Pasmo Radziejowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pasmo Radziejowej, widok spod Wysokich Skałek
Widok spod Durbaszki
Fragment Pasma Radziejowej
Palenica i Dzwonkówka (w tle)
Pasmo Radziejowej widoczne spod Bacówki nad Wierchomlą

Pasmo Radziejowejpasmo górskie w Beskidzie Sądeckim będące, obok Pasma Jaworzyny, jedną z jego dwóch głównych części. Rozciąga się od doliny Dunajca na zachodzie po Gromadzką Przełęcz na wschodzie[1]. Znajdują się tu wszystkie szczyty Beskidu Sądeckiego wznoszące się powyżej 1200 m n.p.m., łącznie z najwyższą Radziejową, od której pasmo wzięło swoją nazwę[2].

Topografia[edytuj]

Główny grzbiet Pasma Radziejowej przebiega od doliny Dunajca w okolicy Łącka początkowo na południe, kulminując w Cebulówce, Koziarzu i Jaworzynce, aż do szczytu Dzwonkówki. Tam zmienia kierunek na równoleżnikowy, biegnąc na wschód. Obniża się na przełęcz Przysłop, by potem wznieść się ku kulminacji Skałki. Następnie przebiega przez Przehybę, Wielką Przehybę, gdzie skręca na południe. Dalej, kierując się przez bliźniacze szczyty Złomistego Wierchu oraz Przełęcz Długą, osiąga najwyższy szczyt – Radziejową. Stąd obniża się na przełęcz Żłobki, wznosząc się potem na Wielki Rogacz i opadając do Gromadzkiej Przełęczy[2]. Przełęcz tę uznaje się za umowną granicę między Pasmem Radziejowej a Górami Lubowelskimi (słow. Ľubovnianska vrchovina)[1]. Nie jest to jednakże koniec pasma, biegnie ono dalej przez Eliaszówkę aż po przełom Popradu oddzielający go od Gór Leluchowskich. Pasmo Radziejowej w sposób tak ciągły przechodzi w Góry Lubowelskie, że w istocie jest to jedno pasmo. Nazwa Pasmo Radziejowej i Góry Lubowelskie związana jest tylko z innym podziałem mezoregionów stosowanym w Polsce i na Słowacji[3].

Od Pasma Radziejowej odbiegają liczne grzbiety boczne. Większość ma przebieg południkowy i ciągnie się po doliny Dunajca na północy i zachodzie oraz Grajcarka i Białej Wody na południu. Do największych należą grzbiety odbiegające[2]:

Hydrografia[edytuj]

Przez samo Pasmo Radziejowej nie przepływają żadne większe rzeki; Dunajec oraz Poprad są tylko jego granicą. Podobnie jest ze zbiornikami wodnymi – nie występują tu jeziora ani stawy. W dolinach płyną jednak liczne potoki, z których ważniejsze to: Obidzki Potok, Jaworzynka, Przysietnica, Wielka Roztoka, Mała Roztoka, Skotnicki Potok, Sopotnicki Potok, Sielski Potok, Stary Potok, Czarna Woda, Biała Woda oraz Czercz. Są to przeważnie dopływy Dunajca lub Grajcarka, tylko Czercz oraz Mała i Wielka Roztoka uchodzą do Popradu. Na Sopotnickim Potoku znajduje się ponadto wodospad Zaskalnik, a na Majdańskim Potoku Wodospad Wielki[4].

