Pawian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pawian
Papio[1]
Erxleben, 1777[2]
Przedstawiciel rodzaju – pawian gwinejski (P. papio)
Przedstawiciel rodzaju – pawian gwinejski (P. papio)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Nadrząd łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd wyższe naczelne
Nadrodzina koczkodanowce
Rodzina koczkodanowate
Podrodzina koczkodany
Rodzaj pawian
Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Zasięg występowania
Mapa występowania

Pawian[7] (Papio) – rodzaj ssaka z rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae).

Zasięg występowania i biotop[edytuj]

Pawiany zamieszkują otwarte tereny leśne i trawiaste Afryki na południe od Sahary i kilka terenów górskich tej pustyni.

Charakterystyka[edytuj]

Wielkość: długość ciała: 50-120 cm; długość ogona: 380-600 mm; masa ciała: 15-30 kg[8]

Wygląd: pawiany mają wydłużony pysk, oczy położone blisko siebie, silne szczęki i krótki ogon. Dymorfizm płciowy jest uwidoczniony w rozmiarach ciała, ubarwieniu i uzębieniu. Sierść ciemnooliwkowo-brązowa, skóra na pośladkach jest naga, fioletowo-brązowa, przechodząca w różową podczas ciąży.

Pożywienie: pawiany zjadają prawie wszystko, ale szczególnie trawę, liście, owoce, orzechy, nasiona, korzenie, bulwy i kwiaty. Nie pogardzą również bezkręgowcami, młodymi ptakami i małymi ssakami, a nawet młodymi gazelami.

Rozród: po ciąży trwającej 173-193 dni samica rodzi 1 młode.

Tryb życia i zachowanie[edytuj]

Prowadzą naziemny i stadny tryb życia. Wśród wszystkich gatunków pawianów znacznie odróżnia się trybem życia pawian płaszczowy, który tworzy złożone struktury oparte na systemie haremowym. Pozostałe gatunki, które określa się niekiedy wspólnym mianem pawianów sawannowych, skupiają się w grupy wielosamcowe z niewielką liczebną przewagą samic. Dominującymi samcami są z reguły młode, najsprawniejsze i najsilniejsze osobniki, niedawno przybyłe do stada. Starsze, wysłużone samce często zawiązują taktyczne koalicje, aby zespołowo przeciwstawić się młodemu samcowi alfa i wywalczyć sobie trochę więcej praw. Młode samce przechodzą okres kilku-, kilkunastomiesięcznej okres samotności po opuszczeniu macierzystego stada, a przed przyłączeniem się do nowego. Często stają się wtedy łupem drapieżników. Samicom w rui najczęściej asystuje przez jakiś czas wybrany samiec, tworząc z nią rodzaj tymczasowego stadła. Samice często wybierają starszych, przyjaznych partnerów, a nie najsilniejszego samca, zwłaszcza gdy mają młode i obawiają się o ich los[9].

Długość życia pawianów dochodzi do 45 lat.

Systematyka[edytuj]

Nazewnictwo[edytuj]

Nazwa rodzajowa pochodzi od francuskiego słowa papión (hiszpańskie papion) – „pawian”. Nazwa w nowoczesnej łacinie została zaadoptowana przez G.-L. L. Buffona[10].

Gatunek typowy[edytuj]

Cynocephalus papio Desmarest, 1820 (= Simia hamadryas Linnaeus, 1758)

Podział systematyczny[edytuj]

Do rodzaju należą następujące gatunki[7][11]:

Uwagi

  1. Greckie κυνοκέφαλος kunokephalos – „psiogłowy” (κυων kuōn, κυνος kunos – „pies” oraz -κεφαλος -kephalos – „-głowy” (κεφαλη kephalē – „głowa”)).
  2. Greckie χοίρος choíros – „świnia”; πίθηκος píthēkos – „małpa”.
  3. Epitet gatunkowy Simia hamadryas Linnaeus, 1758 (greckie Άμαδρυάς Amadryas – w greckiej mitologii nimfa leśna).
  4. Greckie κομη komē – „włosy”; πίθηκος píthēkos – „małpa”.

Przypisy

  1. Papio, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. J. Ch. P. Erxleben: Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates: cvm synonymia et historia animalivm. Cz. 1: Classis I. Mammalia. Lipsk: Impensis Weygandianis, 1777, s. xxx, 15. (łac.)
  3. G. Cuvier, É. Geoffroy Saint-Hilaire. Mammalogie. Histoire naturelle Orangs-Outangs. „Magasin Encyclopédique”. 3 (12), s. 462, 1795 (fr.). 
  4. P. Gervais. Pithéque. „Dictionnaire Pittoresque d'Histoire Naturelle”. 8, s. 90, 1839 (fr.). 
  5. R.-P. Lesson: Species des Mammifères bimanes et quadrumanes; suivi d'un mémoire sur les Oryctéropes. Paryż: J.B. Baillière, 1840, s. 107. (fr.)
  6. J. A. Allen. Primates collected by the American Museum Congo Expedition. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 47, s. 290, 312, 1925 (ang.). 
  7. a b Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 48. ISBN 978-83-88147-15-9.
  8. Beata Pawlikowska: Blondynka na safari. Warszawa: National Geographic, 2009, s. 134 - 137. ISBN 978-83-7596-040-2.
  9. Jerzy A. Kowalski: Homo eroticus. Opole: Wydawnictwo IBS, 2011, s. 23, seria: Eros i logos. ISBN 978-83-931776-0-8.
  10. T. S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Waszyngton: Government Printing Office, 1904, s. 510-511, seria: North American Fauna. (ang.)
  11. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Papio. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2015-10-09]

Bibliografia[edytuj]

  1. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.