Pawłowice (powiat leszczyński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pawłowice
Oficyna pałacu Mielżyńskich
Oficyna pałacu Mielżyńskich
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat leszczyński
Gmina Krzemieniewo
Liczba ludności (2007) 2000
Strefa numeracyjna (+48) 65
Kod pocztowy 64-122
Tablice rejestracyjne PLE
SIMC 0372463
Położenie na mapie gminy Krzemieniewo
Mapa lokalizacyjna gminy Krzemieniewo
Pawłowice
Pawłowice
Położenie na mapie powiatu leszczyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu leszczyńskiego
Pawłowice
Pawłowice
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Pawłowice
Pawłowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pawłowice
Pawłowice
Ziemia51°49′49″N 16°45′00″E/51,830278 16,750000

Pawłowicewieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, w gminie Krzemieniewo, ok. 13 km na wschód od Leszna, ok. 80 km na południe od Poznania.

Historia[edytuj]

Wzmianka o Pawłowicach pojawia się w dokumencie z 18 stycznia 1310 roku, którego autorem był Henryk IV Wierny, książę głogowski. Wieś (jako Polschowicz) wymieniona jest, obok innych blisko siedemdziesięciu, jako część powiatu ponieckiego[1]. W pierwszej połowie XIV wieku wybuchały co pewien czas konflikty zbrojne o wpływy na tym terenie pomiędzy głogowczykami a rycerstwem wielkopolskim. Nie zachowały się żadne inne średniowieczne dokumenty odnoszące się bezpośrednio do Pawłowic; wiadomo jedynie, że jeszcze w 1310 ród Nałęczów zbuntował się przeciw władzy księcia głogowskiego, że w 1314 Władysław Łokietek opanował Poznań, a dwanaście lat później skierował się na Brandenburgię, staczając zwycięską bitwę w okolicach Ponieca, zaś Kościan (znajdujący się bliżej Poznania) zajął prawdopodobnie około 1332 roku. Wiadomo także, że w roku 1343 (po podbiciu przez Kazimierza Wielkiego Wschowy i okolicznych ziem należących wcześniej do książąt głogowskich) utrwaliła się na zachód od Pawłowic granica pomiędzy Wielkopolską na wschodzie a Śląskiem na zachodzie. W 1383 wybuchła w Wielkopolsce wojna domowa po śmierci (w 1382) Ludwika Węgierskiego. Poniec i jego okolice zajęte zostały na pewien czas przez księcia Konrada II oleśnickiego, ale starosta wielkopolski Pelegrym z Węgleszyna odbił je z rąk oleśniczan. Układ pokojowy zawarty 7 sierpnia 1391 w Miliczu (przedłużony najpierw o pół roku, a następnie praktycznie bezterminowo) ustalił podział wpływów w tej okolicy i obowiązywał w praktyce przez następne czterysta lat jako granica państwowa (najpierw między Polską a Czechami, a od roku 1526 – między Polską a Monarchią Habsburską). Pod koniec XIV wieku Pawłowice, które zaliczane były w tym okresie do kasztelanii krzywińskiej w dystrykcie ponieckim, znalazły się w powiecie kościańskim, którego księgi ziemskie prowadzone były od roku 1391. W księgach tych w roku 1398 znalazł się pierwszy zapis, z którego wiadomo, jak miał na imię ówczesny właściciel wsi Pawłowice: był nim Maciej z rodu Wyskotów. Przez następne dwadzieścia lat (ostatni raz w 1420) kilkanaście jeszcze razy pojawiał się w księgach sądowych jako uczestnik różnych sporów; później zaś (1427-1429) występowała już tylko jego żona, z czego wysnuć można wniosek, że Maciej Wyskota już nie żył. Z charakteru prowadzonych sporów wynikało, że oprócz samego Macieja, wsią Pawłowice (a także innymi okolicznymi miejscowościami) władali w różnych – zapewne mniejszych – częściach także m.in. jego bracia: Czewlej z Krzemieniewa, Henryk, Lisek i Stroszyn z Mierzejewa, a także inni członkowie rodu Wyskotów.

W Polsce porozbiorowej dawna granica Królestwa Polskiego w okolicach Ponieca i Pawłowic funkcjonowała nadal jako granica pomiędzy prowincjami pruskimi.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa leszczyńskiego.

