Periodyzacja sztuki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Sztuka prehistoryczna (pradziejowa)[edytuj]

 Osobny artykuł: sztuka prehistoryczna.

Jej początki datuje się na około 50 tys. lat p.n.e. Wyróżniamy sztukę kultur paleolitu, mezolitu, neolitu, epoki brązu, epoki żelaza.

Sztuka starożytna[edytuj]

V/III tys. p.n.e. - ok. 300 r. n.e.

W starożytnym okresie dziejów stosuje się podziały geograficzne w ramach krajów Bliskiego Wschodu i basenu Morza Śródziemnego.

nazwa ramy czasowe zobacz też
sztuka starożytnego Egiptu ok. 4000 p.n.e.
ok. 650 n.e.
Starożytny Egipt
architektura i rzeźba
malarstwo
sztuka okresu przeddynastycznego IV tysiąclecie p.n.e.
sztuka okresu wczesnodynastycznego ok. 2960 p.n.e.
ok. 2640 p.n.e.
sztuka Starego Państwa ok. 2640 p.n.e.
ok. 2134 p.n.e.
sztuka Średniego Państwa ok. 2134 p.n.e.
ok. 1785 p.n.e.
sztuka Nowego Państwa ok. 1785 p.n.e.
ok. 1085 p.n.e.
Epoka Późna ok. 1085 p.n.e.
305 p.n.e.
sztuka okresu ptolemejskiego 305 p.n.e.
30 p.n.e.
sztuka okresu rzymskiego 30 p.n.e.
395 n.e.
sztuka koptyjska IV w.
VII w.
sztuka starożytnej Mezopotamii ok. 3200 p.n.e.
ok. 650 n.e.
Mezopotamia
sztuka sumeryjska pocz. III tys. p.n.e.
2000 p.n.e.
sztuka akadyjska 2340 p.n.e.
2200 p.n.e.
sztuka babilońska II tys. p.n.e.
539 p.n.e.
sztuka asyryjska pocz. II tys. p.n.e.
612 p.n.e.
okres hellenistyczny
sztuka hetycka
okres wczesny pocz. II tys. p.n.e.
sztuka Starego Państwa 1. poł. II tys. p.n.e.
sztuka Nowego Państwa 1450 p.n.e.
1200 p.n.e.
sztuka nowohetycka (syro-hetycka) do ok. 700 p.n.e.
sztuka starożytnej Persji ok. 600 p.n.e.
ok. 650 n.e.
okres achemenidzki
okres hellenistyczny (Seleucydów)
okres sasanidzki
sztuka egejska ok. 2900 p.n.e.
ok. 1100 p.n.e.
ceramika:
  styl Kamares
sztuka cykladzka 2900 p.n.e.
1100 p.n.e.
sztuka minojska (kreteńska) ok. 3500 p.n.e.
1070 p.n.e.
sztuka helladzka ok. 3000 p.n.e.
ok. 1100 p.n.e.
   okres wczesny ok. 3000 p.n.e.
ok. 1900 p.n.e.
   okres średni ok. 1900 p.n.e.
ok. 1600 p.n.e.
   okres późny (mykeński) ok. 1600 p.n.e.
ok. 1100 p.n.e.
sztuka starożytnej Grecji ok. 1600 p.n.e.
ok. 400 n.e.
rzeźba:
  styl mokrych szat
ceramika:
  styl geometryczny
  styl submykeński
  styl czarnofigurowy
  styl czerwonofigurowy
  styl orientalizujący
  styl swobodny
  styl bogaty
  styl kerczeński
architektura:
  porządek dorycki
  porządek joński
  porządek koryncki
sztuka wieków ciemnych[1]
sztuka okresu archaicznego[2] XI w. p.n.e.
VI w. p.n.e.
   faza protogeometryczna XI w. p.n.e.
X w. p.n.e.
   faza geometryczna X w. p.n.e.
VIII w. p.n.e.
   styl orientalizujący VII w. p.n.e.
sztuka okresu klasycznego V w. p.n.e.
IV w. p.n.e.
sztuka okresu hellenistycznego 323 p.n.e.
30 p.n.e.
sztuka okresu rzymskiego
sztuka bosporańska V w. p.n.e.
IV w. n.e.
okres wpływów greckich V w. p.n.e.
II w. p.n.e.
okres wpływów sarmackich II w. p.n.e.
IV w. n.e.
sztuka etruska ok. 900 p.n.e.
ok. 50 p.n.e.
architektura:
  porządek toskański
sztuka starożytnego Rzymu ok. 600 p.n.e.
ok. 400 n.e.
Starożytny Rzym
architektura:
  porządek kompozytowy
  neoattycyzm
rzeźba
malarstwo
sztuka epoki królewskiej VI w. p.n.e.
sztuka okresu republiki V w. p.n.e.
30 p.n.e.
sztuka okresu cesarstwa 30 p.n.e.
koniec IV w. n.e.
sztuka wczesnochrześcijańska II w.
VI w.
architektura
okres pierwszy (katakumbowy) do 313 r.
okres drugi (kultu publicznego)

