Przejdź do zawartości

Patty Pravo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Patty Pravo
Ilustracja
Pravo podczas koncertu w Forte dei Marmi, 2014
Imię i nazwisko

Nicoletta Strambelli

Data i miejsce urodzenia

9 kwietnia 1948
Wenecja

Gatunki

pop, pop-rock, avant-pop, beat, chanson

Zawód

piosenkarka

Aktywność

od 1966

Wydawnictwo

RCA Italiana, Philips Records, Dischi Ricordi, Fonit Cetra, Sony Music, Carosello Records, Warner Music Group

Patty Pravo, właśc. Nicoletta Strambelli (ur. 9 kwietnia 1948 w Wenecji) – włoska piosenkarka pop-rockowa[1]. Zadebiutowała w 1966 i od tamtej pory wylansowała takie przeboje jak m.in. „La bambola” (1968), „Pazza idea” (1973), „Pensiero stupendo” (1978), „...E dimmi che non vuoi morire” (1997) i „Cieli immensi” (2016). 11-krotnie uczestniczyła w Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo, na którym zdobyła trzy nagrody krytyków.

Życiorys

[edytuj | edytuj kod]

Jej rodzicami byli Aldo Strambelli i Bruna Caporin[2]. Była wychowywana przez dziadków w dość liberalny sposób[3]. Mieszkając w Wenecji, miała styczność z wieloma znanymi osobistościami, takimi jak poeta Ezra Pound i przyszły papież Jan XXIII[4]. Od wczesnych lat pobierała lekcje gry na pianinie, tańca i solfeżu, a następnie uczęszczała do szkoły muzycznej im. Benedetto Marcellego[5].

Pravo w trakcie występu w Rzymie, 1969

W wieku 15 lat opuściła rodzinny dom i wyjechała na krótko do Londynu, a następnie przeprowadziła się do Rzymu, gdzie pracowała jako piosenkarka w klubie nocnym o nazwie Piper Club. W 1966 nagrała pierwszy utwór, włoski cover „But You’re Mine” z repertuaru duetu Sonny & Cher o tytule „Ragazzo triste”, który zyskał popularność w kraju. W 1968 wydała singiel „La bambola”, który przez dziewięć tygodni utrzymywał się na pierwszym miejscu listy przebojów[6] i trafił na zestawienia w kilku innych europejskich krajach, a także w Ameryce Południowej[7][8]. W tym samym roku wydała swój debiutancki album studyjny, który odniósł sukces komercyjny, docierając do pierwszego miejsca na liście sprzedaży we Włoszech[9]. Wylansowała kolejne przeboje, m.in. „Sentimento”, „Tripoli 1969” i „Il paradiso”. Jej drugi album, Concerto per Patty z 1969, uplasował się w pierwszej piątce włoskiej listy sprzedaży. W 1970 z utworem „La spada nel cuore”, nagranym w duecie z Little Tonym, zajęła piąte miejsce na Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo[10]. W tym samym roku wydała następny duży przebój – „Tutt’al più” z płyty Bravo Pravo.

Po wygaśnięciu jej kontraktu z RCA związała się z wytwórnią Philips i nagrała trzy albumy o bardzej wysublimowanym i złożonym charakterze, wydane w latach 1971–1972. Pierwszy z nich, Di vero in fondo, promowany coverem „Love Story”, dotarł do pierwszej dziesiątki listy sprzedaży, jednak dwa kolejne nie cieszyły się już takim zainteresowaniem. W międzyczasie wydała singiel „Non ti bastavo più”, który był sporym hitem.

W 1973 powróciła do wytwórni RCA i wydała jeden ze swoich największych przebojów – „Pazza idea”, który przez dwa miesiące utrzymywał się na pierwszym miejscu listy przebojów we Włoszech i wszedł na listy sprzedaży w Holandii i Belgii[11]. Album o tym samym tytule również był numerem jeden we Włoszech, tak jak i kolejny, Mai una signora (1974), zawierający przebój „Come un Pierrot”. W 1975 wydała kolejny popularny album, Incontro, z przebojowym singlem o tym samym tytule. Współpracowała z greckim muzykiem Vangelisem nad albumem pt. Tanto[12], wydaną w 1976, która także weszła do top 10 listy sprzedaży. Jeszcze w tym samym roku wydała dla wytwórni Dischi Ricordi kolejny imienny album, o bardzo eksperymentalnym charakterze, który spotkał się z porażką komercyjną, jednak uznawany jest obecnie za jedno z jej najlepszych dzieł.

