Pertynaks

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pertynaks
Publius Helvius Pertinax
Imperator Caesar Publius Helvius Pertinax Augustus
ilustracja
zaliczony w poczet bogów jako
Divus Pertinax
Cesarz rzymski
Okres panowania od 1 stycznia 193
do 28 marca 193
Dane biograficzne
Data i miejsce urodzenia 1 sierpnia 126
Alba
Data i miejsce śmierci 28 marca 193
Rzym
Moneta
moneta

Publiusz Helwiusz Pertynaks lub Pertinaks (Publius Helvius Pertinax, ur. 1 sierpnia 126, zm. 28 marca 193) – cesarz rzymski w 193, syn Helviusa Successusa (wyzwoleńca z Ligurii, handlarza drewnem). Z żoną Flawią Titianą miał syna o tym samym imieniu – Pertynaks.

Kariera w armii i administracji[edytuj | edytuj kod]

Był dowódcą wojskowym. Jako centurion, a później dowódca kohorty odznaczył się w walkach z Partami w Syrii, następnie walczył w Brytanii oraz nad Dunajem, gdzie w czasie wojen markomańskich był dowódcą jazdy. Dowodził siłami skierowanymi na Wschód do stłumienia buntu Awidiusza Kasjusza, który ogłosił się cesarzem w 175 roku. Jego zasługi docenił cesarz Marek Aureliusz, obdarzając go godnością konsula. Był kolejno namiestnikiem Mezji, Dacji, Syrii, Brytanii i Afryki, a także senatorem. W momencie zamachu na cesarza Kommodusa był prefektem miasta w Rzymie.

Cesarz rzymski[edytuj | edytuj kod]

1 stycznia 193, po śmierci Kommodusa, ciesząc się poparciem ludu rzymskiego i armii prowincjonalnych, został obwołany cesarzem. Jego wybór chłodno przyjęli senat (nowy cesarz był homo novus) i pretorianie (przyzwyczajeni do swobody i bezkarności). Panował jako Caesar Publius Helvius Pertinax Augustus. Pertynaks starał się nawiązać do polityki Hadriana, próbując poprzez szereg reform społecznych i ekonomicznych doprowadzić do odrodzenia warstwy średniej ludności cesarstwa. Przywrócił lex Hadriana de rudibus agris, zniósł cła i opłaty portowe wprowadzone przez Kommodusa, starał się ożywić handel i dbać o interesy konsumentów. Prowadził skromny i oszczędny tryb życia, ograniczył wydatki na dwór, zwolnił część służby, wystawił na sprzedaż gladiatorski rynsztunek swojego poprzednika. Senatorowie zarzucali mu z tego powodu skąpstwo, ich niezadowolenie wzmogło także wprowadzenie opłat za zwrot majątków zagrabionych przez Kommodusa. Z kolei pretorianie mieli cesarzowi za złe próby przywrócenia dyscypliny – nie pomogła obietnica darów dla gwardii (12 tysięcy sesterców na głowę).

Śmierć i następcy[edytuj | edytuj kod]

28 marca 193, po niespełna trzech miesiącach rządów, pretorianie (prawdopodobnie w porozumieniu z senatem) zamordowali Pertynaksa i urządzili przetarg na urząd cesarza. Tytuł uzyskał Didiusz Julianus płacąc członkom gwardii po 25 tysięcy sesterców. Jako oficjalny mściciel Pertynaksa wystąpił Septymiusz Sewer, który na czele legionów naddunajskich ruszył na Rzym. Didiusz został zabity, a pretorianie rozbrojeni przez żołnierzy Septymiusza i rozpuszczeni. Nowy cesarz urządził uroczysty pogrzeb Pertynaksa i ogłosił jego deifikację, chcąc podkreślić zamiar kontynuowania programu reform.

Obecność w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Pertynaks jest kluczową postacią trylogii Romanitas Sophii McDougall i skonstruowanego przez autorkę alternatywnego świata, w którym nie został zamordowany przez pretorian i rządził przez wiele lat, wprowadzając Imperium Rzymskie na drogę rozwoju i ekspansji[1].

Przypisy

  1. Book Review: Rome Burning by Sophia McDougall (ang.). GeneratePress · WordPress. [dostęp 2015-11-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Panowanie dynastii Sewerów (193-235). W: Maria Jaczynowska: Historia Starożytnego Rzymu. Cz. V: Państwo rzymskie w III wieku n.e. Okres przejściowy od pryncypatu do dominatu (193-284). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986.