Perm-36

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Skrzynka pocztowa na obozowym ogrodzeniu
Korytarz w wewnętrznym karcerze dla więźniów politycznych
Widok wewnątrz obozu

Perm-36 (ros. Пермь-36) – jeden z najbardziej znanych obozów (łagrów) Gułagu Związku Radzieckiego. W latach 70. i 80. słynne miejsce przetrzymywania dysydentów i opozycji politycznej. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku i aż do 2013 roku tereny poobozowe były przestrzenią funkcjonowania jedynego muzeum zorganizowanego na terenie byłego łagru.

Obóz został założony w 1946 roku, gdy w pobliże wsi Kuczino, nad rzeką Czusowa, przeniesiono infrastrukturę i więźniów obozu ITK-6. W pierwszym okresie istnienia byli tu zsyłani różni więźniowie, w tym żołnierze Armii Czerwonej z niemieckich obozów jenieckich i koncentracyjnych, czerwonoarmiści, którzy próbowali przedostać się na Zachód oraz inne osoby uznane za wrogów ZSRR. Trafiali tu również księża i zakonnicy. Po śmierci Stalina do Permu-36 zesłano osoby „odpowiedzialne” za „okresy błędów i wypaczeń”. W latach siedemdziesiątych obóz stał się jednym z głównych ośrodków przetrzymywania dysydentów i obrońców praw człowieka. Wówczas otrzymał on nowy, tajny kryptonim: WS-389/36 (ros. ВС-389/36[1]). W tym czasie wewnętrzny karcer stał się jedynym w całym ZSRR oficjalnym miejscem przetrzymywania więźniów politycznych o zaostrzonym rygorze.

Pierwsi więźniowie polityczni trafili do obozu w lipcu 1972 roku. Ostatni opuścili go w 1987 roku na podstawie ułaskawienia. Nieliczni, którzy odmówili złożenia prośby o ułaskawienie zostali jeszcze na pewien czas przeniesieni do pobliskiego obozu Perm-35.

Swoje wyroki w obozie odsiadywali między innymi znany rosyjski działacz na rzecz praw człowieka Siergiej Kowalow, oraz urodzony na Suwalszczyźnie litewski dysydent Balys Gajauskas, który w sumie w łagrach i więzieniach ZSRR spędził 35 lat. W Perm-36, w niewyjaśnionych okolicznościach, w trakcie głodówki, w 1985 roku zmarł ukraiński poeta Wasyl Stus[2]

Po 1988 roku część budynków zaadaptowano na szpital dla psychicznie chorych. W latach 90. na terenie byłego łagru, z inicjatywy byłych więźniów i permskiego oddziału Stowarzyszenia Memoriał powstało muzeum, mające na celu upamiętnienie represji politycznych z czasów ZSRR. Było to jedyne w Rosji muzeum obozów sowieckich powstałe na terenie dawnego obozu. Prowadziło szeroko zakrojoną działalność przede wszystkim edukacyjną, upamiętnieniową, ale także refleksję nad kwestią praw człowieka, demokracji i społeczeństwa obywatelskiego. Największym dorocznym wydarzeniem był organizowany pod koniec lipca festiwal „Pilorama” (zob. niżej). Administracja muzealna, jako organizacja pozarządowa, mieściła się w mieście Perm, oddalonym o około 120 km. Pod koniec 2013 roku gubernator Kraju Permskiego zdecydował o upaństwowieniu Muzeum, zmianie jego organów, m.in. pod hasłem zrównoważenia narracji włączenia do nich reprezentacji byłych strażników. Realna działalność miała jakoby odbywać się we współpracy organizacji pozarządowej, która utworzyła instytucję muzealną i organów państwowych, jednak od tego czasu działalność Muzeum została de facto zawieszona na terenie obozu. W 2015 roku Muzeum zostało wpisane na listę organizacji agenturalnych, ze względu na granty otrzymywane z zagranicy[3][4]. Jego odwołanie zostało negatywnie rozpatrzone jeszcze w 2015 roku[5]. Oznacza to de facto likwidację tej placówki muzealnej[6].

W lipcu, na terenie byłego łagru, odbywał się festiwal „Pilorama” (od nazwy machiny piłującej, przy której pracowali więźniowie, której resztki stoją na placu pracy), który skupiał kilka tysięcy osób - głównie byłych więźniów i dysydentów, działaczy demokratycznych i studentów - wokół dyskusji na tematy związane z prawami człowieka, z rozwojem społeczeństwa obywatelskiego, z trudnymi kartami rosyjskiej i sowieckiej historii oraz rozwojem demokracji. Podczas festiwalu mają miejsce również koncerty muzyki rockowej i alternatywnej, pokazy teatralne, filmowe, spotkania poezji. W 2009 roku podczas tego festiwalu odbyła się pierwsza masowa projekcja filmu Andrzeja Wajdy „Katyń” w Rosji.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Мемориальный музей истории политических репрессий Пермь-36, Бывший лагерь „Пермь-36”. [dostęp: 2010-09-29].
  2. Jakub Medek: Muzeum Pamięci Sybiru szkoliło się w byłym sowieckim łagrze (pol.). Gazeta.pl, 2013-07-08.
  3. Marta Ciastoch: Rosja zamknęła muzeum GUŁAG-u. W rocznicę śmierci Stalina (pol.). Newsweek Polska, 2015-03-05.
  4. Rusłan Szoszyn: Wojna z agentami (pol.). Rzeczpospolita, 2016-04-21.
  5. The Moscow Times: Perm-36 NGO Loses Appeal Against Foreign Agent Label (ang.). The Moscow Times, 2015-09-28.
  6. Rusłan Szoszyn: Rosyjskie władze zamykają jedyne muzeum Gułagu (pol.). Rzeczpospolita, 2015-05-03.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]