Pińczów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pińczów
Widok na miasto z Góry św. Anny
Widok na miasto z Góry św. Anny
Herb Flaga
Herb Pińczowa Flaga Pińczowa
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat pińczowski
Gmina Pińczów
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Włodzimierz Stanisław Badurak
Powierzchnia 14,33[1] km²
Wysokość 300 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

11 303
809 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 41
Kod pocztowy 28-400
Tablice rejestracyjne TPI
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Pińczów
Pińczów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pińczów
Pińczów
Ziemia 50°31′13″N 20°31′34″E/50,520278 20,526111
TERC
(TERYT)
3263408044
Urząd miejski
pl. 3 Maja 10
28-400 Pińczów
Strona internetowa

Pińczów – miasto w województwie świętokrzyskim, siedziba powiatu pińczowskiego, jak również miejsko-wiejskiej gminy Pińczów. W latach 1975–1998 miasto należało do woj. kieleckiego.

W końcu 2010 roku miasto liczyło 11 303 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj]

Nida przepływająca przez Pińczów

Pińczów leży na Ponidziu, nad rzeką Nidą, 39 km na południe od Kielc. Miasto położone jest częściowo w Dolinie Nidy, od północy opierając się na zboczach wzgórz wchodzących w skład Garbu Pińczowskiego.

Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 766 z Morawicy do Węchadłowa. Swój początek ma tam droga wojewódzka nr 767 prowadząca do Buska-Zdroju.

W Pińczowie znajduje się stacja kolejowa Pińczów Wąski – część Świętokrzyskiej Kolei Dojazdowej.

Miasto jest punktem początkowym szlak turystyczny niebieski niebieskiego szlaku turystycznego prowadzącego do Wiślicy.

Na terenie miejscowego kamieniołomu wapienia pińczowskiego znaleziono szkielet wieloryba sprzed 15 mln lat.

Historia[edytuj]

Początki Pińczowa[edytuj]

Rozwój Pińczowa rozpoczął się od kamieniołomu, który istniał tam w XII wieku. Bezpieczeństwa górników strzegł niewielki gród obronny, zniszczony prawdopodobnie przez Tatarów w 1241. W I poł. XIV w. na jego miejsce wzniesiono gotycki zamek, u stóp którego rozwinęła się osada. Nosiła ona początkowo nazwę Piędziców (1405Pandziczow, ok. 1470Pyandzyczow). Od XVI w. używana jest współczesna nazwa. Nie zachowały się informacje o pierwszych właścicielach Pińczowa. Wiadomo, że w 1424 osada stała się własnością rodu Oleśnickich. Wybudowali oni na Górze Zamkowej nową rezydencję, a w osadzie ufundowali klasztor Paulinów. 21 września 1428 król Władysław Jagiełło na zamku w Lublinie nadał Pińczowowi prawa miejskie.

Okoliczni mieszkańcy zajmowali się wówczas głównie rolnictwem, sadownictwem, uprawą winnej latorośli oraz hodowlą bydła. W I poł. XVI w. dzierżawcą miasta był burgrabia krakowski Jan Tęczyński. W 1546 Pińczów powrócił w ręce rodu Oleśnickich.

Ośrodek reformacji[edytuj]

Panorama Pińczowa z 1657 roku, z widocznym zamkiem na wzgórzu po lewej, na miedziorycie według rys. Erika Jönssona Dahlbergha

Za sprawą Mikołaja Oleśnickiego miasto stało się ośrodkiem reformacji. Oleśnicki udzielił w nim schronienia m.in. Franciszkowi Stankarowi – profesorowi Akademii Krakowskiej, uwięzionemu przez biskupa krakowskiego na zamku w Lipowcu i wyzwolonemu przez grupę szlachty. W latach 15501551 z miasta wypędzono paulinów, a kościół zmieniono w zbór kalwiński. W budynkach poklasztornych powstało słynne na całą Europę gimnazjum pińczowskie nazywane później sarmackimi Atenami. W szkole nauczał m.in. Francuz Piotr Statorius-Stojeński, wychowanek kolegium w Lozannie. Do Polski skierowany został dzięki pomocy samego Jana Kalwina. Statorius był autorem szczegółowego programu szkoły wydanego pod tytułem Urządzenie gimnazjum pińczowskiego. Był to pierwszy tego rodzaju dokument w historii polskiego szkolnictwa.

W czerwcu 1559, w zamienionym na zbór kościele św. Jana Ewangelisty po raz pierwszy zostały publicznie odczytane słowa hymnu Jana Kochanowskiego „Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?”[3].

W tym samym roku, w gronie pedagogicznym akademii doszło do konfliktu na tle sporów dogmatycznych dotyczących charakteru Trójcy Świętej. Akademię opuścił wówczas jej rektor Grzegorz Orszak. Nowym rektorem uczelni wybrano Statoriusa.

Jan Łaski – najwybitniejszy polski działacz reformacji – ostatnie lata życia poświęcił umacnianiu reformacji w Pińczowie. Był głównym inicjatorem nowego przekładu Biblii na język polski zwany później od miejsca przekładu Biblią pińczowską. Tam też zmarł i został pochowany w ówczesnym zborze kalwińskim (obecnie kościół św. Jana Ewangelisty)

Zgodnie z podstawową zasadą Reformacji, Biblia miała być czytana w języku ojczystym. W Pińczowie zatem, na przestrzeni lat 1556–1563 środowisko naukowe związane z miejscową uczelnią dokonało pełnego tłumaczeniem Biblii na język polski. Było to drugie w historii, po katolickiej Biblii Leopolity, ale pierwsze z uwagi na bezpośredni przekład z oryginalnych tekstów – Starego Testamentu z aramejskiego i hebrajskiego, Nowego Testamentu z greki. W jego trakcie posłużono się też nowatorską na owe czasy metodą – unikano tłumaczeń dosłownych, często po polsku sztucznie brzmiących, zastępując je bardziej naturalnymi ojczystymi odpowiednikami i interpretacjami. Od maja 1560 prace nad przekładem finansował książę Mikołaj Radziwiłł Czarny (koszt wyniósł około 3000 czerwonych złotych), a patronował im właściciel Pińczowa – Mikołaj Oleśnicki. Zbiorowa praca ukazała się 4 września 1563 w Brześciu Litewskim, wydana drukiem przez Cypriana Bazylika w drukarni należącej do Mikołaja Radziwiłła Czarnego, w nakładzie około 500 egzemplarzy. Stała się podstawowym dziełem w zborach ewangelickich na terenie Wielkiego Księstwa i Korony. Z racji miejsca wydania nazywana jest najczęściej Biblią brzeską, ale równolegle, w historiografii, z racji miejsca powstania nazywana jest Biblią pińczowską[3][4][5].

W latach 15581562 w mieście funkcjonowała drukarnia publikująca dzieła reformatorskie. Jej założycielem był Daniel z Łęczycy. W Pińczowie swoje prace drukował m.in. Andrzej Frycz Modrzewski.

Do miasta zjeżdżali przedstawiciele ruchu reformatorskiego, odbyły się w nim 22 synody. W mieście przebywał m.in. Jan Łaski, po śmierci pochowany w prezbiterium miejscowego zboru.

 Osobny artykuł: Synody w Pińczowie.

XVI – XIX wiek[edytuj]

Rynek w Pińczowie w 1865 roku. W głębi widoczny kościół św. Jana Ewangelisty

.

Kres ośrodkowi reformacyjnemu w Pińczowie położył biskup krakowski Piotr Myszkowski, który w 1586 wykupił miasto. Nastąpiła gwałtowna rekatolicyzacja Pińczowa. Do miasta powrócili Paulini, a pińczowskie gimnazjum przyjęło program szkoły parafialnej.

Ród Myszkowskich, w krótkim czasie stał się jednym ze znaczniejszych w Rzeczypospolitej. Spadkobiercy biskupa – Zygmunt i Aleksander Myszkowscy ok. 1597 uzyskali adopcję do rodu książęcego Gonzagów z Mantui. Myszkowscy przyjęli herb i nazwisko Gonzagów. Papież Klemens VII nadał im tytuł margrabiów na Mirowie. Tytuł ten związany był z zamkiem Mirów w Książu Wielkim. W 1601 ród Myszkowskich uzyskał od sejmu Rzeczypospolitej zgodę na utworzenie ordynacji rodowej.

Na przełomie XVI i XVII w. Myszkowscy przebudowali w manierystyczną rezydencję stary zamek Oleśnickich. W Pińczowie działał w tym czasie słynny warsztat rzeźbiarski Santiego Gucciego. Gucci nadzorował przebudowę pińczowskiego zamku, zaprojektował także wówczas kaplicę św. Anny.

W 1592 Zygmunt Myszkowski założył na wschód od Pińczowa nowe miasto Mirów. Jednakże już w 1612 zostało ono przyłączone do sąsiedniego Pińczowa. Sam Pińczów otoczony został drewniano-ziemnymi obwarowaniami. Do miasta można było dostać się przez jedną z czterech bram: Chęcińską, Kielecką, Nowokorczyńską i Krakowską.

W 1637 ordynat Ferdynand Myszkowski gościł w swojej rezydencji Cecylię Renatę Habsburżankę, która zdążała właśnie do Warszawy, na ślub z królem Władysławem IV Wazą.

W XVII wieku w mieście osiedlało się wielu obcokrajowców. Najwięcej było przybyszów z Włoch, którzy otwierali zakłady kamieniarskie, korzystając z wydobywanego w okolicy kamienia pińczowskiego. Przybywali również Szkoci, Francuzi, Niemcy i Żydzi.

W 1657 wojska szwedzkie zajęły miasto i zamek. W 1701 na 100-lecie istnienia ordynacji pińczowskiej, ordynat Józef Władysław Gonzaga-Myszkowski ufundował kolonię akademicką pod zarządem Akademii Krakowskiej. W latach 17571761 uczył się w niej Hugo Kołłątaj. Po bitwie pod Kliszowem w 1702 miasto zostało ponownie zajęte przez Szwedów. Król szwedzki Karol XII urządził w nim na pewien czas swoją kwaterę.

Józef Władysław był ostatnim ordynatem z rodu Myszkowskich. Po jego śmierci miasto przeszło na własność rodu Wielopolskich. Działanie wojenne w czasie powstania kościuszkowskiego spowodowały upadek miasta. Po III rozbiorze Polski Pińczów znalazł się w zaborze austriackim, a po kongresie wiedeńskim w 1815 w zaborze rosyjskim.

W 1813 podzielono ordynację pińczowską. Pińczów stał się wówczas własnością warszawskiego adwokata Jana Olrycha Szanieckiego. W 1839 Wielopolscy odkupili miasto. W latach 20. XIX w. Pińczów miał przeszło 4 tys. mieszkańców. W mieście rozwijał się przemysł spożywczy – produkowano sery. W 1867 powstał powiat pińczowski. W mieście w II poł. XIX w. stacjonował rosyjski 14 Jamburgski Pułk Dragonów.

 Osobny artykuł: Ordynacja Pińczowska.

Historia Żydów w Pińczowie[edytuj]

Pierwsi Żydzi zamieszkiwali Pińczów już w I połowie XVI wieku, od 1576 płacili podatki. Tamtejszy Kahał powstał pod koniec XVI wieku. W 1594 Żydzi otrzymali przywileje od właściciela miasta, Zygmunta Myszkowskiego, w tym zezwolenie na budowę bożnicy. Powstały też szkoły żydowskie, drukarnie i biblioteki.

