Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna
PRI Party (Mexico).svg
Lider Beatriz Paredes Rangel
Data założenia 4 marca 1929 (Partia Narodowo-Rewolucyjna)
30 marca 1938 (Partia Rewolucji Meksykańskiej)
18 stycznia 1946 (PRI)
Adres siedziby Av. Insurgentes Norte #59, Col. Buenavista
Meksyk
Ideologia polityczna centryzm, centroprawica
Poglądy gospodarcze liberalizm
Członkostwo
międzynarodowe
Międzynarodówka Socjalistyczna
Barwy czerwień, zieleń
strona oficjalna

Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna (Partido Revolucionario Institucional, PRI) – meksykańska partia polityczna. Założona w 1929 roku i utrzymująca monopol władzy do 2000 roku. Początkowo nosiła nazwę Partii Narodowo-Rewolucyjnej. 30 marca 1938 zmieniła nazwę na Partię Rewolucji Meksykańskiej, a obecna nazwa została ustalona 18 stycznia 1946 roku[1]. Partia w zależności od źródeł współcześnie zajmuje pozycje centrowe lub centroprawicowe oraz ideologie tzw. nacjonalizmu obywatelskiego[2][3].

Historia[edytuj]

Ugrupowanie zostało założone pod nazwą Partia Narodowo-Rewolucyjna w 1929 roku przez prezydenta Plutarco Elías Callesa[1][4][5]. Twórcy partii zależało na skonsolidowanie władzy po długim okresie konfliktów wewnętrznych wywołanych rewolucją meksykańską. Rok utworzenia partii związany był z rozbiciem powstania Cristero będącego ostatnim z konfliktów w porewolucyjnym Meksyku i porozumieniem z Kościołem katolickim[6]. Partia Narodowo-Rewolucyjna stałą się partią masową sprawującą władzę przez kolejne dziesięciolecia. Początkowo odwoływała się do idei rolniczo-robotniczych[6], nie odwołując się przy tym do żadnej konkretnej ideologii politycznej[4]. Największym poparciem cieszyła się wśród robotników i chłopów oraz wojskowych[4].

Następca Callesa, Lázaro Cárdenas del Río przejął urząd prezydenta w roku 1934. w 1938 roku przekształcił on Partię Narodowo-Rewolucyjną w Partię Rewolucji Meksykańskiej. Nowe ugrupowanie przyjęło o wiele bardziej lewicowy i „proludowy” charakter[7][6][1]. Cárdenas del Río zrezygnował z pragmatyzmu i umiarkowania przyśpieszając reformy. Przeprowadził on nacjonalizację złóż ropy naftowej i reformę rolną. Choć najwięksi plantatorzy byli co prawda wyłączeni z programu wywłaszczenia, w ramach reformy rolnej ziemia trafiła w ręce prawie jednej trzeciej ludności Meksyku[8]. Cárdenas skupił zwolenników reformy rolnej w Cofederacion Nacional de Campesinos (Narodowa Federacja Rolników), w 1936 roku natomiast z inicjatywy działaczy marksistowskich założona została Confederacion de Trabajadores Mexicanos (Konfederacja Robotników Meksykańskich). Obydwa skupiające miliony pracowników, związki zawodowe stały się jednym z fundamentów Partii Rewolucji Meksykańskiej[4]. Coraz bardziej radykalne reformy reformy Cárdenasa przyczyniły się do pogorszenia relacji Meksyku ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki i Wielką Brytanią[4].

W latach 1940-1946 urząd prezydenta z ramienia PRN sprawował Manuel Ávila Camacho. W okresie jego rządów partia przesunęła się w stronę centrum i zbliżyła się w polityce zagranicznej do Stanów Zjednoczonych. Kurs ten kontynuowany był w okresie rządów Miguela Valdésa (1946-1952), w czasie prezydentury Valdésa PRN zmieniła nazwę na współczesną[9]. Alemán Valdés kontynuował reformy Ávily Camacho korzystając z pomocy grupy doradców amerykańskiego prezydenta Franklina Delano Roosvelta. Pod jego rządami modernizacji uległa kolei oraz powstała sieć autostrad. W czasie jego rządów do rządu weszła grupa młodych ludzi która podjęła dalsze reformy. Adolfo Ruiz Cortines (1952-1958) kontynuował reformy, do kraju ponownie powrócili zagraniczni inwestorzy. Rząd nadał kobietom prawa wyborcze a liczba obywateli Meksyku w ciągu 24 lat podwoiła się[9]. Od politycznego centrum w lewą stronę, PRI na krótko powróciła w okresie władzy Adolfo Lópeza Mateosa (1958-1964). Mateos rozdał obywatelom 12 milionów hektarów ziemi, wykupił udziały spółek zagranicznych w przemyśle (jednocześnie koniunktura gospodarcza przyciągała zagranicznych inwestorów), rozbudował system opieki socjalnej i medycznej oraz zapoczątkował budownictwo społeczne. Hasłem jego prezydentury było zdanie „Skłaniam się ku lewicy, lecz w ramach konstytucji”. Mimo lewicowych poglądów wydalił ze związków zawodowych nauczycieli i kolejarzy ich dotychczasowe komunizujące przywództwo. Represjom zostali poddani działacze i twórcy o komunistycznych poglądach[9].

