Pelplin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Pelplin
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i Collegium Marianum
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  pomorskie
Powiat tczewski
Gmina Pelplin
Prawa miejskie 1931
Burmistrz Mirosław Chyła
Powierzchnia 4,45 km²
Wysokość 31,3-65,3 m n.p.m.
Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności
• gęstość

7912[1][2]
1790 os./km²
Strefa numeracyjna 58
Kod pocztowy 83-130
Tablice rejestracyjne GTC
Położenie na mapie gminy Pelplin
Mapa lokalizacyjna gminy Pelplin
Pelplin
Pelplin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pelplin
Pelplin
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Pelplin
Pelplin
Położenie na mapie powiatu tczewskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu tczewskiego
Pelplin
Pelplin
Ziemia53°55′34″N 18°42′04″E/53,926111 18,701111
TERC (TERYT) 2214044
SIMC 0934599
Urząd miejski
pl. Grunwaldzki 4
83-130 Pelplin
Strona internetowa

Pelplin (niem. Pelplin, kaszub. Pôłplëno) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie tczewskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Pelplin.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. gdańskiego. Pelplin jest lokalnym węzłem komunikacyjnym, krzyżują się tu: droga wojewódzka nr 229 z drogą nr 230, w pobliżu miasta znajduje się węzeł drogowy Pelplin autostrady A1 z drogą wojewódzką nr 229. Przez miasto biegnie magistrala kolejowaChorzów BatoryTczew. Według danych z 1 stycznia 2018 Pelplin liczył 7 912 mieszkańców[1].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Rzeka Wierzyca w Pelplinie

Miasto położone jest w południowej części województwa pomorskiego, w powiecie tczewskim, nad rzeką Wierzycą. Geograficznie Gmina i Pelplin położony jest w obrębie dwóch mezoregionów fizycznogeograficznych – Pojezierza Starogardzkiego (część centralna i zachodnia) oraz Doliny Kwidzyńskiej (część wschodnia), która jest częścią makroregionu Doliny Dolnej Wisły. Etnicznie należy do regionu zwanego Kociewiem, leżącego na Pomorzu Gdańskim. Położenie geograficzne, a także struktura środowiska przyrodniczego (wynik zlodowacenia bałtyckiego oraz procesów przyrodniczych po ustąpieniu lądolodu) determinują większość warunków naturalnych – jest to gmina o wiodącej funkcji rolniczej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Nie wiadomo kiedy dokładnie założony został Pelplin pierwsze pojawienie się w kronikach to rok 1274. Wtedy książę pomorski Mszczuj II przekazał cystersom wieś Pelplin. Cystersi zaczęli osiedlać się na terenach Pelplina zbudowali katedrę i prowadzili tam życie. W 1433 Pelplin stał się ofiarą czeskich sierotek pod wodzą Jana Čapka z Sán. Najazd ten był bardzo szkodliwy co zmusiło do odbudowania wsi.

Nowożytność[edytuj | edytuj kod]

W nowożytności Pelplin przeżył bardzo wiele. M.in. odwiedziny wielu znanych ludzi: Zygmunta III Wazy w 1623 roku, króla Szwecji Gustawa Adolfa w 1626 roku, Władysława IV Wazy w 1623 i 1635 roku, Jana III Sobieskiego w 1668 i 1677, oraz wdowa po królu Michale Korybucie Wiśniowieckim królowa Eleonora. Oprócz miłych wizyt Pelplin przeżył też nie miłe chwile. W 1659 roku Szwedzi najeżdżają na Pelplin niszcząc go. Pelplin w 1793 przechodzi pod niemieckie skrzydła. Niemcy wprowadzają tam szkodliwe dla Pelplina zasady. Mimo tego Pelplin przeżywa rozkwit w 1823 roku Pelplin staje się stolicą diecezji chełmińskiej, w 1836 utworzono Collegium Marianum, w 1869 zaczęto produkcję gazety Pielgrzym, a w 1878 zostaje uruchomiona cukrownia w Pelplinie.

Od 1918 do 1939[edytuj | edytuj kod]

W 1920 Pelplin cieszył się z powrotu do Polski. Jednak największym osiągnięciem jest zdobycie praw miejskich w 1931 roku, a w 1937 herbu w postaci mitry biskupiej.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Wybuch II wojny światowej otworzył najbardziej tragiczny rozdział w historii Pelplina. Seminarium Duchowne stało się m.in. więzieniem, gdzie przeprowadzano połączone z torturami przesłuchiwania więźniów. 20 października 1939 r. po procesji, jaka przeszła przez miasto, zamordowano pelplińskich profesorów, kanoników i pracowników Kurii, którzy znajdowali się na miejscu. Śmierć poniosło także kilku świeckich mieszkańców Pelplina.

 Osobny artykuł: Krwawa jesień pelplińska.