Podział[edytuj]

Zwyczajowo i historycznie wieś dzieli się na następujące części[2]:

  • Mały Dwór
  • Duży Dwór
  • Wieś Gospodarcza
  • Osiedle

Nauka[edytuj]

Od 1951 roku we wsi znajduje się Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego. Instytut zajmuje się prowadzeniem badań naukowych, realizacją projektów badawczych, organizacją szkoleń i kursów oraz prowadzeniem prac agrotechnicznych i hodowlanych.

Zakład zajmuje powierzchnię 2017 ha, a jego siedzibą jest pawłowicki pałac[3].

Oświata[edytuj]

W Pawłowicach znajduje się biblioteka, szkoła podstawowa, gimnazjum oraz przedszkole[4][5][6][7][8].

Pierwszy budynek szkolny w Pawłowicach

Szkoła w Pawłowicach istnieje od 1809 roku. W początkach swej działalności zajmowała ona budynek przy ulicy Głównej (obecnie ul. Wielkopolska). Mieściły się w nim dwa pomieszczenia do nauki. Aktualnie znajduje się w nim Izba Regionalna oraz filia Gminnej Biblioteki Publicznej w Krzemieniewie, która istnieje od 1955 roku. Jej księgozbiór liczy 12.286 tomów[9]. W 1894 roku powstał dom z mieszkaniami dla kilku nauczycieli.

Wzrastająca liczba dzieci objętych obowiązkiem szkolnym doprowadziła do utworzenia nowych klas. W 1914 roku skończono budowę kolejnego budynku szkolnego. Powstał on przy cmentarzu i posiadał dwie klasy. Obecnie znajduje się w nim Sala Wiejska. W 1934 szkoła wzbogaciła się o piąta izbę lekcyjną. Mieściła się ona w wyremontowanym domu parafialnym, tzw. "kapelance".

Dawny budynek szkolny – „kapelanka”

W chwili obecnej jest to budynek mieszkalny oraz w części kościelny magazyn.

Po II wojnie światowej, m.in. z powodu założenia w Pawłowicach sierocińca, na potrzeby szkoły zaadaptowano jedną z sal pawłowickiego pałacu.

W 1958 roku zorganizował się w Pawłowicach Komitet Budowy Szkoły, który doprowadził do rozpoczęcia budowy nowego budynku szkolnego, tzw. szkoły tysiąclecia. Prace rozpoczęto 23 lipca 1963 roku, nauczanie w nowej szkole rozpoczęto zaś 18 grudnia 1964 roku. Budynek ten służy do dziś, a swoje placówki znajdują w nim: jedna z pięciu gminnych szkół podstawowych oraz jedno z trzech gminnych gimnazjów. Szkoły posiadają pracownie komputerową, świetlicę i bibliotekę, a przy szkole działa oczyszczalnia ścieków.

W Pawłowicach funkcjonuje także jedno z trzech gminnych przedszkoli.

Religia[edytuj]

W Pawłowicach znajduje się parafialny kościół rzymskokatolicki, cmentarz z kapliczką cmentarną oraz kilkanaście figur i kapliczek[10][11][12][13][14][15].

Pierwszy kościół powstał w Pawłowicach być może już na przełomie XIII i XIV wieku, co mieć mogło związek z osadzeniem wsi na prawie średzkim. Nie wiadomo, kiedy dokładnie powstała parafia w Pawłowicach[16]. Najstarszy zapis o jej istnieniu zachował się z roku 1395, a pierwszym plebanem, którego imię jest znane był Jan, natomiast kolejnym (w latach 1401-1407) – Piotr. Do pawłowickiej parafii już wówczas najprawdopodobniej należały także wsie: Kociugi i Robczysko. Zachowane zapisy wskazują, że w 1410 roku Jan Rydzyński z Czerniny, z rodu Wierzbnów, ufundował nowy kościół drewniany, którego patronami byli: św. Mikołaj i św. Barbara[17]. Kościół ten odbudowany został po raz pierwszy – po przypuszczalnym pożarze – w roku 1440.

