Perlejewo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Perlejewo
Kościół w Perlejewie
Kościół w Perlejewie
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat siemiatycki
Gmina Perlejewo
Strefa numeracyjna (+48) 85
Kod pocztowy 17-322
Tablice rejestracyjne BSI
SIMC 0403293
Położenie na mapie gminy Perlejewo
Mapa lokalizacyjna gminy Perlejewo
Perlejewo
Perlejewo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Perlejewo
Perlejewo
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Perlejewo
Perlejewo
Położenie na mapie powiatu siemiatyckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu siemiatyckiego
Perlejewo
Perlejewo
Ziemia52°34′08″N 22°33′47″E/52,568889 22,563056

Perlejewowieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, w gminie Perlejewo, nad rzeczką Pełchówką, lewym dopływem Nurca. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.

Jest siedzibą gminy Perlejewo należącej do stowarzyszenia Tygiel Doliny Bugu oraz rzymskokatolickiej Parafii Przemienienia Pańskiego należącej do Dekanatu Ciechanowiec w diecezji drohiczyńskiej.

Historia kościoła[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy kościół katolicki został ufundowany w roku 1407 przez braci Leszczyńskich z Leszczki. Świątynię pod wezwaniem: Trójcy Przenajświętszej, Ciała Chrystusowego, Wniebowzięcia NMP i Wszystkich Świętych uposażyli w 3 włóki ziemi. W drugiej połowie XV wieku kościół ten uległ zniszczeniu. W roku 1473, staraniem dziedzica w Perlejewie i na Pieczyskach - Pawła Dursy, wybudowano nowy, także drewniany kościół [1].

Spis podatkowy z 1580 roku informuje, że miejscowy pleban posiadał włóki osiadłe, czyli zamieszkałe przez poddanych chłopów i zagrodników[2].

W czasie potopu szwedzkiego (1657), maszerujące kilkakrotnie wojska szwedzkie i siedmiogrodzkie spowodowały zrujnowanie kościoła[3]. Wobec wielkich zniszczeń i biedy panującej wśród szlachty, kolatorstwo parafii przeszło na inne rody ziemi drohickiej. W latach sześćdziesiątych XVII stulecia przywilej ten posiadał Aleksander Radziszewski, podkomorzy drohicki i od 1666 roku kasztelan podlaski[4]. Za jego czasów oraz proboszcza Grzegorza Korycińskiego, w 1664 roku przystąpiono do budowy kolejnej świątyni pod wezwaniem św. Piotra w Okowach, Przemienienia Pańskiego i św. Mikołaja[1]. Ten kościół spłonął w roku 1706.

Rok później Baltazar (Balcer) Ciecierski, stolnik drohicki ufundował kolejny drewniany kościół. W latach 1740-1753 ks. Maciej Święcki, proboszcz perlejewski wyposażył nową świątynię w siedem ołtarzy. Dnia 21 lipca 1754 roku konsekracji kościoła i trzech dzwonów dokonał ks. bp Ludwik Riaucour, biskup tytularny Ptolemais, sufragan Łucki (1749-1777)[1]. W 1859 roku proboszczem został ks. Józef Srzedziński. W rok po objęciu godności rozpoczął budowę murowanej świątyni, przy pomocy budowniczego Jana Orłowskiego. Kamień węgielny poświęcono 6 sierpnia. Ksiądz Srzedziński wybudował tu również szkołę dla dzieci. W 1863 r. zaangażował się w powstanie styczniowe. Za wygłaszanie patriotycznych kazań władze carskie zesłały go do guberni orenburskiej. Budowa kościoła została przerwana. Dokończono ją w roku 1883 pod kierunkiem ks. Wincentego Szabłowskieg, ówczesnego proboszcza. Poświęcony 27 listopada 1884 r. przez proboszcza ks. Wincentego Szabłowskiego, w towarzystwie ks. Konstantego Waszkiewicza, proboszcza ciechanowieckiego. W 1899 r. położono nową posadzkę z terakoty, w miejsce drewnianej podłogi[1].

W roku 1884 parafia Perlejewo liczyła 29 wsi, w których było 531 domów i 3239 mieszkańców (1 656 mężczyzn i 1 539 kobiet[5].

W kościele znajduje się obraz Przemienienia Pańskiego, doznający szczególnego kultu wiernych z całej okolicy.

Historia wsi[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości wywodzi się od białoruskiego imienia: Pierlej[6].

Ziemia, na której leży gmina Perlejewo należała w XIV w. do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Litewscy książęta osiedlali tu chłopów i bojarów pochodzących z Rusi. Badacze wnioskują, że Perlejewo założono najpóźniej w końcu XIV wieku. Niewielka wtedy wieś, była otoczona dużym obszarem ziemi, zwanej włością perlejewską.

W 1390 r. rozległe obszary Podlasia objął w posiadanie książę mazowiecki Janusz I. Przez krótki okres panowania zmienił stosunki osadnicze na prawie całym Podlasiu. Wokół osady Perlejewo powstały nowe osiedla szlachty mazowieckiej: Twarogi, Miodusy, Czarkówka. Na gruntach odłączonych od Perlejewa zamieszkali rycerze herbu Abdank, którzy założyli osadę Leszczka.

W 1418 roku ówczesny władca tych ziem litewski książę Witold nadał Perlejewo Janowi herbu Awdaniec z Białoskórów[4]. Od tej pory Perlejewo było wsią prywatną i jednocześnie siedzibą parafii. Nowi osadnicy przyjęli zwyczajowo nazwisko od swojej miejscowości.

W księgach sądowych z roku 1452 wymieniono: Bartłomieja Perlejewskiego i Pawła z Perlejewa[4] być może synów Jana z Białoskórów. Zapewne tego drugiego należy utożsamić z Pawłem z Perlejewa zwanym Dursem, który powiększył nadanie dla miejscowego plebana o 1. włókę ziemi.