W 1978 wystąpiła w kontrowersyjnym włoskim programie Stryx u boku Amandy Lear i Grace Jones. Wykonywała w nim piosenki z albumu Miss Italia, który uplasował się w top 10. Pochodzący z płyty singiel „Pensiero stupendo” dotarł do drugiego miejsca we Włoszech[13] i utrzymał się w pierwszej piątce przez ponad dwa miesiące. Kolejna płyta, nagrana w Monachium z niemieckimi producentami Munich Album, była połączeniem elektroniki i rocka. Nie powtórzyła sukcesu poprzednich albumów, jednak zawierała popularny singel „Autostop”.

Na początku lat 80. wyjechała do USA, rozczarowana negatywną prasą i włoską branżą muzyczną[14][15]. Pozowała nago do włoskiej edycji „Playboya” i włoskiego magazynu erotycznego „Playmen”[16][17]. Będąc w Ameryce, nagrała nowofalowy album Cerchi, wydany w 1982 przez CBO Records, który osiągnął umiarkowany sukces. W latach 80. nastąpił spadek zainteresowania artystką[4] i żaden z wydanych przez nią wówczas albumów nie osiągnął sukcesu na listach sprzedaży. Płyta Occulte persuasioni z 1984 sprzedała się źle, choć otrzymała przychylne recenzje, a promujący ją singel „Per una bambola” zdobył nagrodę krytyków na Festiwalu w San Remo[10] i wszedł do top 20 listy przebojów. Pravo występowała we włoskim programie rozrywkowym Premiatissima, a w 1985 osiągnęła średni sukces z singlem „Menù”.

Pravo w trakcie koncertu w Salsomaggiore Terme, 1987

Jej występ na FPW w San Remo w 1987 zakończył się skandalem, kiedy to utwór „Pigramente signora” został uznany za plagiat „To the Morning” Dana Fogelberga[18]. Piosenka osiągnęła niski wynik w konkursie, choć była umiarkowanym sukcesem na listach przebojów. Pravo następnie wydała dwa longplaye: Pazza idea z nowymi wersjami starszych utworów i Pigramente signora, ale żaden z nich nie wszedł na listę sprzedaży.

W 1989 wydała płytę Oltre l’Eden... dla wytwórni Fonit Cetra, składającą się z eksperymentalnych kompozycji. Płyta nie była sukcesem komercyjnym, ale spotkała się z bardzo pozytywnymi opiniami krytyków i jest uważana za jedną z najlepszych w dorobku Pravo[19]. W 1990 miała wystąpił z piosenką „Donna con te” na festiwalu w San Remo, jednak krótko przed wytępem zażądała gruntownych zmian w tekście utworu i ostatecznie odmówiła występu[20]. W tym samym roku wydała album pt. Pazza idea eccetera eccetera... z nowymi wersjami własnych przebojów.

W 1992 została aresztowana za posiadanie haszyszu, ale odzyskała wolność po trzech dniach[21]. W następnym roku wyjechała do Chin, gdzie spędziła dziewięć miesięcy, podróżując i pracując nad kolejnym albumem, Ideogrammi (1994), inspirowanym chińską muzyką i kulturą. Nie osiągnął on sukcesu komercyjnego, ale otrzymał pozytywne recenzje. W 1995 wystąpiła na festiwalu w San Remo, ale proponowana przez nią piosenka „I giorni dell’armonia” nie spotkała się z sukcesem[10].

W 1996 wyruszyła w tournée z okazji 30-lecia kariery, a na początku 1997 powróciła na festiwal w San Remo – z utworem „...E dimmi che non vuoi morire” zajęła ósme miejsce w konkursie i otrzymała nagrodę krytyków[10]. Okazała się też jednym z największych hitów w karierze Pravo, docierając do 2. miejsca listy przebojów we Włoszech[22]. W tym czasie wydała, pod szyldem własnej wytwórni Pensiero Stupendo, album pt. Bye Bye Patty, który osiągnął sukces komercyjny, docierając do trzeciego miejsca na liście przebojów we Włoszech. Nowa wersja „Pensiero stupendo” została wydana jako singel i też weszła do pierwszej piątki. Przy następnej płycie studyjnej, Notti, guai e libertà z 1998, współpracowała z jednymi z najbardziej popularnych włoskich kompozytorów. Album dotarł do piątego miejsca listy sprzedaży we Włoszech i uznawany jest za jeden z najlepszych w dorobku piosenkarki[5].

