Petržalka (dzielnica Bratysławy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Bratysławy Petržalka
Dzielnica Bratysławy
Ilustracja
Widok na blokowiska Petržalki. Na pierwszym planie Nowy Most nad Dunajem
Państwo  Słowacja
Kraj bratysławski
Miasto Bratysława
Starosta Milan Ftáčnik
Powierzchnia 28,68 km²
Wysokość 131 m n.p.m.
Populacja (2004)
• liczba ludności

115 195
• gęstość 4016 os./km²
Położenie na mapie Bratysławy
Położenie na mapie
Ziemia 48°07′00″N 17°07′00″E/48,116667 17,116667

Petržalka (węg. Pozsonyligetfalu, Ligetfalu, niem. Engerau) – największa dzielnica mieszkaniowa Bratysławy. Leży na prawym brzegu Dunaju w powiecie Bratysława V. Liczy ponad 115 000 mieszkańców; jeden z najgęściej zaludnionych terenów w Europie Środkowej.

Historia[edytuj]

Pierwsza wzmianka pochodzi z 1225 - list królewski wspomina o osadzie zwanej Flantschendorf (Fl(u)ecendorf/Wlocendorf). W 1278 pojawia się nazwa Flezyndorph, natomiast po najeździe tatarskim spustoszoną okolicę zasiedlają koloniści z Niemiec. Właściwy początek współczesnej osadzie dała druga fala kolonizacji na przełomie średniowiecza i renesansu - wtedy pojawiła się po raz pierwszy niemiecka nazwa Engerau, występująca także jako Ungarau (w wolnym tłumaczeniu "węgierska wieś"). Węgierskie nazwy zaczęły występować dopiero w XIX wieku - w 1863 Ligetfalva, przekształcone później na Ligetfalu (stosowane także z przedrostkiem Pozsony-).

W latach 1774-1776 założono w Petrzalce park na dotychczasowych terenach myśliwskich. Początkowo był w stylu barokowego klasycyzmu, jego dzisiejszy wygląd pochodzi z 1839 (zmiany przeszedł również w latach 70. XX wieku). Jest to jeden z najstarszych parków w Europie[1]

W 1809 stacjonowały na tym terenie wojska napoleońskie i ostrzeliwały Bratysławę.

W 1866 w Petrzalce mieszkało 594 osoby w 105 domach. W okolicy dominowały sady, parki i inne tereny zielone. W 1891 miejscowość poprzez Most Franciszka Józefa (obecnie Stary Most)[2] zyskała połączenie z Bratysławą i Szombathely, a tuż przed I wojną światową z Wiedniem dzięki Pressburger Bahn. Na początku XX wieku zaczęły w Petrzalce powstawać zakłady przemysłowe i fabryki.

W 1910 absolutną większość mieszkańców stanowili Niemcy - na 2947 mieszkańców było ich 1997 Niemców, poza tym 495 Węgrów i 318 Słowaków. Mimo to po I wojnie światowej przyłączono ją do Czechosłowacji na mocy traktatu w Trianon ze względów gospodarczych, jako tzw. przyczółek bratysławski (mieszkańcy Bratysławy mieli tutaj swoje sady i ogrody). Wtedy zaczęto używać oficjalnie współczesnej nazwy słowackiej Petržalka (pojawiła się na początku XX wieku). W okresie międzywojennym przybyło do miejscowości bardzo dużo Słowaków i w 1921 Niemcy stanowili już tylko niewiele ponad połowę ludności, a w 1930 tylko 22% (13% było Węgrami). Ogólna liczba ludności wzrosła w tym czasie o kilkaset procent.

W latach 20. do Petrzalki przyłączono fragment miejscowości Kittsee, wraz z jednym z dworców kolejowych (pod nazwą Kopčany).

W 1938 wraz z Devinem włączona po traktacie monachijskim w granice III Rzeszy; powodem miał być fakt, że przed I wojną światową i gwałtowną imigracją Słowaków w Petrzalce przeważali Niemcy.

Typowa zabudowa dzielnicy

4 kwietnia 1945 Armia Czerwona zajęła Petrzalkę i ta ponownie znalazła się w Czechosłowacji, a w 1946 stała się jedną z dzielnic Bratysławy.

W okresie powojennym Petrzalka przeżyła rozwój budowlany - ponieważ miała pełnić rolę dzielnicy-"sypialni", wybudowano liczne osiedla złożone z wielopiętrowych bloków (zwłaszcza od lat 70). Dzięki tym działaniom dzielnica stała się najludniejsza w mieście, ale również najbardziej niebezpieczna. Pod koniec okresu socjalistycznego planowano budowę metra (pierwszego na Słowacji) z Petrzalki do centrum miasta, ale po zmianie systemu politycznego zabrakło pieniędzy na realizację tej koncepcji (powstało tylko kilka konstrukcji, m.in. pojedyncze tunele).

Rzadki przykład starej zabudowy

W 2001 w dzielnicy mieszkało 117 227 mieszkańców, w tym 108 600 Słowaków, 4259 Węgrów, 1788 Czechów, 219 Niemców.

