Pelike

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Typowa attycka pelike wykonana w technice czerwonofigurowej

Pelike (gr. πελίκη, l.mn. πελίκαι pelikai) – waza będąca swoistą odmianą amfory, która weszła w użycie pod koniec VI w. p.n.e. i jako forma przetrwała do końca istnienia greckiej ceramiki malowanej. Zasadniczo służyła do przechowywania płynów[1], lecz nierzadko również jako urna pogrzebowa.

Pelike wyróżnia się stosunkowo szeroką podstawą i workowatym korpusem o podwyższonym, zaokrąglonym brzuścu, z reguły przechodzącym łagodnie w skróconą, szeroką szyję z płaskim i dość szerokim wylewem; opatrzona jest dwoma pionowymi, niewysokimi imadłami (uchwytami). Zazwyczaj nie ma pokrywy (z wyjątkiem naczyń używanych jako urny). Z ikonografii czytelnie wynika, że z naczynia tego korzystano na sympozjonach.

Nie jest to oryginalna i poprawna nazwa tej wazy (greckie słowo oznacza faktycznie czarkę lub pucharek). W inskrypcjach bywa ona określana jako stamnos (co jednak w nauce przeniesiono na inny kształt starogreckiego naczynia). Nazwę zapożyczono od autorów starożytnych, u których dotyczy ona różnych typów naczyń (np. kyliksu, lekanis), została jednak przyjęta przez wczesnych badaczy starożytności i jest konsekwentnie używana dotychczas.

Pelike pojawia się w Atenach w ostatniej ćwierci VI wieku p.n.e., w zaraniu stosowania techniki czerwonofigurowej w ceramice przez tzw. grupę pionierów i prawdopodobnie jest ich tworem. Stanowi formę typową dla tego okresu zdobnictwa, choć istnieją też pelike dekorowane czarnofigurowo. Mimo podobieństwa do amfory typu C, w odróżnieniu od niej charakteryzuje się szeroką, stabilną stopką. W późniejszym czasie (zwłaszcza w IV w. p.n.e.) pierwotna jej forma ulega przekształceniu, m.in. poprzez wysmuklenie korpusu i wydłużenie imadeł wraz z rozszerzeniem wylewu; niektóre wazy cechuje wyraźnie wyodrębniona szyja. W IV stuleciu p.n.e. jest naczyniem typowym dla stylu kerczeńskiego[2] i należy do form z upodobaniem stosowanych w ceramice południowoitalskiej (apulskiej i kampańskiej); w wersji o zmniejszonym rozmiarze jest typowa dla ceramiki w stylu Gnathia.

Dane wykopaliskowe wyraźnie świadczą, iż pelike stanowiły część inwentarza grobowego. Wiadomo, że od ok. 450 r. p.n.e. były wykorzystywane jako urny na prochy zmarłego – w tej funkcji nie zdobiono ich jednak, a jedynie pokrywano czarnym pokostem i zaopatrywano w pokrywę.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Przede wszystkim oliwy, jako ceramiczna pochodna skórzanego bukłaka, na co wskazywałby jej charakterystyczny kształt (John Boardman: Athenian red figure vases. The classical period. London: Thames & Hudson, 1989, s. 239).
  2. Jak np. pelike Malarza Amazonki z Muzeum Narodowego w Warszawie (M. L. Bernhard, Warszawska waza stylu kerczeńskiego [w] "Meander" t. XX (1965), ss. 247-253).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Ludwika Bernhard: Greckie malarstwo wazowe. Wrocław 1966, s. 16
  • Robert M. Cook: Greek Painted Pottery. London-New York 1997, s. 213
  • Martin Robertson: The Art of Vase-Painting in Classical Athens. Cambridge 1992, s. 33