Piżmak amerykański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Piżmak)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piżmak amerykański
Ondatra zibethicus[1]
(Linnaeus, 1766)
Piżmak amerykański
Piżmak amerykański
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd myszokształtne
Nadrodzina myszowe
Rodzina chomikowate
Podrodzina karczowniki
Rodzaj piżmak
(Ondatra)
Link, 1895
Gatunek piżmak amerykański
Synonimy
  • Castor zibethicus Linnaeus, 1766[1]
  • Ondatra americana Tiedemann, 1808[1][2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     występowanie naturalne

     introdukowany

Piżmak amerykański[4], w literaturze także jako: piżmak[5][6][7], piżmoszczur, szczur piżmowy[6][7] (Ondatra zibethicus) – gatunek ziemno-wodnego gryzonia z podrodziny karczowników w rodzinie chomikowatych. Jedyny przedstawiciel rodzaju piżmak (Ondrata)[2][4].

Ондатры. Тверская область.jpg
Bisamratte-drawing.jpg

W polskiej literaturze zoologicznej dla oznaczenia gatunku używane były nazwy zwyczajowe „piżmak”[5][6][7], „piżmoszczur”, „szczur piżmowy”[6][7]. Ostatecznie w wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” gatunkowi przypisano oznaczenie piżmak amerykański, rezerwując nazwę piżmak dla rodzaju Ondrata[4].

Do Europy sprowadzony został w 1905 roku[7] z Ameryki Północnej przez księcia Colloredo-Mansfelda jako zwierzę futerkowe. Hodowany na farmach. Cała dzisiejsza europejska populacja dziko żyjących piżmaków pochodzi od kilku osobników, które w 1905 uciekły z fermy Stará Huť w okolicach Dobříši, położonej w Czechach, 40 km na południowy zachód od Pragi[8][2][7]. Na ziemiach polskich pojawił się w latach 30. XX w.

Jest typowym przedstawicielem gryzoni jeśli chodzi o rozrodczość. W ciągu roku samica może wielokrotnie rodzić po ciążach trwających 4 tygodnie po 5–9 młodych. Otwierają oczy po 11 dniach, a ssą one matkę przez 3 tygodnie[9]. Już po upływie 3–5 miesięcy same są zdolne do rozrodu. Piżmaki żyją w koloniach.

Wygląd: długość głowy i tułowia 26–40 cm, długość nieco bocznie spłaszczonego ogona 20-27 cm. Masa ciała 0,7–1,8 kg. Ubarwienie ciemnobrunatne, strony brzusznej trochę jaśniejszej. Futro z gęstymi, szczeciniastymi włosami ościstymi. Palce tylnej stopy porośnięte są po bokach włosami ułatwiającymi pływanie. U samców występują gruczoły wydzielające piżmo[6].

Piżmaki amerykańskie są roślinożercami, ale nie gardzą również pokarmem zwierzęcym, takim jak skorupiaki i mięczaki. Ich siedliskiem są brzegi różnego typu wód, np. rowów melioracyjnych, stawów rybnych, rzek i jezior. Piżmaki amerykańskie w wysokich brzegach kopią nory, do których wejście jest pod powierzchnią wody. W norach tych wydzielone są komory. Na okres zimy gromadzą stos roślinności, która służy im jako legowisko i zapas pokarmu.

Pomnik piżmaka w parku w miejscowości Dobŕiš

Piżmaki amerykańskie mogą wywoływać szkody niszcząc groble przeciwpowodziowe lub stawów rybnych. Są zaliczane w polskim Prawie Łowieckim do kategorii zwierzyny łownej z okresem ochronnym. Okres polowań ustalony przez Ministra Środowiska przypada na czas od 11 sierpnia do 15 kwietnia. Ze względu na cenne futro kiedyś chętnie pozyskiwany; dziś liczba amatorów futra piżmaka wśród myśliwych sukcesywnie maleje. Liczebność piżmaków została drastycznie zmniejszona po pojawieniu się ich naturalnego wroga – wizona amerykańskiego (norki amerykańskiej).

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Ondatra zibethicus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Ondatra zibethicus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 12 listopada 2009]
  3. Ondatra zibethicus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. a b c Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN w Warszawie, 2015, s. 297. ISBN 978-83-88147-15-9.
  5. a b Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne - Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  6. a b c d e Piżmak. Encyklopedia PWN. [dostęp 2010-09-08].
  7. a b c d e f Kazimierz Kowalski (redaktor naukowy), Adam Krzanowski, Henryk Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  8. The muskart. Spread in Europe Extensive Damage; A Dangerous Anima. „The Mercury”, s. 2, 26-05-1931 (ang.). 
  9. Piżmak w: Zwierzęta łowne, M. Bouchner, wyd. Delta