W 2000 wydała album pt. Una donna da sognare, który w większości wyprodukował Vasco Rossi. Choć płyta spotkała się z niezbyt przychylnymi recenzjami, to dotarła do szóstego miejsca we Włoszech[23] i zawierała hit o tym samym tytule. W 2001 wytwórnia Epic Records wydała koncertowy album pt. Patty Live 99, który osiągnął umiarkowany sukces. Pravo w tym okresie wystąpiła na charytatywnym koncercie Luciano Pavarottiego.

Kolejna płyta Radio Station (2002) cieszyła się pozytywnymi recenzjami i sukcesem komercyjnym. Z promującym album utworem „L’immenso” zajęła 16. miejsce na festiwalu w San Remo. W 2004 wydała awangardowy w brzmieniu album pt. Nic-Unic, nagrywany we współpracy z młodymi, w większości nieznanymi muzykami. Płyta dostała pozytywne recenzje i uplasowała się w top 20 we Włoszech, podobnie jak promujący ją singel „Che uomo sei”[23]. W 2005 koncern Sony wydał kompilację Canzoni stupende, która weszła do top 40 listy sprzedaży. Jesienią 2006 spadła ze sceny podczas koncertu na Sycylii, raniąc się w usta, przez co była zmuszona odwołać kolejne występy[24]. W 2007 wydała album pt. Spero che ti piaccia... Pour toi w hołdzie dla Dalidy. Wydawnictwo było poparte znikomą promocją i osiągnęło tylko niewielki sukces komercyjny. W tym samym roku opublikowała książkę autobiograficzną pt. Bla, bla, bla... nakładem wydawnictwa Arnoldo Mondadori Editore.

Pravo podczas występu w Bari, 2013

W 2008 nagrała nową wersję piosenki „La bambola" z okazji jej 40-lecia. Wyruszyła w trasę koncertową, której owocem była kolejna płyta koncertowa, Live Arena di Verona – Sold Out, wydana na początku 2009. Zawierała ona utwór „E io verrò un giorno là”, z którym Pravo wystąpiła na festiwalu w San Remo, ale bez powodzenia[10]. W 2011 wystąpiła na festiwalu w San Remo z piosenką „Il vento e le rose”, która odpadła z konkursu po dwóch dniach[25], choć dotarła do pierwszej trzydziestki listy przebojów we Włoszech. Singlem promowała album pt. Nella terra dei pinguini, który dostał przychylne recenzje i dotarł do 15. miejsca na liście sprzedaży. W 2012 nagrała piosenkę „Com’è bello far l’amore” do filmu pod tym samym tytułem, która zdobyła „włoski Złoty Glob” (Globo d’oro)[26]. W tym samym roku wydała popularny singel „La luna”, a rok później – kilkudyskową kompilację Meravigliosamente Patty, która dotarła do 30. miejsca we Włoszech. Wystąpiła gościnnie w greckim filmie Xenia.

W 2016 wystąpiła na festiwalu w San Remo z utworem „Cieli immensi”, który okazał się jednym z jej największych triumfów na festiwalu, plasując się na 6. miejscu i wygrywając nagrodę krytyków[27]. Piosenka okazała się także hitem na włoskiej liście przebojów[23]. Jej kolejny album, Eccomi, zadebiutował w pierwszej dziesiątce listy sprzedaży[28]. W 2017 wydała kolejną książkę autobiograficzną – „La cambio io la vita che.... W kwietniu 2018 telewizja Rai 3 wyemitowała program z okazji 70. urodzin Pravo[29]. W tym samym roku wydała album koncertowy pt. Live La Fenice (Venezia) – Teatro Romano (Verona).

W 2019 po raz dziesiąty wzięła udział na festiwalu w San Remo, na którym zajęła 21. miejsce z utworem „Un po’ come la vita” nagranym z Brigą[30]. Piosenką promowała album pt. Red, który dotarł do 17. miejsca we Włoszech[23]. Pod koniec 2020 wydała autobiografię w formie fotoksiążki pt. Minaccia bionda, a następnie wyruszyła w trasę koncertową o tej samej nazwie.

W 2025 roku Pravo wydała single „Ho provato tutto” i „Ratatan”, zapowiadające nową płytę. W lutym 2026 po raz jedenasty wystąpiła na Festiwalu w San Remo, tym razem zajmując 24. miejsce z utworem „Opera”[31]. Album o tym samym tytule, wydany na początku marca przez wytwórnię Warner Music, dostał przychylne recenzje i wszedł na 19. miejsce włoskiej listy albumów[32]. Piosenkarka wyruszyła później w trasę koncertową Opera Tour.

Życie prywatne

[edytuj | edytuj kod]

Była sześciokrotnie zamężna i wszystkie z tych związków zakończyły się rozwodem. Jej pierwszym mężem był brytyjski perkusista Gordon Faggetter, za którego wyszła w Brighton w 1968[33]. W 1972 w Rzymie jej drugim mężem został projektant Franco Baldieri[34], z którym niedługo później się rozstała, ale nie od razu wzięła z nim rozwód. W 1974 poślubiła Riccardo Fogliego w Szkocji w rytuale celtyckim. Związek ten nie był jednak uznawany za ważny we Włoszech, gdzie Patty wciąż była zamężna z Baldierim, a Fogli – z piosenkarką Violą Valentino[35].

W połowie lat 70. żyła w poliamorycznym związku z brytyjskim gitarzystą Paulem Jefferym i amerykańskim basistą Paulem Martinezem. W 1976 poślubiła Jeffery’ego na Bali, z którym rozstała się po pięciu latach małżeństwa. W 1978 w Kalifornii wyszła za Martineza, tym samym popełniając bigamię[36]. W 1982 wyszła za amerykańskiego gitarzystę Johna Edwarda Johnsona[37], w efekcie dopuszczając się poligamii, jako że wciąż była oficjalnie poślubiona z Martinezem i Baldierim[36].

Dyskografia

[edytuj | edytuj kod]

Albumy studyjne

[edytuj | edytuj kod]

Albumy koncertowe

[edytuj | edytuj kod]
  • 1997: Bye Bye Patty
  • 2001: Patty Live 99
  • 2009: Live Arena di Verona – Sold Out
  • 2018: Live La Fenice (Venezia) – Teatro Romano (Verona)

Single

[edytuj | edytuj kod]
  • 1966: „Ragazzo triste”
  • 1967: „Sto con te”
  • 1967: „Se perdo te”
  • 1968: „La bambola”
  • 1968: „Sentimento”
  • 1968: „Tripoli 1969”
  • 1969: „Il paradiso”
  • 1969: „Concerto per Patty”
  • 1969: „Nel giardino dell’amore”
  • 1970: „La spada nel cuore”
  • 1970: „Per te”
  • 1970: „La solitudine” (oraz Robert Charlebois)
  • 1970: „Non andare via”
  • 1970: „Tutt’al più”
  • 1971: „Love Story”
  • 1971: „Non ti bastavo più”
  • 1972: „Io”
  • 1973: „Pazza idea”
  • 1974: „Come un Pierrot”
  • 1975: „Incontro”
  • 1976: „Tanto”
  • 1976: „Grand Hotel”
  • 1977: „Tutto il mondo è casa mia”
  • 1978: „Pensiero stupendo
  • 1979: „Sentirti”
  • 1979: „Autostop”
  • 1984: „Per una bambola”
  • 1985: „Menù”
  • 1987: „Pigramente signora”
  • 1987: „Contatto”
  • 1995: „I giorni dell’armonia”
  • 1997: „...E dimmi che non vuoi morire”
  • 1997: „Pensiero stupendo ’97”
  • 1998: „Les etrangers”
  • 1998: „Strada per un’altra città”
  • 1998: „Emma Bovary”
  • 1998: „Angelus”
  • 2000: „Una donna da sognare”
  • 2000: „Una mattina d’estate”
  • 2000: „Se chiudi gli occhi”
  • 2002: „L’immenso”
  • 2002: „Noi di là (Lagoinha)”
  • 2004: „Che uomo sei”
  • 2008: „La bambola”
  • 2009: „E io verrò un giorno là”
  • 2011: „Unisono”
  • 2011: „Il vento e le rose”
  • 2011: „La vita è qui”
  • 2012: „Com’è bello far l’amore”
  • 2012: „La luna”
  • 2013: „Non mi interessa” (oraz Ermal Meta)
  • 2016: „Cieli immensi”
  • 2016: „Per difenderti da me”
  • 2019: „Un po’ come la vita” (oraz Briga)
  • 2019: „Pianeti”
  • 2025: „Ho provato tutto”
  • 2025: „Ratatan”
  • 2026: „Opera”
  • 2026: „Ti lascio una canzone”