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

Jest to okres w którym Pelplin stał się prawdziwym miastem powstała rady miasta i gminy Pelplin. W 1992 roku Pelplin został stolicą diecezji pelplińskiej, a pierwszym biskupem zostaje ksiądz prof. dr hab. Jan Bernard Szlaga. Jeśli chodzi o media to powstaje wydawnictwo Bernardinium rok 1993, w 1994 powstaje radio głos, a od 1989 reaktywacja Pielgrzyma. Najważniejszym wydarzeniem jest pobyt Jana Pawła II w Pelplinie w 1999 roku. W XXI została otwarta obwodnica w Pelplinie rok 2010.

Nazwy Pelplina[edytuj | edytuj kod]

W tekstach średniowiecznych spotykamy nazwę Poplin (1274), Polplyn (1298), Poplin (1301), Polpelin (1306), a później Paplin lub Peplin (1583). Nazwę tę wywodzono dawniej od rzeczownika „pło”, jezioro. Dziś przeważa opinia, że jest ona patronimiczna i pochodzi od nazwiska Pepła.

Zestawienie chronologiczne[edytuj | edytuj kod]

Przez lata swojej historii Pelplin był częścią:

Z kart historii Pelplina i Cystersów w Pelplinie[edytuj | edytuj kod]

XVI-wieczne sklepienie w bazylice katedralnej
  • 1623 – pobyt króla polskiego Zygmunta III Wazy wraz z królewiczem Władysławem w Pelplinie
  • 1626 – król szwedzki Gustaw Adolf podziwiał obraz Hermana Hana w kościele opactwa
  • 1635 – król Polski Władysław IV odwiedza Pelplin z okazji podpisywania rozejmu w Sztumskiej Wsi
  • 1659 – Szwedzi dokonują kradzieży w dobach cysterskich niszczą je
  • 1668 – pobyt Hetmana Wielkiego Koronnego Jana Sobieskiego w klasztorze Pelplińskim
  • 1675 – klasztor odwiedza królowa Eleonora, wdowa po polskim królu Michale Wiśniowieckim
  • 1677 – Jan III Sobieski z rodziną gościł w opactwie cysterskim w Pelplinie
  • 1772 – po I rozbiorze Polski Pelplin wraz z większością Pomorza Gdańskiego trafia do zaboru pruskiego
  • 1776 – prawo zezwala przyjmować nowicjuszy do klasztoru tylko za zgodą władz pruskich
  • 1807 – stacjonowała w klasztorze dywizja gen. Mennarda w drodze do Gdańska
  • 1810 – zabroniono przyjmować kandydatów do klasztoru cystersów w Pelplinie
  • 1821 – papież Pius VII zmienia terytorium diecezji chełmińskiej, jej stolicą zostaje Pelplin, a kościół pocysterski katedrą
  • 1823 – przeniesiono oficjalnie stolicę biskupów chełmińskich do Pelplina
  • 1823 – po 548 latach istnienia następuje zniesienie (kasata) opactwa cysterskiego w Pelplinie
  • 1824 – biskup chełmiński obejmuje kościół pocysterski
  • 1829 – przeniesiono z Chełmna do Pelplina seminarium duchowne
  • 1836 – założono szkołę przykatedralną – słynne „Collegium Marianum”
  • 1859 – zmarł ostatni z cystersów pelplińskich Wilhelm Miecznikowski
  • 1869 – rozpoczęto wydawanie „Pielgrzyma”, reaktywowanego po wojnie w 1989 r.
  • 1878 – uruchomiona została potężna cukrownia pelplińska[3]
  • 1920 – powrót Pelplina do Polski
  • 1931 – Pelplin otrzymał prawa miejskie, a w 1937 r. herb w postaci mitry biskupiej
  • 1939 -1945 – okupacja Niemiecka
  • 1939 – Krwawa jesień pelplińska

Demografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piramida wieku mieszkańców Pelplina w 2014 roku[4].


Piramida wieku Pelplin.png

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Centrum Pelplina nocą

Główne sektory gospodarki:

Największe przedsiębiorstwa[potrzebny przypis]:

  • „Pelbud” Adam Kwidziński
  • Wydawnictwo „Bernardinum” Sp. z o.o.
  • „Colmec” Sp. z o.o.
  • Zakład Masarski „Rąbała”
  • Zakłady Mięsne „Michna” Sp. z o.o.

