-09-18].
  2. Terroryzm s. 54-55
  3. a b c d e f g h i j k Terroryzm s. 55
  4. Terroryzm s. 54-55
  5. a b Kurdistan Workers’ Party (PKK) (ang.). britannica.com. [dostęp 2017-09-18].
  6. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z Mirosław Smolarek, Marian Żuber: Terroryzm jako metoda walki narodowowyzwoleńczej na przykładzie Partii Pracujących Kurdystanu w Turcji (pol.). webcache.googleusercontent.com. [dostęp 2017-09-18].
  7. a b c d e f g Terroryzm s. 56
  8. a b Terroryzm s. 55-56
  9. a b c d e f g h i Terroryzm s. 57
  10. a b c Terroryzm s. 58
  11. a b c Kongra-Gel/Kurdistan Freedom and Democracy Congress (KADEK)/Kurdistan Workers' Party (PKK) (ang.). globalsecurity.org. [dostęp 2017-09-22].
  12. Terroryzm s. 59
  13. PKK joins battle against Isil (ang.). http://gulfnews.com.+[dostęp 2017-09-25].
  14. Dorian Jones: Turkish Kurds Want Ankara to Declare Stance on ISIL (ang.). voanews.com. [dostęp 2017-09-25].
  15. a b David Phillips, Kelly Berkell: The Case for Delisting the PKK as a Foreign Terrorist Organization (ang.). lawfareblog.com. [dostęp 2017-09-25].
  16. Kurdish militants claim deadly ambush in Turkey's southeast (ang.). middleeasteye.net. [dostęp 2017-09-25].
  17. Peoples' United Revolutionary Movement established for a joint struggle (ang.). anfenglish.com. [dostęp 2017-09-25].
  18. a b c d Krzysztof Strachota: Turcja i węzeł kurdyjski. Przewartościowania w cieniu kryzysu na Bliskim Wschodzie (pol.). osw.waw.pl. [dostęp 2017-09-18].
  19. About Us (ang.). monde-ypgrojava.org. [dostęp 2017-09-25].
  20. Allan Kaval: Nowe sojusze w Kurdystanie (pol.). monde-diplomatique.pl. [dostęp 2017-09-25].
  21. Łukasz Kobierski: Ugrupowania Kurdyjskie w Syrii (pol.). psz.pl. [dostęp 2017-09-25].
  22. Barbara Cöllen: Kurdowie – przyjaciele czy wrogowie? (pol.). dw.com. [dostęp 2017-09-25].
  23. Democratic Union Party [PYD] (ang.). globalsecurity.org. [dostęp 2017-09-25].
  24. Oskar Górzyński: Syryjscy Kurdowie ogłosili autonomię. Pierwszy krok w kierunku zmiany granic Bliskiego Wschodu? (pol.). wiadomosci.wp.pl. [dostęp 2017-09-25].
  25. a b Who are Kurdistan Workers' Party (PKK) rebels? (ang.). bbc.com. [dostęp 2017-09-22].
  26. Kurdistan Free Life Party (ang.). start.umd.edu. [dostęp 2017-09-18].
  27. PJAK / PEJAK/Party for Free Life in Kurdistan/Party for a Free Life in Kurdistan/Free Life Party of Kurdistan (ang.). globalsecurity.org. [dostęp 2017-09-18].
  28. U.S. brands anti-Iran Kurdish group terrorist (ang.). reuters.com. [dostęp 2017-09-18].
  29. Erdogan: Turcja może wspólnie z Iranem przeprowadzić operację przeciwko Kurdom (pol.). pl.sputniknews.com. [dostęp 2017-09-18].
  30. Po zamachach w Stambule. Przyznały się Sokoły Wolności Kurdystanu (pol.). polsatnews.pl. [dostęp 2017-09-25].
  31. Aleksandra Gersz: Sokoły Wolności Kurdystanu przyznały się do przeprowadzenia zamachu w Ankarze (pol.). gs24.pl. [dostęp 2017-09-25].
  32. Za zamachem w Ankarze stała grupa "Sokoły Wolności Kurdystanu" (pol.). polskieradio.pl. [dostęp 2017-09-25].
  33. The originator of the acts of terrorism in London was standing near Tony Blair (ang.). indymedia.org.uk. [dostęp 2017-09-25].
  34. Ocalan tells Turks of Greek arms and training for PKK, say reports (ang.). irishtimes.com. [dostęp 2017-09-25].
  35. Bruce E. Bechtol, Jr.: North Korea and Support to Terrorism: An Evolving History (ang.). cholarcommons.usf.edu. [dostęp 2017-11-15].
  36. The Kurdish Issue and Nagorno-Karabakh (ang.). eurasianet.org. [dostęp 2017-09-25].
  37. Terroryzm s. 67
  38. Democratic Confederalism (ang.). freeocalan.org. [dostęp 2017-09-22].
  39. Rafael Taylor: The new PKK: unleashing a social revolution in Kurdistan (ang.). ROAR Magazine. [dostęp 2017-09-23].
  40. Terroryzm s. 60

Bibliografia[edytuj]

  • Wilhelm Dietl, Rolf Tophoven, Kai Hirschmann: Terroryzm. Warszawa: 2012. ISBN 9788301160197.