Występy na festiwalu w San Remo

[edytuj | edytuj kod]
  • 1970: „La spada nel cuore” (oraz Little Tony) – 5. miejsce
  • 1984: „Per una bambola” – 10. miejsce i nagroda krytyków
  • 1987: „Pigramente signora” – 20. miejsce
  • 1995: „I giorni dell’armonia” – 20. miejsce
  • 1997: „...E dimmi che non vuoi morire” – 8. miejsce i nagroda krytyków
  • 2002: „L’immenso” – 16. miejsce
  • 2009: „E io verrò un giorno là”
  • 2011: „Il vento e le rose”
  • 2016: „Cieli immensi” – 6. miejsce i nagroda krytyków
  • 2019: „Un po’ come la vita” (oraz Briga) – 21. miejsce
  • 2026: „Opera” – 24. miejsce

Autobiografie

[edytuj | edytuj kod]
  • 2007: Bla, bla, bla...
  • 2017: La cambio io la vita che... Tutta la mia storia
  • 2020: Minaccia bionda. A modo mio sempre controtempo

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. Patty Pravo - IMDb. www.imdb.com. [dostęp 2011-02-06]. (ang.).
  2. È morta Bruna, mamma di Patty Pravo. [w:] Il Mattino di Padova [on-line]. 2018-06-18. [dostęp 2023-08-15]. (wł.).
  3. Patty Pravo: «La prima volta a 14 anni. Ho avuto 5 mariti e sono stata trigama». [w:] Corriere della Sera [on-line]. 2023-03-04. [dostęp 2023-08-14]. (wł.).
  4. 1 2 Aurelio Pasini: Patty Pravo | Biography & History. AllMusic. [dostęp 2016-03-01]. (ang.).
  5. 1 2 Patty Pravo. www.europopmusic.eu. [dostęp 2009-10-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)]. (ang.).
  6. Dario Salvatori: Storia dell'Hit Parade. Gramese, 1989. ISBN 88-7605-439-1. (wł.).
  7. Patty Pravo - La bambola. italiancharts.com. [dostęp 2019-02-20]. (ang.).
  8. Argentina's Best Sellers. „Cash Box”, s. 56, 1968-09-07. [dostęp 2023-06-30]. (ang.).
  9. Hit Parade Italia - ALBUM 1968. www.hitparadeitalia.it. [dostęp 2009-10-13]. (wł.).
  10. 1 2 3 4 5 Patty Pravo Festival di Sanremo 2006 - Festivaldisanremo.com - Il sito Indipendente sul Festival di Sanremo. www.festivaldisanremo.com. [dostęp 2016-02-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-14)]. (wł.).
  11. Patty Pravo - Pazza idea. italiancharts.com. [dostęp 2019-02-20]. (ang.).
  12. Patty Pravo - Tanto. www.vangelismovements.com. [dostęp 2016-02-27]. (ang.).
  13. PENSIERO STUPENDO. www.hitparadeitalia.it. [dostęp 2009-10-13]. (wł.).
  14. BIOGRAFIA - Patty Pravo. www.pattypravoweb.com. [dostęp 2023-08-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-12-08)]. (wł.).
  15. Perché Patty è fuggita.... „Cioè”, 1981. [dostęp 2016-02-27]. [zarchiwizowane z adresu 2019-02-28]. (wł.).
  16. Provaci ancora Pravo!. Playboy”, wrzesień 1980. [dostęp 2016-02-27]. [zarchiwizowane z adresu 2019-02-28]. (wł.).
  17. Patty Pravo – Il sogno arcano. „Playmen”, grudzień 1981. (wł.).
  18. Festival di Sanremo - L'Anno 1987. www.festival.vivasanremo.com. [dostęp 2016-02-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)]. (wł.).