W XVIII wieku Pińczów stał się jednym z ważniejszych ośrodków żydowskich w Małopolsce. W 1765 zamieszkiwało w nim 2862 Żydów, w 1856 – 2877 (70% mieszkańców). Kapitał żydowski przyczynił się do rozwoju gospodarczego miasta w XIX wieku. Powstała fabryka sukna Rosenberga, fabryka wyrobów bawełnianych i farbiarnia Berensteina. W radzie miejskiej w latach 19271930 zasiadało 15 Polaków i 15 Żydów, a przewodniczył jej miejscowy proboszcz (żeby uniknąć pata).

W 1939 w Pińczowie mieszkało 3500 Żydów. W październiku 1942 Niemcy deportowali 3000 Żydów do obozu zagłady w Treblince.

Pińczów w XX wieku[edytuj]

W Pińczowie, na mocy rozkazu dowództwa WP nr 77 z 19 lutego 1919 został utworzony 11 Pułk Ułanów[6]. Zadanie sformowania i dowodzenia nim powierzono Mariuszowi Zaruskiemu. W skład 11 Pułku wszedł m.in. dywizjon kawalerii dowodzony przez rotmistrza Antoniego Jabłońskiego „Zdzisława”, który pierwszym rozkazem nowo utworzonego 11 Pułku z 16 marca 1919 objął funkcję zastępcy dowódcy.

W okresie II Rzeczypospolitej Pińczów był niewielkim miastem powiatowym. Liczba mieszkańców nie przekraczała 10 tysięcy. Negatywny wpływ na rozwój miasta miało przeniesienie do Sandomierza, 2. Pułku Legionów, który początkowo w nim stacjonował.

W 1939 miasto zostało zniszczone przez oddziały niemieckie. Podczas II wojny światowej rejon Pińczowa był miejscem aktywnej działalności partyzanckiej. Od lipca do sierpnia 1944 miasto było przejściowo wyzwolone przez partyzantów z AK, AL i Batalionów Chłopskich. Obszar o powierzchni 1000 km², wyzwolony spod okupacji hitlerowskiej, który obejmował tereny od Pińczowa po Działoszyce i od Nowego Korczyna po Nowe Brzesko, nosił nazwę Republiki Pińczowskiej.

 Osobny artykuł: Republika Pińczowska.
Ulica Legionistów – jedna z głównych ulic miasta

W czasie II wojny światowej dokonano dwóch ataków partyzanckich na więzienie w Pińczowie. Pierwszego ataku 14 czerwca 1944 dokonał oddział BCh liczący około 200 ludzi, dowodzony przez Piotra Pawlinę. W czasie akcji zdobyto więzienie, rozbrojono załogę i uwolniono 281 więzionych tam Polaków.

Drugiego ataku na więzienie, 13 lipca 1944, dokonało wspólnie kilka mniej licznych oddziałów BCh, a znaczący wpływ na plan i przebieg akcji mieli: Henryk Grabala, Franciszek Barylak, Szczepan Koruba i Stanisław Stępień. Więzienie zdobyto, więźniów rozpuszczono. Po tej akcji więzienie w Pińczowie do końca wojny nie funkcjonowało.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Pińczowa w 2014 roku [7].


Piramida wieku Pinczow.png

Zabytki[edytuj]

Obraz Matki Bożej Mirowskiej
Przed kościołem stoi dzwonnica zbudowana w latach 1685–1691 przez architekta Wojciecha Trybulskiego
Pałac Wielopolskich w Pińczowie
Dom Ariański (zwany również Drukarnią Ariańską) na Mirowie z przełomu XVI i XVII w. Obecnie mieści się tu oddział Archiwum Państwowego w Kielcach.
Cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej, z lat 1914–1915
Cmentarz na "Zawięzieniu" przy ul. 11 Listopada w Pińczowie. Miejsce Pamięci Narodowej - historyczne miejsce straceń - dawna strzelnica sportowa

