Parysów (powiat garwoliński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Parysów
Herb
Herb Parysowa
Kościół parafialny w Parysowie
Kościół parafialny w Parysowie
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat garwoliński
Gmina Parysów
Liczba ludności (2013) 1083[1]
Strefa numeracyjna 25
Kod pocztowy 08-441
Tablice rejestracyjne WG
SIMC 0683743
Położenie na mapie gminy Parysów
Mapa lokalizacyjna gminy Parysów
Parysów
Parysów
Położenie na mapie powiatu garwolińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu garwolińskiego
Parysów
Parysów
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Parysów
Parysów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Parysów
Parysów
Ziemia51°58′30″N 21°40′50″E/51,975000 21,680556
Strona internetowa miejscowości
Kaplica cmentarna w Parysowie
Wiatrak koźlak w Parysowie

Parysów – dawne miasto (1538-1869), obecnie wieś w Polsce siedziba gminy Parysów położona w województwie mazowieckim, w powiecie garwolińskim.

Miejscowość jest siedzibą gminy Parysów oraz rzymskokatolickiej parafii Najświętszej Maryi Panny.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego. Według danych z 31 grudnia 2006 roku Parysów zamieszkiwało 1100 mieszkańców. W pobliżu wsi przebiega droga wojewódzka nr 805.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie wieś nazywała się Siećcza, nazwa ta pojawia się w zapisach z XV i XVI wieku jako Scheschcza (1444), Syeczcza (1448), Syecza (1494), Szieczicza (1523). Pierwotna nazwa najprawdopodobniej brzmiała Siedźcza, i uległa przekształceniu w Siećcza. Przy słuszności takiej hipotezy, nazwa pochodziłaby od nazwy osobowej Siadek. Dzięki staraniom Floriana Parysa, kasztelana zakroczymskiego, miejscowość w 1538 otrzymała prawa miejskie na prawie magdeburskim. Od osoby założyciela pochodzi obecna nazwa[2]. W 1869 roku Parysów stracił prawa miejskie.

W XIX wieku miejscowość była przejściowo siedzibą gminy Pszonka.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1444 – pierwsza pisemna wzmianka o osadzie pod nazwą Scheschcza.
  • 4 października 1445 – biskup Andrzej Bniński dokonuje aktu konsekracji świątyni.
  • 1448 – wzmianka o osadzie tym razem jako Syeczcza.
  • 1494 – następna wzmianka, tym razem jako Syecza.
  • 1523 – następnie jako Szieczicza.
  • 27 lutego 1538 – na obszarze wsi Syecza, zostaje lokowane na prawie magdeburskim miasto Parysów.
  • 1541-1599 – budowa nowego kościoła.
  • 1605 – pożar kościoła w Parysowie
  • 1609 – budowa nowego kościoła.
  • 1721 – ostatni Parys z Parysowa (Adam) sprzedaje miasteczko.
  • 1 poł. XVIII – pożar kościoła.
  • 1750 – budowa czwartego w dziejach osady kościoła.
  • 1868 – budowa kaplicy na cmentarzu grzebalnym.
  • 1869 – na mocy ukazu cara Aleksandra II Parysów utracił prawa miejskie.
  • koń. XIX – budowa synagogi w Parysowie.
  • 1914 – rozebranie drewnianego kościoła i rozpoczęcie budowy murowanego.
  • 17 IX 1939 – wkroczenie wojsk niemieckich do Parysowa.
  • X 1939 - okupacyjne władze powołują Judenrat.
  • XI 1941 - 27 IX 1942 – na terenie Parysowa znajdowało się getto. Stłoczono w nim około 3,500 osób.
  • 16 listopada 1942 - trzy grupy wypadowe Gwardii Ludowej z Mińska Mazowieckiego i Parysowa (34 partyzantów) na kilka godzin opanowują Parysów, palą posterunek policji i żandarmerii, rozbijają urząd gminny (spalone zostają listy osób, które mają być wywiezione na roboty do Niemiec i spisy podatkowe) i agencję pocztową. Po wojnie na pamiątkę akcji wmurowano płytę w budynek urzędu gminy[3].
  • 1944 – wycofujące się wojska niemieckie podpalają Parysów.
  • 28 lipca 1944 – do Parysowa wkraczają wojska 2 Armii Pancernej frontu białoruskiego.
  • 1981-1984 – przebudowanie budynku opuszczonej synagogi na Gminny Ośrodek Kultury oraz Gminną Bibliotekę Publiczną.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Miejsca pamięci[edytuj | edytuj kod]

  • tablica pamiątkowa ku czci poległych 11.XI.1918 r.
  • pomnik poświęcony żołnierzom Armii Krajowej Placówki Parysów Obwodu Gołąb

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczne Gimnazjum w Parysowie
  • Szkoła Podstawowa w Parysowie im. Armii Krajowej
  • Publiczne Przedszkole w Parysowie

Kultura i sport[edytuj | edytuj kod]

  • Gminny Ośrodek Kultury
  • Gminna Biblioteka Publiczna w Parysowie
  • Klub Sportowy ULKS Orzeł Parysów
  • Boisko Orlik przy Szkole Podstawowej w Parysowie

Parysów w filmie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 180. ISBN 83-04-02436-5.
  3. Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa ”Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945", Sport i Turystyka 1988, ​ISBN 83-217-2709-3​, str. 649
  4. Motyw kolejowy w polskim filmie, Еhttp://motyw-kolejowy.blogspot.com/ [dostęp 2017-08-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]