Sztuka średniowiecza[edytuj]

V w. - XV w.

nazwa zasięg ramy czasowe zobacz też
sztuka koptyjska największy rozkwit: IV–VII[3]
sztuka bizantyjska ok. 400 r.
ok. 1450 r.
architektura
sztuka przedromańska (preromańska) ok. 500 r.
ok. 1050 r.
architektura
sztuka longobardzka
sztuka wizygocka Hiszpania
sztuka mozarabska Hiszpania od IX w.
sztuka merowińska
(przedkarolińska)
państwo Franków V w.
VIII w.
sztuka karolińska
(tzw. renesans karoliński)
państwo Franków 2. poł. VIII w.
1. poł. X w.
sztuka ottońska
(pokarolińska)
Niemcy X w.
1. poł. XI w.
sztuka wczesnopiastowska Polska X w.
ok. 1038 r.
sztuka irlandzka
sztuka romańska ok. 1000 r.
ok. 1300 r.
architektura
sztuka gotycka ok. 1150 r.
ok. 1550 r.[4]
styl międzynarodowy
doloryzm
architektura:
  gotyk brabancki
  gotyk skaldyjski
  gotyk wenecki
  styl izabeliński
  styl manueliński
  flamboyant
  mudejar
gotyk wczesny Francja: primaire
Anglia: early English
Niemcy: Frühgotik
11501200
ok. 11801270
12301300
gotyk dojrzały (pełny) Francja: rayonnant
Anglia: decorated style
Niemcy: Hochgotik
12001250
12501360
13001350[5]
gotyk późny (płomienisty) Francja: flamboyant
Anglia: perpendicular style
Niemcy: Spätgotik (deutsche Sondergotik)
do przeł. XV i XVI w.

Sztuka nowożytna[edytuj]

XV-XIX w.[edytuj]

Wiek XV jest okresem przełomu sztuki średniowiecznej i nowożytnej. W okresie kultury nowożytnej stosujemy w dalszym ciągu podział na kolejne style historyczne, zapoczątkowane w Średniowieczu, umiejscowione w Europie. Druga połowa XIX w. jest okresem przełomu ze sztuką nowoczesną.