Ostateczny odwrót od lewej części polityki rozpoczął się w latach 1964-1970 gdy władzę w PRI przejął konserwatywny Gustavo Díaz Ordaz[9]. System rządów partii PRI uległ pewnym przeobrażeniom na skutek rozbitych przez rząd protestów studenckich w 1968, a także późniejszego kryzysu naftowego w 1982. W latach 80. coraz widoczne stało się dryfowanie partii w stronę prawicy. PRI przyjęła wówczas neoliberalny kurs prowadzenia gospodarki[7]. W wyniku neoliberalnych reform PRI w 1987 roku defycit spadł do 17% a w 1992 roku inflacja spadła z 159% do 12%. PKB rosło na stałym poziomie 3,9%. Z drugiej strony wzrosło bezrobocie które sięgnęło 18% populacji (a jeszcze wyższe było bezrobocie częściowe), spadkowi uległa też zdolność nabywcza pracy[7]. W 1988 roku głównym ideologiem partii stał się absolwent Harwardu Carlos Salinas de Gortari zajmujący stanowisko technokratyczne i bliskie „liberalizmowi społecznemu”. Z inicjatywy Salinasa uchwalono nowy dokument programowy PRI zatytułowany jako Liberalizm społeczny, w dokumencie odrzucono etatyzm i neoliberalizm (choć PRI realizowała wiele postulatów tej doktryny) i postulowano politykę trzeciej drogi[7]. Sukcesem de Gortari okazało się utworzenie programu walki z biedą - Narodowy Program Solidarności (nazwę zainspirowano polskim ruchem opozycyjnym NSZZ „Solidarność”). Część rozentuzjazmowanej sukcesem frakcji technokratycznej rozważała nawet możliwość zmiany nazwę partii na „Solidaridad”[7].

Salinas prowadził program prywatyzacji i deregulacji na skutek której liczba państwowych przedsiębiorstw uległa radykalnemu zmniejszeniu. W wyniku liberalnych reform PRI w 1987 roku deficyt spadł do 17% a w 1992 roku inflacja spadła z 159% do 12%. PKB rosło na stałym poziomie 3,9%. Z drugiej strony wzrosło bezrobocie które sięgnęło 18% populacji (a jeszcze wyższe było bezrobocie częściowe), spadkowi uległa też zdolność nabywcza pracy[7] Pod koniec pierwszej połowy lat 90. rządy PRI podkopane zostały podkopane przez załamanie gospodarcze z 1994[7].

PRI utrzymywała się przy władzy przez 71 lat wygrywając wybory 14 razy z rzędu. Kres jej monopolowi przyniosły wybory w 2000 roku, kiedy po raz pierwszy urząd prezydenta objął kandydat innego ugrupowania, konserwatywnej Partii Akcji Narodowej (Partido Acción Nacional, PAN), Vicente Fox Quesada. Zdobył on 43% głosów, pokonując kandydata PRI Francisco Labastida. Po wyborach generalnych w 2012 stanowisko prezydenta objął kandydat PRI Enrique Peña Nieto[10].

Przypisy

  1. a b c Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna.
  2. Bruhn, Kathleen (2008), Urban Protest in Mexico and Brazil, Cambridge University Press, s. 18
  3. Jeffrey Kopstein; Mark Lichbach; Stephen E. Hanson (2014). Comparative politics: Interest, Identities, and Institutions in a Changing Global Order. Cambridge University Press. s. 334. ISBN 978-0-521-13574-0.
  4. a b c d e Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 s. 67
  5. Krzysztof Kaczmarski. Viva Cristo Rey. Powstanie cristeros w Meksyku 1926-1929. „Glaukopis”. 2/3, s. 45, 2005. 
  6. a b c Partia Rewolucyjno-Instytucjonalna, czyli jak rządzić przez wiek.
  7. a b c d e f g Drugi Meksyk Donalda Tuska. Le Monde diplomatique, GRUDZIEŃ 2007.
  8. Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 s. 67-68
  9. a b c d Podróże Marzeń "Meksyk" Biblioteka Gazety Wyborczej ISBN 83-60174-00-8 s. 69
  10. Mexico's Enrique Pena Nieto inaugurated as president (ang.). BBC News, 1 grudnia 2012. [dostęp 2012-12-02].