Zachowały się zapisy o sporach toczonych przed sądami przez pawłowickiego proboszcza Wawrzyńca z sołtysem (w 1427), z byłym wikariuszem Marcinem i kościelnym Piotrem (w 1428 domagali się zaległych wynagrodzeń). Zapisy te, a także następne [np. z 1459, w którym pawłowicki pleban Mikołaj Czernisz sądził się z karczmarzem Maciejem o pieniądze za zboże, i kolejny (z 1558), w którym proboszcz z Rydzyny sprzeciwił się poznańskiemu biskupowi Andrzejowi Czarnkowskiemu, który przyłączył Nową Wieś do parafii w Pawłowicach (decyzję tę sąd ostatecznie anulował i przywrócił Nową Wieś wraz z należnymi z niej opłatami – meszne, stołowe, świętopietrze – parafii w Rydzynie)], pozwalają na odtworzenie układów miejscowych zależności w tamtych czasach.

W 1701 roku zniszczony budynek kościelny odbudowała Eleonora z Mycielskich Mielżyńska.

Jako że stara świątynia popadała w coraz większa ruinę, w 1597 roku Bartłomiej Pawłowski (według innych dokumentów także Dorota Pawłowska) wystawił murowaną kaplicę pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Śnieżnej, do której miał zamiar przenieść nabożeństwa. Cel ten został zrealizowany dopiero w 1835 roku, kiedy to odnowiony przez Eleonorę Mielżyńską budynek kościelny został rozebrany.

Pawłowickie kapliczki i figury
Figura świętego Józefa z Dzieciątkiem
Figura Najświętszego Serca Pana Jezusa
kapliczka z rzeźbą Chrystusa Frasobliwego z 1872 roku
kapliczka z figurką Matki Boskiej z 1913 roku
Figura świętej Teresy
Kapliczką z figurą Matki Bożej Niepokalanie Poczętej
Grota z figurą Matki Boskiej
Figura błogosławionej Sancji Szymkowiak
Figura świętego Mateusza

Do tego czasu, od momentu wzniesienia w 1624 roku i konsekracji w 1629 roku kościoła pw. Najświętszej Maryi Panny Śnieżnej, funkcjonowały w Pawłowicach dwa kościoły.

Budynek kościoła wybudowany w 1597, po licznych przebudowach, do dziś spełnia swoją rolę i służy jako kościół parafialny pw. Najświętszej Marii Panny Śnieżnej. Parafia liczy 2420[18] wiernych mieszkających w Pawłowicach, Kociugach i Robczysku, należy do archidiecezji poznańskiej, dekanat rydzyński.

Nieopodal kościoła mieści się cmentarz, m.in. z grobowcem Maksymiliana Mielżyńskiego oraz cmentarna kapliczka pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego z XIX wieku.

Miejscem modlitw i spotkań wspólnot religijnych są także przydrożne kapliczki i figury świętych. W Pawłowicach znajdują się:

Sport[edytuj]

Minitor żużlowy

W pawłowickim parku znajduje się, mierzący 200 metrów, minitor żużlowy. Powstał z inicjatywy Stanisława Śmigielskiego na miejscu wysipiska śmieci. Pod okiem twórcy pawłowickiej szkółki żużlowej sportową karierę rozpoczął wicemistrz świata w jeździe na żużlu Jarosław Hampel, medaliści Indywidualnych mistrzostw świata juniorów na żużlu[19]: Rafał Dobrucki, Jarosław Hampel, Paweł Hlib, Robert Miśkowiak, Rafał Okoniewski, oraz tacy żużlowcy jak: Ronnie Jamroży[20], Adam Kajoch[21], Krystian Klecha[22], Łukasz Loman[23], Michał Łopaczewski[19], Maciej Piaszczyński[24] czy Piotr Świderski[25]. Przez szereg lat, prócz treningów, na torze odbywały się turnieje żużlowe.

Od 1949[26] roku w Pawłowicach działa Ludowy Zespół Sportowy, który po pewnym czasie przyjął nazwę „Zootechnik”. W latach 80. XX wieku sekcja piłkarska klubu występowała w czwartej lidze. W 2008 roku doszło do połączenia klubu z Pawłowic z Kłosem Garzyn oraz Piastem Belęcin, w wyniku którego powstał klub GKS Krzemieniewo[27]. Sekcja juniorów starszych tego klubu, jako Zootechnik Pawłowice, rozgrywa swoje mecze na stadionie w Pawłowicach.

Cyklicznie odbywają się: turniej piłkarski oraz bieg terenowy. Obie imprezy organizuje Uczniowski Klub Sportowy „Orlik” Pawłowice[28].