Polany w Paśmie Radziejowej[edytuj]

Polana Poczekaj

Stanowią kilkusetletni epizod w dziejach tych gór. Dawniej było ich znacznie więcej i zajmowały dużo większą powierzchnię. W okresie przeludnienia Podhala (koniec XIX w. i dwudziestolecie międzywojenne) Beskidom groziło wręcz wylesienie: każdy nadający się tylko do tego celu skrawek ziemi został zamieniony na pole orne bądź pastwisko Tylko prawa własnościowe (znaczna część lasów była własnością hrabiego Adama Stadnickiego) uchroniły lasy przed wycięciem. Zalesianie polan rozpoczęło się po 1947, gdy wysiedlono Łemków. Nowi osadnicy zajęli tylko lepsze pola w dolinach, polany na grzbietach gór sztucznie zalesiano. Te nie zalesione i tak zaczęły samorzutnie zarastać w wyniku naturalnej sukcesji wtórnej. Po 1990 r. zaprzestano również z powodu nieopłacalności ekonomicznej wypasu owiec i bydła na pozostałych polanach w wyższych partiach gór[1]. W 2010 ostały się jeszcze m.in. polany: Cyrla nad Zbyszowską, Głucha Dolina, Hala Konieczna, Herślowa Polana, Polana Jasionowa, Kanarkówka, Kolebisko, Kordowiec, Kramarka, Krótka Polana, Litawcowa, Maćkowska Polana, Magorzyca, Paszkowa, Niemcowa, Paszkowa, Poczekaj, Przysłop, Smutkowska Polana, Stos, Trześniowy Groń, Wdżary Niżne, Wdżary Wyżne, Wychody[2][1].

Turystyka[edytuj]

Ośrodki turystyczne

Głównym ośrodkiem turystycznym jest leżąca na granicy Beskidu Sądeckiego i Małych Pienin Szczawnica. Jest to miejscowość przede wszystkim uzdrowiskowa, znajdują się tutaj źródła wód mineralnych. Jest tu również najbardziej rozwinięta baza turystyczna. W samych górach położone są dwa schroniska PTTK: pod Bereśnikiem oraz na Przehybie. Poza tym są trzy inne schroniska: studencka Chatka pod Niemcową, Bacówka na Obidzy, a także Chata Kordowiec.

Na opadających ku dolinie Czercza stokach Eliaszówki, w części Piwnicznej-Zdroju zwanej Suchą Doliną, znajduje się kompleks wyciągów narciarskich. Jest to jeden z większych w regionie ośrodków turystyki zimowej.

Szlaki turystyczne
szlak turystyczny czerwony Główny Szlak Beskidzki na odcinku Krościenko – Przehyba – Radziejowa – Rytro
szlak turystyczny czerwony Jaworki – Przełęcz Gromadzka – Piwniczna-Zdrój
szlak turystyczny żółty Szczawnica – Bryjarka – Bereśnik – Dzwonkówka – Jaworzynka – Łącko
szlak turystyczny żółty Stary Sącz – Przehyba
szlak turystyczny żółty Piwniczna-Zdrój – Kamienny GrońZłotułkiChatka pod Niemcową
szlak turystyczny zielony Tylmanowa – Jaworzynka
szlak turystyczny zielony Szczawnica – Przehyba – Jazowsko
szlak turystyczny zielony Przełęcz Gromadzka – Eliaszówka – Piwniczna-Zdrój
szlak turystyczny zielony BarciceWdżary Niżne
szlak turystyczny niebieski Szczawnica – Przehyba – Wietrzne Dziury – Rytro
szlak turystyczny niebieski ObidzaRokita – przełęcz Przysłop
szlak turystyczny niebieski szlak Tarnów – Wielki Rogacz na odcinku przełęcz Rozdziela – Przełęcz Gromadzka – Wielki Rogacz


Przypisy

  1. a b c d Bogdan Mościcki: Beskid Sądecki i Małe Pieniny. Pruszków: Oficyna Wyd. „Rewasz”, 2007. ISBN 978-83-89188-65-6.
  2. a b c d Beskid Sądecki. Mapa 1:50 000. Piwniczna: Agencja Wyd. „Wit” s.c.. ISBN 83-915737-3-7.
  3. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  4. Michał Siwicki: Beskid Sądecki. Przełom Popradu. Mapa turystyczna 1:50 000. Polkart, 2004. ISBN 978-83-7499-016-5.