Paul Éluard

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Paul Éluard
Paul Eluard vers 1911.jpg
Imiona i nazwisko Eugène Émile Paul Grindel
Data i miejsce urodzenia 14 grudnia 1895
w Saint-Denis
Data i miejsce śmierci 18 listopada 1952
w Charenton-le-Pont
Narodowość francuska
Dziedzina sztuki poezja
Styl dadaizm
surrealizm
unanimizm
neoromantyzm

Paul Éluard, właśc. Eugène Émile Paul Grindel (ur. 14 grudnia 1895 w Saint-Denis, zm. 18 listopada 1952 w Charenton-le-Pont) – francuski poeta, związany z dadaizmem i surrealizmem. Znany zwłaszcza z wysublimowanej, wizyjnej liryki miłosnej.

„U Éluarda powtarzają się gwiazdy, lustra, dłonie, kwiaty, ogień”.

Życie i twórczość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie księgowego i krawcowej[1]. Wychowywał się na robotniczych przedmieściach Paryża, w wieku 16 lat musiał przerwać edukację szkolną z powodu choroby płuc. Został skierowany na kurację do Davos, gdzie przez dwa lata zajmował się głównie lekturą poetów francuskich, niemieckich i anglojęzycznych. Był miłośnikiem twórczości Apollinaire’a, de Nervala, Rimbauda i Baudelaire’a w literaturze francuskiej, cenił również Whitmana, Novalisa i Shelleya. Ponadto krajobraz szwajcarski – powietrze, śnieg, góry – stał się stałym elementem jego poetyckiej wyobraźni[2]. W Szwajcarii poznał też Galę, swoją późniejszą małżonkę[2]. Wyleczony z choroby płuc, wrócił do Paryża i niemal natychmiast został zmobilizowany na front I wojny światowej[2]. W czasie walk dostał się w strefę działania gazów bojowych[1].

W 1917 Éluard ogłosił drukiem pierwszym tomik poezji. Następnie włączył się do ruchu surrealistycznego i brał udział w redakcji i upublicznieniu Manifestu surrealizmu w 1924[3]. Następnie odbył podróż dookoła świata[4]. Podobnie jak inni surrealiści, interesował się hipnozą i aktywnością twórczą osób chorych psychicznie, reprezentował lewicowe poglądy polityczne. Specyficzną cechą jego poezji było dążenie do włączania do życia świadomego elementów podświadomych. Niechętny szczegółowym wizjom, zmieniał swoje utwory w serie symboli i aluzji, swobodnie posługiwał się językiem, nadając wyrazom nowe znaczenia, wprowadzając neologizmy. Zachowywał przy tym tradycyjną składnię francuską dla uzyskania dźwięczności fraz[5].

Od 1929 przez dziesięć lat tworzył w pierwszej kolejności lirykę miłosną, co zainspirował szczęśliwe drugie małżeństwo z Nusch Éluard. W powstałych w tym okresie utworach głosił pochwałę piękna wszystkich kobiet, zaś przeżycia erotyczne ukazywał jako szkołę wyobraźni, możliwość czasowego uwolnienia się od otaczającego przygnębiającego świata[6]. Szczęśliwą miłość, obok zaangażowania politycznego, poeta postrzegał jako lekarstwo na osobiste obsesje: samotność i wrażliwość na niedolę najuboższych[7].

W 1936 na krótko wyjechał do ogarniętej wojną domową Hiszpanii, co skłoniło go do podjęcia w poezji tematyki politycznej. W czasie II wojny światowej brał udział we francuskim ruchu oporu. W roku 1942 wstąpił razem z wieloma innymi przedstawicielami surrealizmu do Francuskiej Partii Komunistycznej. Nowe utwory drukował jako Jean de Haud. Był autorem wiersza Wolność, który zdobył ogromną popularność w okupowanej przez nazistów Francji. Poszukiwany przez gestapo, ukrywał się na prowincji w ośrodku zdrowia. Również po II wojnie światowej jego twórczość utrzymana była w duchu ideologii komunistycznej[8].

Pogrążony w żałobie po śmierci żony w 1946, w kolejnych tomach wierszy starał się równoważyć własną rozpacz wiarą w przyszłe braterstwo ludzi. Jego twórczość z ostatnich lat życia opierała się na prostych opozycjach dobra i zła, podstawowych pojęciach i symbolach[9].

Umarł w roku 1952 na zapalenie płuc. Jest pochowany na paryskim cmentarzu Père-Lachaise.

Zbiory wierszy[edytuj | edytuj kod]

  • Capitale de la douleur, 1926
  • Le phénix, 1951
  • Poésie et vérité, 1942
  • Poésie ininterrompue I–II, 1946–1953
  • Poèmes politiques, 1948
  • Poèmes pour tous, 1948

Przypisy

  1. a b A. Ważyk, Przedmowa, s. 5.
  2. a b c A. Ważyk, Przedmowa, s. 6.
  3. A. Ważyk, Przedmowa, s. 6–7.
  4. A. Ważyk, Przedmowa, s. 7.
  5. A. Ważyk, Przedmowa, s. 11–12.
  6. A. Ważyk, Przedmowa, s. 12–13.
  7. A. Ważyk, Przedmowa, s. 13.
  8. Nota biograficzna, s. 133.
  9. A. Ważyk, Przedmowa, s. 14.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Nota biograficzna oraz A. Ważyk, Przedmowa, [w:] P. Éluard, Poezje wybrane, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1968