Przy szkole w Pawłowicach znajduje się hala sportowa, 80-metrowa poliuretanowa bieżnia oraz boisko ze sztuczną nawierzchnią, przy ul. Wielkopolskiej zaś można korzystać z boiska plażowego.

Transport i komunikacja[edytuj]

Dojazd do Pawłowic zapewniony jest dzięki Kolejom Wielkopolskim oraz PKS Leszno Sp. z o.o.

Transport kolejowy przechodzący przez wieś odbywa się na trasie LesznoOstrów Wlkp., która jest częścią linii kolejowej nr 14, łączącej stację Łódź Kaliska ze stacją Forst-Baršć.

Pawłowice leżą na drodze przejazdu autobusów kursujących na linii LesznoGostyń. We wsi znajdują się trzy przystanki autobusowe.

W niewielkiej odległości od wsi przebiega droga krajowa nr 12, do której dojechać można ulicą Wielkopolską.

Zabytki[edytuj]

Lista zabytków chronionych prawem[29]:

Ludzie związani z Pawłowicami[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. 700 lat Pawłowic – www.Krzemieniewo.pl.
  2. „Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu” pod redakcją A. Gąsiorowskiego.
  3. Instytut Zootechniki PIB (National Research Institute of Animal Production) – IZ PIB Zakład Doświadczalny Pawłowice.
  4. Monografia Szkoły Podstawowej w Pawłowicach powiat Leszno, autorstwa J. Noskowiaka.
  5. Kronika Publicznej Szkoły Powszechnej w Pawłowicach.
  6. Strona główna ZS SP i Gimn. w Pawłowicach.
  7. Oświata – www.Krzemieniewo.pl.
  8. Kultura – www.Krzemieniwo.pl.
  9. Stan na rok 2008.
  10. „Opis historyczny kościołów parochialnych w dawnej dyecezyi poznańskiej” Józef Łukaszewicz, Poznań 1858.
  11. Szematyzm historyczny ustrojów parafjalnych dzisiejszej archidiecezji poznańskiej”, Ks. St. Kozierowski, Poznań 1935.
  12. „Życie gminy Krzemieniewo”, lipiec 2007 ISSN 1733-4551.
  13. „Życie gminy Krzemieniewo”, luty 2010 ISSN 1733-4551.
  14. „Życie gminy Krzemieniewo”, marzec 2010 ISSN 1733-4551.
  15. „Życie gminy Krzemieniewo”, kwiecień 2010 ISSN 1733-4551.
  16. Jarosław Wawrzyniak, „700 lat Pawłowic – dzieje wsi, parafii, majątku ziemskiego i pałacu Mielżyńskich”, Krzemieniewo 2010, wyd. Urząd Gminy Krzemieniewo, s. 4, ISBN 978-83-908194-1-9.
  17. Dokument z 1510 wymienia oboje świętych, z 1610 roku wymienia tylko świętego Mikołaja.
  18. Dane z 2007 roku.
  19. a b W sobotę w Pawłowicach żużlowe zakończenie sezonu.
  20. www.ronnieracing.com – oficjalny serwis Ronniego Jamrożego.
  21. Adam Kajoch, Speedway Team.
  22. Oficjalny Serwis Krystiana Klechy.
  23. Łukasz Loman: Zacząłem jeździć w szkółce w Pawłowicach – w CzarnySport.pl – ¦wiat Speedwaya – Żużel, portal żużlowy.
  24. Strona Macieja Piaszczyńskiego.
  25. Oficjalna Strona Piotra Świderskiego.
  26. Strona klubowa Strona internetowa klubu GKS Krzemieniewo. Aktualności, wyniki, mecze, tabele i statystyki.
  27. Panorama Leszczyńska – Garzyn, Belęcin i Pawłowice jednoczą siły.
  28. Sport – www.Krzemieniewo.pl.
  29. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie. 30 września 2016; 3 miesiące temu.
  30. „Gdyby nie oni...: gawędy i wiersze” Szymon Molenda (Konrad Hel [pseud.]).

Bibliografia[edytuj]

  • Jarosław Wawrzyniak, „700 lat Pawłowic – dzieje wsi, parafii, majątku ziemskiego i pałacu Mielżyńskich”, Krzemieniewo 2010, wyd. Urząd Gminy Krzemieniewo, ISBN 978-83-908194-1-9.