Paulowniowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Paulowniowate
Ilustracja
Paulownia omszona
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina paulowniowate
Nazwa systematyczna
Paulowniaceae Nakai
J. Jap. Bot. 24: 13. Dec 1949[2]
Typ nomenklatoryczny
Paulownia Siebold & Zucc.[3]

Paulowniowate (Paulowniaceae) – rodzina roślin należąca do rzędu jasnotowców (Lamiales). Obejmuje w zależności od ujęcia dwa do trzech rodzajów z 8 gatunkami[1]. W tradycyjnych systemach XX wiecznych i starszych rośliny włączane były do szeroko ujmowanej rodziny trędownikowatych Scrophulariaceae[3][1]. Są to drzewa i zdrewniałe pnącza o okazałych liściach i kwiatach, występujące we wschodniej Azji od Japonii i Korei, poprzez Chiny po rejon Himalajów, północnej Mjanmy i Malezji[4]. Drzewa paulownii uprawiane są dla drewna oraz jako rośliny ozdobne. Nazwa rodziny pochodzi od tego rodzaju, będącego typowym dla rodziny. Nazwa ta upamiętnia Annę Pawłowną, sponsorkę drugiej wyprawy Philippa von Siebolda do Japonii w 1861[4].

Liście i owoce paulowni omszonej
Paulownia kawakamii

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewa i drewniejące pnącza (Wightia)[4][1].
Liście
Zrzucane na zimę[1], rzadko zimozielone[4]. Wyrastają naprzeciwległe, czasem na młodych pędach skupiają się okółkowo. Liście pojedyncze, okazałe, ogonkowe, bez przylistków. Blaszka liściowa okazała, całobrzega lub piłkowana, czasem klapowana, u nasady zwykle sercowata. Na liściach obecne bywają pozakwiatowe miodniki[4].
Kwiaty
Okazałe, obupłciowe, grzbieciste. Zebrane są w szczytowe wiechy (Paulownia) lub wyrastające w kątach liści grona (Wightia). Działki kielicha w liczbie 5, u dołu są zrośnięte, od zewnątrz pokryte długimi[4], gęstymi i brązowymi włoskami[1]. Korona odstaje od kielicha[1], jest dwuwargowa. Pręciki są cztery, z czego dwa dłuższe, przy czym w kwiatach szczytowych bywa, że pręcików jest 5. Nitki pręcików zrośnięte są z rurką korony i wnikają od nasady główki między pylniki w postaci łącznika. Pylniki uwalniają pyłek przez podłużne pęknięcia. Zalążnia u nasady otoczona dyskiem miodnikowym jest górna, powstaje z dwóch owocolistków i jest dwukomorowa. Każda komora zwieńczona jest zagłębioną na szczycie szyjką słupka i punktowanym znamieniem. W każdej komorze rozwijają się liczne zalążki[4].
Owoce
Torebki z przegrodami pełnymi (Paulownia) lub częściowymi (Wightia). Otulone są one trwałym i częściowo drewniejącym kielichem. Nasiona są liczne, spłaszczone i oskrzydlone[4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rośliny z rodziny paulowniowatych włączone były tradycyjnie do szeroko ujmowanej rodziny trędownikowatych Scrophulariaceae lub wyodrębniane do bignoniowatych Bignoniaceae ze względu na podobieństwa do surmii (Catalpa)[1]. W systemach APG rodzina paulowniowatych jest wyodrębniana w ramach rzędu jasnotowców Lamiales jako siostrzana rodzinie zarazowatych Orobanchaceae[1], jednak istnieją także badania stawiające je w takiej pozycji względem jasnotowatych Lamiaceae[4]. Rodzaj Wightia jest tu włączany prowizorycznie, bowiem brak pewności odnośnie jego powiązań filogenetycznych[4].

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)[1]
jasnotowce

Plocospermataceae





Carlemanniaceae



Oleaceae oliwkowate





Tetrachondraceae





Peltantheraceae




Calceolariaceae



Gesneriaceae ostrojowate






Plantaginaceae babkowate




Scrophulariaceae trędownikowate




Stilbaceae





Byblidaceae byblisowate



Linderniaceae linderniowate






Pedaliaceae połapkowate, sezamowate



Martyniaceae



Acanthaceae akantowate





Bignoniaceae bignoniowate






Schlegeliaceae



Lentibulariaceae pływaczowate





Thomandersiaceae



Verbenaceae werbenowate






Lamiaceae jasnotowate




Mazaceae




Phrymaceae




Paulowniaceae paulowniowate



Orobanchaceae zarazowate

















Podział na rodzaje[5][4]

W obrębie rodziny wyróżnia się w różnych ujęciach cztery[6], trzy[4] lub dwa rodzaje[5]. W pierwszym wypadku włącza się tu rodzaj Brandisia, klasyfikowany gdzie indziej do zarazowatych Orobanchaceae[4]. Różnie ujmowany jest też monotypowy rodzaj Shiuyinghua, czasem włączany do rodzaju Paulownia[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-01-21].
  2. Robert W. Kiger, James L. Reveal: A comprehensive scheme for standardized abbreviation of usable plant-family names and type-based suprafamilial names. University of Maryland. [dostęp 2015-12-31].
  3. a b Family: Paulowniaceae Nakai. W: National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2018-01-21].
  4. a b c d e f g h i j k l m Maarten J. M. Christenhusz,‎ Michael F. Fay,‎ Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 581. ISBN 978-1-84246-634-6.
  5. a b c List of Genera in PAULOWNIACEAE. W: Vascular plant families and genera [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2018-01-21].
  6. Paulowniaceae. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2018-01-21].