W ostatnich latach władze miasta robią dużo, aby zmienić niekorzystny wizerunek dzielnicy. Zrekonstruowano jeden z najstarszych miejskich teatrów "Arena", powstało centrum handlowe "Aupark" i strefa handlowa "Danubia", wzdłuż głównych ulic rosną konstrukcje biurowców (m.in. wielofunkcyjny kompleks "Wiena Gate"). Przez Petrzalkę przebiega międzynarodowa trasa rowerowa z Austrii do Węgier (Dunajská cyklistická cesta).

Do 2010 dzielnicę z centrum miał połączyć szybki tramwaj (zamiast zarzuconego planu budowy metra), ale nie udało się dotrzymać tego terminu.

Demografia[edytuj]

Według danych z dnia 31 grudnia 2010 wieś zamieszkiwało 111 778 osób, w tym 58 467 kobiet i 53 311 mężczyzn[3]. W 2001 roku względem narodowości i przynależności etnicznej 92,64% populacji stanowili Słowacy, 3,63% Węgrzy, 1,53% Czesi, a przedstawiciele pozostałych nacji poniżej 1%. 54,13% spośród mieszkańców wyznawało rzymskokatolicyzm, 5,02% protestantyzm, 0,71% grekokatolicy, 0,31% prawosławie, 0,06% Husyci, 0,30% inne religie, zaś 33,24% nie identyfikowało się z żadnym wyznaniem. W dzielnicy znajdowało się 1 518 domostw[4].

Podział dzielnicy[edytuj]

Wielopiętrowe bloki i kanał Chorvátske rameno

Petrzalka dzieli się na trzy główne części:

  • Dvory - dominują blokowiska,
  • Lúky,
  • Háje.

Nieoficjalnie (uwarunkowane podziałem historycznym) również na inne dzielnice:

  • Ovsište (niem. Habern, węg. Zabos) - pierwotnie była w tych okolicach wyspa, majątek rodziny Pallfy. Na początku XX wieku założono niedużą osadę, która znajdowała się na pograniczu Petrzalki i Prievozu (dawna nazwa dzielnicy Ružinov),
  • Kopčany (niem. Kittsee) - dawniej część węgierskiej, a obecnie austriackiej wsi Kittsee,
  • Zrkadlový háj (niem. Spiegelhaufen),
  • Starý háj - częściowo jest to teren chronionego krajobrazu,
  • Janíkov dvor (niem. Antonienhof) - położony w południowej części Petrzalki, do 1947 teren graniczny. Tutaj miała znajdować się stacja techniczna planowanego bratysławskie metra.
  • Kapitulský dvor (niem. Flantschendorf) - jedna z najstarszych części Petrzalki, w przeszłości była tutaj osada średniowieczna Flantschendorf (Fl(u)ecendorf/Wlocendorf). Znajduje się tutaj najstarszy czynny do dzisiaj cmentarz (założony w latach 20. XX wieku).

Komunikacja[edytuj]

Pozostałości po niedokończonej stacji projektowanego metra

Petržalka stanowi węzeł komunikacyjny. Przebiegają przez nią autostrady D1 i D2 (trasy europejskie E58, E65 i E75) oraz linie kolejowe łączące Bratysławę z Budapesztem i z Wiedniem. Stacja kolejowa Bratislava Petržalka.

Na obszarze dzielnicy zlokalizowane było dawne słowacko-austriackie drogowe przejście graniczne Bratislava-Petržalka – Berg.

Flora i fauna[edytuj]

Sad Janka Kráľa

Mimo że sporą część dzielnicy zajmują osiedla betonowych bloków, w Petrzalce jest też dużo zieleni - m.in. duży park Sad Janka Kráľa. Obszar leśny Starý háj jest terenem chronionym.

Na terenie Petrzalki są także dwa jeziora - Veľký Draždiak i Malý Draždiak, a przez środek biegnie kanał Chorvátske rameno.

Zabytki i atrakcje[edytuj]

Teatr Arena
  • gotycka wieża z kościoła franciszkańskiego na Starym Mieście. Powstała w XV wieku, w 1897 jej górną część przeniesiono do Sadu Janka Kráľa, gdzie służy jako altana,
  • wieża wodna z początku XIX wieku, uznana za narodową pamiątkę kultury,
  • teatr "Arena" z końca XIX wieku, odnowiony przed kilku laty, uznany za narodową pamiątkę kultury,
  • charakterystyczny Nowy Most z restauracją w pylonie, nazywaną "Ufo".

Ludzie związani z Petržalką[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Environment (en)
  2. Przedtem na Dunaju znajdowały się już mosty drewniane, ale były nietrwałe - często niszczył je mróz i powodzie.
  3. Petržalka - Demography (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2012-07-05].
  4. Petržalka - Selected results of 1991 and 2001 census (ang.). Statistical Office of the Slovak Republic. [dostęp 2012-07-05].

Linki zewnętrzne[edytuj]