Spis podatkowy z 1580 roku informuje, że ziemia w Perlejewie podzielona była między drobnoszlacheckich właścicieli uprawiających włóki ziemskie. Wśród innych wzmiankowany Jan Perlejewski[7].

W herbarzu hrabiego Uruskiego wymienieni żyjący tu w końcu XVI w.:

  • Stanisław Perlejewski – dzierżawca w Węgrowie
  • Wojciech syn Wawrzyńca[8]
  • dziedzic Perlejewa – Jan Perlejewski

Do połowy XVII wieku Perlejewo rozwijało się pomyślnie. Sprzyjało temu położenie przy trakcie drogowym z Warszawy na Litwę.

W roku 1655 rozpoczął się potop szwedzki, który zapoczątkował kilkuletni okres wojen. Dogodne położenie przy trakcie drogowym było powodem, że wiosną 1657 stacjonowały tu wojska koronne, natomiast w maju tego samego roku kilka razy wojska szwedzkie i siedmiogrodzkie[3]. Przemarsze te oznaczały rekwizycje, pożary i zagrożenie życia dla miejscowej ludności. W 1812 roku przez Perlejewo do Brańska przemaszerowała armia francuska[4], co spowodowało kolejne zniszczenia.

W XVII w. Perlejewo należało do Niewiarowskich, później Godlewskich, od 1705 r. do końca XIX w. do Ciecierskich.[9]

Słownik Geograficzny z 1890 r. wymienia polskie: Pierlejewo, alias Pierlejew, Perlejwo i rosyjskie nazwy miejscowości: Pierelewo, Perelejewo. Wieś nad rzeczką Pełchówką dopływem Nurca, w powiecie bielskim guberni grodzieńskiej, w 3 okręgu polskim ciechanowieckim i w obwodzie białostockim. Pełchówka zasilana licznymi strumieniami obraca 4 młyny w Leszczu, Pełchu i Wojtkowicach[5].

W końcu wieku XIX Perlejewo liczyło 24 domy i 120 mieszkańców (56 mężczyzn i 64 kobiety). Mieszkała tu uboga szlachta, jeden dom zamieszkiwali włościanie. Wieś ma grunty żytnie, dobre, las młody przeważnie brzozowy, tylko na opał, łąki żyzne gruntowe, karczma przy trakcie, jedyna w całej parafii. Jest szkoła pobudowana przez księdza Srzedzińskiego, ale stoi opustoszała. W Wielki Piątek odbywa się tu jarmark, przeważnie na wiktuały wielkanocne potrzebne[5].

Mieszkańcy parafii z gospodarstw zbywają produkty wywożąc na sprzedaż do miast Ciechanowca i Siemiatycz. Z rzemieślników najwięcej tu szewców i kowali, dalej stolarzy, wielu także w czasie wolnym od zajęć gospodarskich trudni się piłowaniem drzewa i budowaniem. Kobiety w zimie przędą, wyrabiają piękne płótna, serwety, ręczniki w różny deseń. Bawełniane, lniane i konopne, pod względem piękności wiele nie ustępujące fabrycznym, a pod względem dobroci przenoszące je, a także dywany wełniane, półsukienka na ubrania kobiece, sukna na męzkie; wyroby swe przeważnie sami na różne kolory farbują[5]. Prócz kościoła w Perlejewie i spichrza w Stefanowie, żadnych innych murowanych zabudowań w całej parafii nie ma[5].

W latach trzydziestych XX wieku notowano tu ponad 30 domów. Według danych z Księgi Adresowej Polski działały tu następujące zakłady usługowe bądź produkcyjne:

W 1930 r. władze gminy Skórzec zadecydowały o budowie w Perlejewie czteroklasowej szkoły powszechnej[11].

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

  • kościół parafiany
  • ruiny poprzedniego kościoła parafialnego
  • figury Jezusa i Maryi
  • dawny dom parafialny
  • drobnoszlachecki dworek pod obecną nazwą "Dwór Podlaski"
  • lipa (pomnik przyrody)

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się kilka sklepów spożywczych, przystanek autobusowy, ośrodek zdrowia, oddział Banku Spółdzielczego w Ciechanowcu, urząd pocztowy.

Organy użyteczności publicznej[edytuj | edytuj kod]

  • Ochotnicza Straż Pożarna, prowadząca również drużyny młodzieżowe: męską i żeńską
  • filia szkoły muzycznej
  • orkiestra gminna
  • szkoła podstawowa i gimnazjum

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Diecezja Drohiczyńska - oficjalny serwis informacyjny
  2. Źródła dziejowe, tom XVII, cz. 1, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, str. 45
  3. a b J. Wimmer, Wojska polsko-szwedzka, Warszawa 1973, s. 180 i 184
  4. a b c d T. Jaszczołt, Gmina Grodzisk k. Siemiatycz. Dzieje ziemi i mieszkańców, str. 33
  5. a b c d e Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VIII, str. 97
  6. M. Kondratiuk, Nazwy miejscowe południowo-wschodniej Białostocczyzny, Wrocław 1974, str. 154
  7. Źródła dziejowe, t. XVII, część I-sza, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Podlasie (Województwo), Warszawa 1908, str. 45
  8. A. Boniecki, Herbarz Polski, Rodzina Perlejewskich, tom XIII, str. 344
  9. J. Rudnicki, Zabytki ziemi łomżyńskiej tom II, Towarzystwo Miłośników Rajgrodu, Rajgród 2001, str. 131-134
  10. Księga adresowa Polski (wraz z W.M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa, Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej, Warszawa 1928, str. 151
  11. Przebój, marzec 1931, str. 41

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]