Petrelec olbrzymi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Petrelec olbrzymi
Macronectes giganteus[1]
(Gmelin, 1789)
Ilustracja
Petrelec olbrzymi w locie nad Cieśniną Drake’a
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd rurkonose
Rodzina burzykowate
Rodzaj Macronectes
Gatunek petrelec olbrzymi
Synonimy
  • Procellaria gigantea Gmelin, 1789
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Petrelec olbrzymi[3], także petrel olbrzymi[4] (Macronectes giganteus) – gatunek dużego ptaka morskiego z rodziny burzykowatych. Występuje na wszystkich oceanach półkuli południowej, głównie na południe od zwrotnika Koziorożca.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek został opisany naukowo przez J.F. Gmelina w 1789 roku, jako Procellaria gigantea. Miejsce typowe to Wyspa Stanów w archipelagu Ziemi Ognistej. Długo był uznawany za jeden gatunek z pokrewnym petrelcem wielkim (M. halli); w obszarach sympatrycznego występowania zdarza się krzyżowanie tych gatunków. Południowoatlantycka populacja może być uznana za podgatunek Macronectes giganteus solanderi[5].

Pochodzenie nazwy: Macronectes: gr. μακρóς makros – długi, daleki; νηκτής nēktēs – pływak, od νήχω nēchō – pływać; giganteus - łac. olbrzymi.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Petrelec olbrzymi jest dużym ptakiem, porównywalnym wielkością z albatrosami. Mierzy od 85 do 100 cm, rozpiętość skrzydeł to 150–210 cm, masa ciała dorosłej samicy to 3,8 kg, a samca 5 kg[5]. Dorosłe mają białawą głowę, szyję i górę piersi, reszta upierzenia jest szarobrązowa, marmurkowa, z bledszymi piórami na przedniej krawędzi skrzydła. Ptaki te mają masywny dziób, żółtawy z bladym groszkowozielonym zakończeniem. Nogi są szarobrązowe. Biała odmiana jest trudna do pomylenia z innym ptakiem, typowo ma nakrapiany grzbiet. Ciemna odmiana ma za młodu szaroczarne upierzenie, które blednie z wiekiem. Od albatrosów odróżnia je większy dziób, krótsze i węższe skrzydła oraz garbaty kształt ciała. Od petrelców wielkich różni je kolor dzioba i blada przednia krawędź skrzydła[2].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest to ptak morski, który występuje na bardzo dużym obszarze, na południu zasięgu jest spotykany w obszarze występowania paku lodowego[5]. Rozmnaża się na wyspach subantarktycznych: Falklandach, Ziemi Ognistej, Georgii Południowej, Orkadach Południowych, Szetlandach Południowych i innych wyspach w pobliżu kontynentu antarktycznego, Wyspach Księcia Edwarda, Wyspach Crozeta, Wyspie Heard i Macquarie, a mniejsze populacje także na Gough, Tristan da Cunha, Diego Ramírez, Wyspach Kerguelena i na samym kontynencie Antarktydy. Jest spotykany u wybrzeży Ameryki Południowej, po Peru i Brazylię na północy; występuje na Sandwichu Południowym, Świętej Helenie, u wybrzeży Afryki Południowej, Namibii, Mozambiku i Madagaskaru; w południowej części Australii i na Norfolku. Wyginął na Wyspie Bouveta. Zalatuje na Fidżi, do Polinezji Francuskiej, na Reunion i Seszele[2].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Ptaki te żerują na padlinie, jedzą głowonogi, kryla, ryby i odpadki wyrzucone ze statków; często są widywane w pobliżu statków rybackich (trawlerów i longlinerów). Samice i samce żerują osobno[2].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Ptaki rozpoczynają sezon lęgowy zwykle na przełomie września i października, około sześć tygodni później niż petrelec wielki[5]. Ptaki zaczynają lęgi w wieku około 7 lat. Typowo gnieździ się w luźnych koloniach na terenach trawiastych lub nagiej ziemi, choć na Falklandach może tworzyć duże kolonie o znacznym zagęszczeniu[2].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Największa populacja petrelców olbrzymich gnieździ się na Falklandach i liczy około 19 500 par, następne co do wielkości na Georgii Południowej (5500 par) i Szetlandach Południowych (5400 par). Ocenia się, że łącznie żyje 46 800 dorosłych par tych ptaków. Liczebność tego gatunku w ogólności rośnie, choć lokalne populacje mogą wykazywać różne trendy zmian. Spadki liczebności niektórych populacji powiązano z malejącą liczebnością mirungi południowej, ważnego źródła padliny, oraz działaniami człowieka. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje petrelca olbrzymiego za gatunek najmniejszej troski, choć zaleca też monitorowanie populacji i lęgowisk. Niektóre z jego miejsc gniazdowania są rezerwatami przyrody, Gough i Macquarie są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Macronectes giganteus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e f BirdLife International 2017, Macronectes giganteus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2017, wersja 2017-1, DOI10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22697852A112137015.en [dostęp 2017-07-28] (ang.).
  3. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Procellariidae Leach, 1820 - burzykowate - Petrels & Shearwaters (Wersja: 2017-06-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2017-07-28].
  4. petrel olbrzymi, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2018-04-30].
  5. a b c d Carboneras, C., Jutglar, F. & Kirwan, G.M.: Southern Giant Petrel (Macronectes giganteus). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2017-07-28]. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]