Na początek 2016 r. w miejscowości Rajkowy (gm. Pelplin) przewidywano oddanie do użytku pierwszego z dwóch bloków (o mocy 800 MW każdy) planowanej węglowej Elektrowni Północ. Siłownia z infrastrukturą miała zająć położony nad Wisłą teren o pow. ok. 200 ha. Koszt realizacji inwestycji miał wynieść 12 mld zł, a zainteresowanym inwestorem jest Spółka Elektrownia Północ, należąca do międzynarodowej grupy Kulczyk Investments SA, działającej głównie w sektorach: ropa naftowa i gaz, surowce mineralne, wytwarzanie energii, dystrybucja oraz obrót energią elektryczną i gazem. Pierwotnie zakładano, że prace przy budowie rozpoczną się w roku 2012 roku, jednakże ze względów formalnoprawnych nie rozpoczęły się do dnia dzisiejszego[5].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Gotycki pocysterski zespół klasztorny
    • kościół z końca XIII do połowy XIV wieku, sklepienia z XIV, XV w. i 1557 r. (Antoni Schultes z Gdańska), odnawiany i częściowo rekonstruowany w latach 1894–1899, duża trójnawowa bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi o układzie nawy głównej imitującej układ halowy, z prosto zamkniętym prezbiterium i transeptem; bogate wyposażenie wnętrza – gotyckie stalle z połowy XV w., jedne z najcenniejszych w Polsce, o bogatej dekoracji; wielki manierystyczny ołtarz główny z lat 1623–1624 z obrazami Hermana Hana (Koronacja Marii, Wizja św. Bernarda) oraz bogatą dekoracją rzeźbiarską; manierystyczne ołtarze w nawach bocznych i przy filarach nawy głównej z obrazami Hermana Hana (słynny Pokłon pasterzy), A. Stecha, B. Strobla.
    • Do kościoła od południa przylega budynek dawnego klasztoru z XIV w. – trójskrzydłowy z wirydarzem i otaczającymi go krużgankami, w których malowidła gotyckie z XV wieku oraz obrazy z końca XVII w. malowane przez A. Stecha i jego warsztat.
  • Kościół Bożego Ciała – gotycki z około 1417 roku; w drugiej połowie wieku XVII stał się kościołem parafialnym dla rozwijającej się wokół klasztoru osady wiejskiej.
  • Cmentarz, na którym pochowani są między innymi Aleksander Karczyński, ks. Janusz Stanisław Pasierb
  • Muzeum Diecezjalne – z bogatymi zbiorami sztuki gotyckiej (Biblia Gutenberga)
  • Klasycystyczny pałac biskupi z około 1837 r.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Collegium Marianum, Liceum Katolickie im. Jana Pawła II
  • Przedszkole Nr 1 w Pelplinie
  • Przedszkole Nr 2 w Pelplinie
  • Zespół Szkół Nr 1 im. Jana Pawła II
  • Zespół Szkół Nr 2 im. Biskupa Konstantyna Dominika
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Pelplinie
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych
  • Zespół Szkół Policealnych „Przyszłość” – szkoła prywatna
  • Collegium Marianum, Liceum Katolickie im. Jana Pawła II
  • Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Pelplińskiej
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I st. w Tczewie im. Janiny Garści filia w Pelplinie
  • Niepubliczna Diecezjalna Szkoła Muzyczna II stopnia w Pelplinie, Studium Organistowskie Diecezji Pelplińskiej

Sport[edytuj | edytuj kod]

KS Wierzyca Pelplin – Klub Sportowy założony w 1956 roku w Pelplinie. Do największych sukcesów klubu, można zaliczyć:

  • Piłka nożna
Zdobycie Regionalnego Pucharu Polski (2004/2005)
Awans do IV ligi (2004/2005)
Awans do III ligi (2006/2007)
Awans do III ligi (2016/2017)[1]
  • Koszykówka
Historyczny awans do II ligi jako SKS Polpharma II Pakmet Pelplin, następnie jako Wierzyca Pelplin.
  • Sekcje Klubu Sportowego „Wierzyca” Pelplin – rok założenia: 1956 r., barwy: bordowo-czarno-białe[potrzebny przypis]
  • Karate – istnieje od 1991 roku. W latach 1999–2003 należała do Polskiej Federacji Karate Tradycyjnego Fudokan. Sekcja uczestniczyła w tych latach w wielu obozach i stażach szkoleniowych, zarówno krajowych, jak i międzynarodowych. Na ten czas przypada również wiele sukcesów sportowych naszych zawodników. Od 1 czerwca 2003 roku sekcja była członkiem miejskiego klubu sportowego KS „Wierzyca” Pelplin. Posiadała licencję wydaną przez Polski Związek Karate była zrzeszona w Podkomisji Karate Shotokan W.S.I. PZK. Od 2008 roku jest nie zrzeszona[potrzebny przypis].
  • KS Centrum Pelplin – klub założony w 1998 roku. W sezonie 2016/17 brał udział w rozgrywkach IV Ligi[6].
  • MUKS Olimpijczyk Pelplin – klub lekkoatletyczny założony w 2005 roku[potrzebny przypis]

Ludzie urodzeni w Pelplinie[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Pelplin, w oparciu o dane GUS.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  3. Wojciech Jankowski, Mały przewodnik po Polsce, Wydawnictwo Sport i Turystyk Warszawa 1983 ​ISBN 83-217-2329-2​, s. 219.
  4. http://www.polskawliczbach.pl/Pelplin, w oparciu o dane GUS.
  5. Maciej Sandecki Wojewoda z PiS blokuje elektrownię Kulczyka. Burmistrz z PiS rozczarowany [dostęp 2016-01-13].
  6. „IV Liga. GKS Kolbudy wciąż nisko”, Flash-Panorama Pomorza. Pruszcz Gdański i powiat gdański nr 4(53) kwiecień 2017.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]