nazwa zasięg ramy czasowe zobacz też
sztuka renesansu ok. 1400 r.
ok. 1600 r.
architektura:
  renesans lubelski
  plateresco
malarstwo
rzeźba
quattrocento Włochy XV w.
cinquecento Włochy XVI w.
manieryzm ok. 1520 r.
ok. 1620 r.
palladianizm
malarstwo:
  malarstwo włoskie
  szkoła Fontainebleau
barok ok. 1550 r.
ok. 1760 r.
architektura:
  churrigueryzm
malarstwo:
  caravaggionizm
styl Ludwika XIII Francja ok. 1610 r.
ok. 1650 r.
styl Ludwika XIV Francja ok. 1650 r.
ok. 1710 r.
styl regencji Francja ok. 1710 r.
ok. 1730 r.
rokoko ok. 1730 r.
ok. 1760 r.
styl Ludwika XV Francja ok. 1730 r.
ok. 1760 r.
styl wileńsko-lwowski Polska ok. 1740 r.
ok. 1770 r.
klasycyzm ok. 1760 r.
ok. 1830 r.
styl georgiański
architektura:
  styl Adamów
styl Ludwika XVI Francja ok. 1760 r.
ok. 1790 r.
styl stanisławowski (styl Stanisława Augusta) Polska ok. 1764 r.
ok. 1795 r.
empire (styl Cesarstwa) Francja ok. 1800 r.
ok. 1815 r.
klasycyzm późny, petersburski Rosja ok. 1800 r.
ok. 1830 r.
Polska ok. 1815 r.
ok. 1830 r.
neoklasycyzm pierwsza połowa XIX w.
romantyzm ok. 1800 r.
ok. 1850 r.
historyzm ok. 1830 r.
ok. 1910 r.
neoromanizm
neogotyk
neorenesans
neobarok
eklektyzm ok. 1830 r.
ok. 1910 r.

sztuka drugiej połowy XIX w.[edytuj]

nazwa lata rozwoju miejsce[6] dziedziny przedstawiciele autor terminu
akademizm 18301900 malarstwo
rzeźba
William-Adolphe Bouguereau
Henryk Siemiradzki
szkoła z Barbizon (barbizończycy) Francja malarstwo Théodore Rousseau
realizm 18501910 Francja malarstwo
rzeźba
Gustave Courbet Gustave Courbet[7]
symbolizm 18501910 sztuki plastyczne
literatura
Gustave Moreau
Odilon Redon
szkoła Pont-Aven
nabiści
Jean Moréas (1886)
impresjonizm 18741900 Francja malarstwo
literatura
muzyka
Claude Monet
August Renoir
Louis Leroy (1874)
postimpresjonizm 18861905 malarstwo Vincent van Gogh
Paul Cézanne
Henri Toulouse-Lautrec
neoimpresjonizm koniec XIX w. Francja malarstwo Georges Seurat
Paul Signac

Modernizm[edytuj]

Ramy czasowe: 2. połowa XIX w. - 1. połowy XX w.

 Osobny artykuł: modernizm (sztuka).

Sztuka nowoczesna otwiera nowy etap, w którym kończą się wielkie style, stosuje się tu podział na kierunki, tendencje, ugrupowania artystyczne (manifesty).

Sztuka współczesna[edytuj]

od 2. połowy XX w.

 Osobny artykuł: sztuka współczesna.

Sztuka drugiej połowy XX wieku, umownie nazywana współczesną, kształtująca się po II wojnie światowej, nie podlega jeszcze ustalonym czasowym podziałom. Ruchy artystyczne, tendencje, manifesty składają się na skomplikowany obraz tej sztuki.

Przypisy

  1. Bardzo różnie traktowana przez badaczy. Czasem włączana do sztuki okresu archaicznego jako faza protogeometryczna.
  2. Sztukę tego okresu dzieli się ze względu na style w ceramice
  3. Zaznaczyć trzeba, że Koptowie tworzą do dziś.
  4. We Włoszech gotyk trwał do wieku XV. W Anglii tradycje sztuki gotyckiej nie zanikły jeszcze w XVII i XVIII w. (tzw gothic survival)
  5. niektórzy datują koniec tej fazy w Niemczech na 1400 r.
  6. Wymienione państwa dotyczą raczej początków powstawania kierunków. Często nurty rozwijające się w danym kraju oddziaływały poza jego granicami i znajdowały tam swoich kontynuatorów.
  7. Termin realizm istniał, rzecz jasna, wcześniej, ale ten właśnie artysta użył go do określenia tego nurtu artystycznego

Bibliografia[edytuj]