Przed kościołem stoi dzwonnica zbudowana w latach 1685–1691 przez architekta Wojciecha Trybulskiego. Składa się ona z dwóch kondygnacji oddzielonych gzymsem. Całość nakrywa łamany dach namiotowy, zwieńczony iglicą z krzyżem. Od strony zachodniej, pod dachem, widoczna jest tarcza zegara. W dzwonnicy zawieszone są trzy gotyckie dzwony, noszące imiona: Jan, Fabian i Jutrzniak. W dolnej kondygnacji była kiedyś czynna brama cmentarna o dwóch kamiennych portalach, bowiem do końca XVIII w. tereny przy kościele i klasztorze były cmentarzem. W północnej ścianie dzwonnicy wmurowane są dwie tablice pamiątkowe. Starsza, wmurowana w 1933 w 250. rocznicę zwycięstwa Jana III Sobieskiego pod Wiedniem, młodsza, z 1998, upamiętnia osobę Józefa Piłsudskiego i jego pobyt w Pińczowie w 1914.[8]

  • Zespół klasztorny oo. reformatów na Mirowie. Pierwotny kościół ufundował w 1587 biskup krakowski Piotr Myszkowski. Jego bratanek Zygmunt w 1605 sprowadził do Pińczowa zakon reformatów. Po interwencji niechętnego reformatom zakonu bernardynów zostali oni zmuszeni do opuszczenia Mirowa, do którego powrócili w 1683. W międzyczasie w 1619 ukończono budowę kościoła. W latach 19101928 mieścił się tam szpital miejski. W 1928 klasztor reaktywowano. Klasztorny kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny jest budowlą jednonawową. Wzniesiono go w stylu późnorenesansowym. Do nawy z obydwu stron dobudowane są kwadratowe kaplice przykryte kopułami z latarnią. Północna kaplica nosi wezwanie św. Jana Nepomucena, południowa Pana Jezusa. Na fasadzie zachodniej umieszczony jest herb fundatorów Jastrzębiec. Prezbiterium posiada sklepienie kolebkowe z lunetami. Barokowy ołtarz główny pochodzi z 2. poł. XVII w. Za ołtarzem znajduje się oratorium zakonne. Wyposażenie kościoła pochodzi z XVIII w. W jednym z ołtarzy bocznych znajduje się uznawany za cudowny obraz Matki Boskiej Mirowskiej. Pochodzi on z 2. poł. XVII w. Według tradycji miał go przywieźć z Rzymu margrabia Zygmunt Myszkowski. Na budynek klasztorny składają się trzy skrzydła połączone krużgankami. Wybudowano go w latach 16861706.
  • Kaplica św. Anny wzniesiona w stylu manierystycznym w 1600.
  • Dom Ariański (zwany również Drukarnią Ariańską) na Mirowie z przełomu XVI i XVII w. Obecnie mieści się w nim oddział Archiwum Państwowego w Kielcach. Do wnętrza prowadzi ozdobiony łacińską sentencją portal.
  • Pałac Wielopolskich z 1789. Wzniesiony prawdopodobnie według projektu Franciszka Naxa. Jest to budynek piętrowy. Jego fasadę przyozdabiają wykonane w stiuku płaskorzeźby przedstawiające sceny z mitologii. Na fasadzie znajduje się także herb Franciszka Wielopolskiego.
  • Pawilon ogrodowy w kształcie baszty z XVI w. wybudowany przez Santi Gucciego. Znajduje się w parku nieopodal pałacu Wielopolskich. Wzniesiono go na planie pięcioboku. Na nadprożu górnego portalu umieszczony jest herb Jastrzębiec rodu Myszkowskich.
  • Pozostałości pińczowskiego zamku z XIII w., przebudowanego w XVI w. według projektu Santi Gucciego. Zamek został rozebrany na przełomie XVIII i XIX w.
  • Cmentarz parafialny położony na południowym stoku wzgórza przy ulicy Grodziskowej. Założono go w końcu XVIII w. po zamknięciu cmentarza przy kościele paulinów. Najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z początku XIX w., a ich największe skupisko znajduje się na tzw. Starym Cmentarzu, będącym obecnie lapidarium rzeźby nagrobkowej (głównie klasycystycznej). Ustawione na postumentach obeliski i kolumny nakrywają wazony i urny ozdobione bogatym wystrojem roślinnym: powojem, bluszczem, liściem laurowym i polnymi kwiatami. Nagrobki zdobią herby, klepsydry i wierszowane napisy wykute w kamieniu, a także figury Matki Boskiej, Chrystusa, krucyfiksy i postacie świętych patronów zmarłych[9].
  • Cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej, z lat 1914–1915, przylegający od wschodniej strony do cmentarza parafialnego. Spoczywa na nim 938 poległych żołnierzy, w tym ekshumowani i przeniesieni w 1937 z cmentarzy wojennych w Kijach i Skowronnie Górnym. Wśród pochowanych jest 9 żołnierzy z armii niemieckiej, 497 z rosyjskiej oraz 432 z armii austro-węgierskiej. W cmentarnej kaplicy znajduje się też marmurowa płyta upamiętniająca pięciu harcerzy pińczowskiego hufca Szarych Szeregów zamordowanych w 1943 przez Niemców: phm. Waldemara Kaczmarczyka ps. Krzak, l.20, phm. Janusza Laskowskiego ps. Szczerbo, l.20, phm. Czesława Lecha ps. Młot, l.22, phm. Zdzisława Marczewskiego ps. Giermek, l.22, ppor. Antoniego Piaseckiego ps. Kułak, l.26.[10]
  • Cmentarz na "Zawięzieniu" przy ul. 11 Listopada w Pińczowie. Miejsce Pamięci Narodowej - historyczne miejsce straceń - dawna strzelnica sportowa. W latach 1939-1944 Gestapo, Żandarmeria i Ekspedycja Karna dokonywały wielu morderstw na Polakach. Rozstrzeliwano w tym miejscu i po zewnętrznej stronie muru więziennego. 1 lipca 1943 r. po rozstrzelaniu po murem więziennym zostali tu pochowani czterej instruktorzy harcerscy z Szarych Szeregów.
  • Budynek z przełomu XVIII i XIX w. na al. Piłsudskiego. Jego fronton przyozdobiony jest portalem z herbem Jastrzębiec pochodzącym z rozebranego zamku.
  • Synagoga Stara, wybudowana w latach 15941609. Jest jedną z najstarszych synagog zachowanych w Polsce.
  • Ciuchcia Expres Ponidzie – atrakcja turystyczna, do Pińczowa dotarła w latach 20. XX w., łączyła Pińczów m.in. z Hajdaszkiem (dalej Jędrzejowiem i Szczucinem) i Kocmyrzowem. Obecnie czynna na trasie do Umianowic i dalej do Jędrzejowa lub Hajdaszka, szlak do Wiślicy jest nieprzejezdny, ale w planach jest uruchomienie, początkowo na odcinku Pińczów – Młodzawy.

Media[edytuj]

W Pińczowie działa lokalna rozgłośnia radiowa „Twoje Radio Pińczów” nadająca na częstotliwości 1332 kHz AM, ponadto dla Pińczowa nadaje także rozgłośnia internetowa „Radio Ponidzie”. W Pińczowie działa jeden z najstarszych portali internetowych polskich miasteczek[potrzebny przypis] – „Serwis Internetowy Miasta Pińczów”. W każdy wtorek wśród prasy dostępny jest lokalny „Tygodnik Ponidzia”, a co miesiąc nakładem Towarzystwa Przyjaciół Ponidzia wydawany jest „Głos Pińczowski” (kiedyś wydawany przed wojną jako gazeta informacyjna).

Oświata[edytuj]

Szkoły
Pińczów, widok z Góry Św. Anny na Szkołę Podstawową nr 1
Szkoła Podstawowa nr 2
Gimnazjum nr 1

Rekreacja[edytuj]

 Osobny artykuł: Nida Pińczów.

Na terenie Pińczowa funkcjonuje pływalnia miejska „Delfinek” mająca bezpośrednie połączenie ze Szkołą Podstawową nr 2. Od października 2010 jest również dostępne boisko wielofunkcyjne „Orlik”, zaraz przy pływalni. Na południu znajduje się aeroklub Pińczowski, istnieje również ośrodek jeździecki oraz ścianka wspinaczkowa. Latem popularne są spływy kajakowe rzeką Nidą.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj]

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Transport[edytuj]

 Osobny artykuł: Pińczów (stacja kolejowa).

Przez Pińczów przebiegają 2 drogi wojewódzkie:

Znajduje się także dworzec autobusowy oraz lądowisko użytkowane przez Aeroklub Regionalny w Pińczowie.

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta i gminy partnerskie[14]:

Honorowi Obywatele Pińczowa[edytuj]

Osoby związane z Pińczowem[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 1.10.2009].
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-06-10. ISSN 1734-6118.
  3. a b 450. rocznica wydania Biblii Pińczowskiej. przegladponidzia.pl, 11 października 2013.
  4. Helena Szwejkowska „Książka drukowana XV – XVIII wieku”, wyd. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Wrocław 1975, s. 129
  5. B Szyndler „I książki maja swoją historię”, wyd Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1982, s. 116
  6. Marek Lis, Ksawery Zalewski, Józef Myjak, Podpułkownik Antoni Jabłoński. Wydawnictwo PAIR Myjakpress, Sandomierz-Lipnik 2008, ISBN 978-83-86436-89-7, str. 23
  7. http://www.polskawliczbach.pl/Pinczow, w oparciu o dane GUS.
  8. Z pińczowskiej dzwonnicy zniknęła iglica. 29.09.2012.
  9. Pińczów - Stary Cmentarz lapidarium rzeźby nagrobkowej. polskiekrajobrazy.pl. [dostęp 2016-01-05].
  10. PIŃCZÓW, Cmentarz wojenny z lat 1914 – 1918.
  11. Liceum Ogólnokształcące w Pińczowie. Historia szkoły. lo.pinczow.com. [dostęp 2016-01-05].
  12. Zespół Szkół Zawodowych im. Stanisława Staszica w Pińczowie. zszpinczow.pl. [dostęp 2016-01-05].
  13. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 16 stycznia 2015.
  14. Serwis Internetowy Miasta i Gminy Pińczów
  15. Odeszli na zawsze - zostali w naszej pamięci. Wspominamy zmarłych (cześć 2): Kazimierz Świątek. Echo Dnia, 2011-10-31.
  16. Andrzej Barański honorowym obywatelem Pińczowa. http://solec-zdroj.eu,+2012-10-09.
  17. a b Nowi Honorowi Obywatele Pińczowa. Przegląd Ponidzia, 2012-10-08.

Bibliografia[edytuj]

  • Michał Jurecki, Ponidzie. W świętokrzyskim stepie, Kraków 2004, ISBN 83-89676-16-8
  • Piotr Pawlina – podziemni żołnierze wolności.
  • Eugeniusz Fafara – Wojnar i jego żołnierze.
  • Franciszek Faliszewski – Kartki z przeszłości ruchu ludowego w byłym powiecie stopnickim.
  • Praca zbiorowa – Kalendarium działalności bojowej Batalionów Chłopskich.
  • Bogdan Hillebrandt – Partyzantka na Kielecczyźnie 1939–1945.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Widok na Pińczów