  19. Patty Pravo, Massimo Cotto: Bla, bla, bla.... Mediolan, Włochy: Mondadori, 2007, s. 125. ISBN 978-88-04-57015-8. (wł.).
  20. Lello Garinei. "Io non canto pornocanzoni: ci pensi la Oxa". „Visto”, 1990-03-05. [dostęp 2016-02-29]. [zarchiwizowane z adresu 2014-03-10]. (wł.).
  21. Raffaela Carretta, Giulia Cerasoli: Due milioni di italiani fumano hashish. Finiranno... tutti in carcere?. [w:] Epoca [on-line]. www.pattypravo.net, 1992-06-10. [dostęp 2016-02-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-02-22)]. (wł.).
  22. E DIMMI CHE NON VUOI MORIRE. www.hitparadeitalia.it. [dostęp 2009-10-13]. (wł.).
  23. 1 2 3 4 Patty Pravo – Una donna da sognare. italiancharts.com. [dostęp 2011-02-06]. (ang.).
  24. Patty Pravo inciampa sul palco e si ferisce al volto. Rockol, 2006-10-09. [dostęp 2023-08-14]. (wł.).
  25. Giorgia Iovane: Sanremo 2011, Al Bano e Patty Pravo eliminati alla seconda serata. www.televisionando.it, 2011-02-17. [dostęp 2016-02-29]. (wł.).
  26. Giancarlo Passarella: Mistero stupendo, nasce un poco strisciando: ma c'era Patty Pravo a ritirare il suo Globo d'Oro?. www.musicalnews.com, 2012-07-05. [dostęp 2016-03-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-08)]. (wł.).
  27. Sanremo 2016, la classifica completa e gli altri premi. www.ilmattino.it, 2016-02-14. [dostęp 2019-02-21]. (wł.).
  28. Classifica settimanale WK 7 (dal 12.02.2016 al 18.02.2016). www.fimi.it. [dostęp 2016-03-01]. (wł.).
  29. Emanuele Ambrosio: In arte Patty Pravo, la divina si racconta a Pino Strabioli. www.superguidatv.it, 2018-04-23. [dostęp 2023-08-14]. (wł.).
  30. Alessandro Alicandri: Sanremo 2019: cantanti, canzoni e vincitore del 69o festival della canzone italiana. www.sorrisi.com, 2019-02-10. [dostęp 2019-02-20]. (wł.).
  31. Sanremo 2026, la classifica della serata finale, i 30 big della 76esima edizione. rainews.it, 2026-03-01. [dostęp 2026-03-14]. (wł.).
  32. Album – Classifica settimanale WK 11 (dal 06.03.2026 al 12.03.2026). Federazione Industria Musicale Italiana. [dostęp 2026-03-14]. (wł.).
  33. Morto Gordon Faggetter, è stato il primo marito di Patty Pravo. www.informazione.it, 2020-08-13. [dostęp 2023-08-14]. (wł.).
  34. Ewa Mantus. Perchè Patty Pravo ha sposato un amico dell'astrologo Waldner. „Qui Giovani”, 1972-02-17. [dostęp 2016-03-01]. [zarchiwizowane z adresu 2019-02-28]. (wł.).
  35. Valentina Gambino: Riccardo Fogli/ Quel matrimonio-lampo con Patty Pravo: accuse di “bigamia”. www.ilsussidiario.net, 2019-06-16. [dostęp 2023-08-14]. (wł.).
  36. 1 2 Patty Pravo: «La droga da Schifano, le canzoni e i miei 6 mariti: sono stata anche trigama». Corriere della Sera”, 2019-11-04. [dostęp 2023-08-14]. (wł.).
  37. Patty Pravo: dopo i fischi italiani un marito americano. „La Domenica del Corriere”, 1982-09-18. [dostęp 2016-02-27]. [zarchiwizowane z adresu 2019-02-22]. (wł.).

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]