Perlica (zwyczajna)
| Numida meleagris[1] | |||
| (Linnaeus, 1758) | |||
 Perlica w Parku Narodowym Krugera | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj |
Numida[2] | ||
| Gatunek |
perlica (zwyczajna) | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 Zasięg występowania (bez populacji introdukowanych) | |||
Perlica (zwyczajna)[6], perliczka, perlica dzika[7], pantarka[8] (Numida meleagris) – gatunek dużego ptaka z rodziny perlic (Numididae), jedyny przedstawiciel rodzaju Numida[6][9].
Zamieszkuje Afrykę na południe od Sahary (populacja z Maroka prawdopodobnie wymarła). Introdukowana w wielu rejonach świata, m.in. w południowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego, na Madagaskarze, Karaibach czy w Australazji[3]. Prowadzi naziemny tryb życia, w sytuacji zagrożenia raczej ucieka pieszo, niż fruwa. Jest wytrwałym biegaczem, może przebiec do 5 km dziennie. Poza sezonem lęgowym tworzy stada liczące ok. 25 osobników. Na wolności dożywa do 12 lat. W wielu krajach udomowiona, jest hodowana dla mięsa i jaj.
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Obecnie wyróżnia się dziewięć podgatunków N. meleagris[3][9], choć opisano ich ponad 30[3]:
- N. meleagris sabyi – północno-zachodnie Maroko; prawdopodobnie wymarł, choć istnieje szansa, że przetrwał w Atlasie Średnim[5].
- perlica białogłowa[6] (N. meleagris galeatus) – zachodnia Afryka na wschód do południowego Czadu i na południe po północną Angolę.
- perlica (zwyczajna)[6] (N. meleagris meleagris) – wschodni Czad do zachodniej Etiopii, północnej Kenii, Ugandy i północnej Demokratycznej Republiki Konga.
- N. meleagris somaliensis – północno-wschodnia Etiopia, Somalia.
- perlica czarnobroda[6] (N. meleagris reichenowi) – Kenia do środkowej Tanzanii.
- perlica soplowata[6] (N. meleagris mitratus) – Tanzania do Mozambiku, Zambii i Botswany.
- N. meleagris marungensis – południowa Demokratyczna Republika Konga do zachodniej Angoli i Zambii.
- N. meleagris papillosus – Botswana, Namibia.
- N. meleagris coronatus – wschodnia RPA, introdukowany też w południowej RPA (Prowincja Przylądkowa Zachodnia)[3].
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]Nazwa rodzajowa pochodzi od nazwy Numidia, historycznego państwa Berberów w północnej Afryce, obejmującego terytoria na zachód od Kartaginy i na wschód od Oranu[10]. Epitet gatunkowy pochodzi od łacińskiego słowa meleagris, meleagridis – „perliczka” (od greckiego μελεαγρις meleagris, μελεαγριδος meleagridos – „perliczka”)[11].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod].jpg)
- Cechy gatunku
- Sylwetka okrągła z małą głową. Upierzenie szaro-czarne, biało nakrapiane. W hodowli występują formy biało upierzone. Skrzydła krótkie i zaokrąglone, ogon krótki. Głowa nieopierzona, z czerwonymi i niebieskimi płatami skóry oraz czerwonym lub żółtym wyrostkiem kostnym na czubku.
- Wymiary średnie
- długość ciała: 53–63 cm[3]
masa ciała: samca 1145–1816 g, samicy 1135–1823 g[3]
Ekologia i zachowanie
[edytuj | edytuj kod]- Biotop
- Występuje na południe od Sahary, gdzie zamieszkuje wszystkie środowiska z wyjątkiem lasów deszczowych i pustyń. W południowych częściach kontynentu zasięg rozprzestrzenił się dzięki postępowi rolnictwa[13]. Jest spotykana od poziomu morza do 3000 m n.p.m.[3][5]
- Gniazdo
- Gniazdo znajduje się na ziemi. Stanowi wydrapane w gruncie zagłębienie, wyściełane źdźbłami traw i pierzem. Za jego budowę odpowiedzialna jest samica[13].
- Jaja
- Jedna samica składa do 12 jaj o wymiarach 44–58×35,5–42,5 mm i masie średnio 39 g[3]. Zdarza się, że w gnieździe znajduje się ich nawet do 41, jednak jest to wynik składania jaj przez kilka samic[13].
- Wysiadywanie
- Jaja wysiadywane są przez okres 24 do 27 dni wyłącznie przez samicę. Podczas wysiadywania samiec przebywa z innymi samicami, które nie mają partnerów i kopuluje z nimi. Po wykluciu się młodych powraca do samicy i pomaga jej wychowywać młode. Przez pierwsze dwa tygodnie życia piskląt samiec odpowiedzialny jest za nie przez większość czasu, pomagając im szukać pożywienia i opiekując się nimi nocą. Samica zajęta jest uzupełnianiem braków pożywienia (w okresie inkubacji je raz lub dwa dziennie). 14-dniowe pisklęta potrafią polecieć na krótki dystans. W wieku 5 tygodni młode posiadają już pełne upierzenie (szatę młodocianą)[13].
- Pożywienie
- Cebule, łodygi (np. cibory), nasiona (np. buzdyganka naziemnego), a także bezkręgowce (głównie w sezonie lęgowym)[13].
Status zagrożenia
[edytuj | edytuj kod]Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje perlicę za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istnienie poważnych zagrożeń dla gatunku BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako prawdopodobnie stabilny[5].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Numida meleagris, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ Numida, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2011-01-02] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Martínez, I. & Kirwan, G.M.: Helmeted Guineafowl (Numida meleagris). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2015). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2015. [zarchiwizowane z tego adresu (3 grudnia 2015)].
- ↑ K. Linneusz, Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 10, t. 1, Holmiae 1758, s. 158 (łac.).
- 1 2 3 4 BirdLife International, Numida meleagris, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2018, wersja 2025-2 [dostęp 2026-03-22] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Numididae Billberg 1828 - perlice - Guineafowl (wersja: 2021-12-05). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-03-22].
- ↑ Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. II. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 76, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.
- ↑ pantarka, [w:] Eugeniusz Pijanowski (red.), Encyklopedia techniki, Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1978, s. 526.
- 1 2 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Megapodes, guans, guineafowl, New World quail. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2026-03-22]. (ang.).
- ↑ Numida, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2021-12-27] (ang.).
- ↑ meleagris, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-03-22] (ang.).
- ↑ Johann Daniel Meyer, Angenehmer und nützlicher Zeit-Vertreib mit Betrachtung curioser Vorstellungen allerhand kriechender, fliegender und schwimmender [...] Thiere, sowohl nach ihrer Gestalt und äusserlichen Beschaffenheit als auch der accuratest davon verfertigsten Structur ihrer Scelete oder Bein-Cörper nebst einer [...], Nürnberg: gedr. bey Johann Joseph Fleischmann, 1748.
- 1 2 3 4 5 Numida meleagris (Helmeted guineafowl). Biodiversity Explorer. [dostęp 2026-03-22].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
Identyfikatory zewnętrzne: