Piazza del Duomo w Pizie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Piazza del Duomo w Pizie
Piazza del Duomo, Pisaa
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Campo dei Miracoli overview2.jpg
Kraj  Włochy
Typ kulturowe
Spełniane kryterium I, II, IV, VI
Numer ref. 395
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1987
na 11. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Położenie na mapie Toskanii
Mapa lokalizacyjna Toskanii
Piza
Piza
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Piza
Piza
44°N 10°E/43,723333 10,395278

Piazza del Duomo w Pizie[a] (ang. Piazza del Duomo, Pisa, wł. Piazza del Duomo di Pisa) – zespół zabytkowy w Pizie, składający się z 4 arcydzieł architektury średniowiecznej: katedry, baptysterium, kampanili, zwanej „Krzywą Wieżą” oraz cmentarza. Trzy pierwsze znajdują się na obszernym, pokrytym zieloną murawą placu zwanym Piazza dei Miracoli (Plac Cudów). Powierzchnia placu wynosi 8,87 ha, a powierzchnia strefy ochronnej – 254 ha. Zespół został w 1987 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO[1].

Kryteria kulturowe wpisu[edytuj]

Plac katedralny stanowi dziedzictwo kulturowego o wyjątkowej, uniwersalnej wartości. Wypełniające go arcydzieła architektury są świadectwem twórczego ducha XIV wieku i reprezentują zasadniczy etap w historii średniowiecznej architektury, w tym zwłaszcza stylu romańskiego, charakterystycznego dla Pizy. Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO dokonany został w Paryżu, w dniach 7–11 grudnia 1987 roku na podstawie następujących kryteriów:

  • I – Plac stanowi jedyny w swoim rodzaju przykład założenia przestrzennego, na którym znalazły się 4 wyjątkowe arcydzieła architektury: katedra, baptysterium, kampanila i cmentarz.
  • II – zabytki Placu znacząco wpłynęły na rozwój architektury i sztuki monumentalnej w dwóch różnych okresach historycznych:

1) od XI wieku do 1284 roku, kiedy ukształtował się nowy model architektury sakralnej Pizy, promieniujący na inne miasta Toskanii (w szczególności Lukki i Pistoi), a także na kościoły Sardynii i Korsyki;
2) w XIV wieku, kiedy architektura w Toskanii została zdominowana przez monumentalny styl Giovanniego Pisano.

  • IV – monumentalny kompleks Placu jest wybitnym przykładem architektury chrześcijańskiego średniowiecza.
  • VI – dwa z głównych budynków kompleksu architektonicznego są bezpośrednio i istotnie związane z historią fizyki:
    • obserwacje wychylenia żyrandoli wiszących w katedrze, jakich dokonał Galileusz, zwróciły jego uwagę na oscylację ruchu Ziemi;
    • eksperymenty tego samego uczonego, polegające na zrzucaniu przez niego przedmiotów ze szczytu kampanili, doprowadziły go do sformułowania prawa rządzącego spadaniem ciał[2].

Zabytki[edytuj]

Plan Placu Katedralnego

Rozmieszczenie katedry i baptysterium na placu katedralnym, znanym też jako Campo dei Miracoli (Pole Cudów) wykazuje z jednej strony podobieństwo do analogicznego układu: katedrabaptysterium we Florencji, a z drugiej – do Wzgórza Świątynnego w Jerozolimie, z którą Piza miała wówczas silne powiązania; ówczesny arcybiskup Pizy został patriarchą Jerozolimy, a kontyngent z Pizy wziął udział w I wyprawie krzyżowej. Odpowiednikiem założenia pizańskiego jest na Wzgórzu Świątynnym układ: meczet Al-Aksa, mający formę bazyliki i Kopuła na Skale, oba pełniące wówczas rolę świątyń chrześcijańskich[3].

Katedra[edytuj]

 Główny artykuł: Katedra w Pizie.

Katedra Santa Maria Assunta została założona w 1064 roku dla uczczenia wielkości Pizy, która była wtedy potężną republiką morską[4]. 26 września 1118 katedra została konsekrowana. Jej budowa przebiegała w dwóch etapach. W pierwszym, zrealizowanym pod kierunkiem architekta Buscheto, powstała oryginalna bazylika z nawą główną i czterema bocznymi oraz z transeptem, składającym się z jednej nawy głównej i dwóch naw bocznych. Na skrzyżowaniu naw zbudowano kopułę. W drugim etapie,zrealizowanym pod kierunkiem Rajnaldo, wydłużono świątynię i zbudowano fasadę. Budowa dobiegła końca w ostatniej ćwierci XII wieku. W 1595 roku katedrę spustoszył katastrofalny pożar, po którym wiele zniszczonych dzieł zastąpiono innymi podejmując zarazem zakrojony na szeroką skalę program dekoracji wnętrza. Fasadę zdobi okładzina z kamiennych bloków, układanych poziomo w pasy, na przemian czarne i białe, zdradzająca wpływy arabskie. Nawa główna jest obramowana z każdej strony dwoma rzędami monolitycznych kolumn, wykonanych z granitu z Elby. Nawy boczne zostały przekryte sklepieniem krzyżowym, a nawa główna – drewnianym, kasetonowym stropem, który w XVII wieku zastąpił oryginalną, odsłoniętą więźbę dachową. Oświetlenie wnętrza zapewniają łukowe okna. Wnętrze jest bogato dekorowane. Do najważniejszych elementów wyposażenia należą: ambona Giovanniego Pisano (1302–1310), grobowiec cesarza Henryka VII oraz mozaika na sklepieniu apsydy z postacią św. Jana Ewangelisty (1302), autorstwa Cimabue[5].

Baptysterium[edytuj]

 Główny artykuł: Baptysterium San Giovanni w Pizie.

Baptysterium San Giovanni zostało założone 15 sierpnia 1152 roku w celu udzielania sakramentu chrztu. Powodem, dla którego tak fascynująca i zagadkowa budowla została zbudowana pewnością była chęć dopełnienia architektury katedry. Budowa baptysterium ukończona została około roku 1180, a nadzorował ją architekt Diotisalvi[6]. Budynek został wzniesiony na planie koła o średnicy 35 m[7]. Ma 54,86 m wysokości i jest największym baptysterium we Włoszech. Słynie z doskonalej akustyki. Aby ją zademonstrować zwiedzającym, co 30 minut jeden z pracowników muzeum wykonuje krótki śpiew kierując swój głos ku sklepieniu[6].

Kampanila[edytuj]

 Główny artykuł: Krzywa Wieża w Pizie.

Budowę kampanili, znanej jako Krzywa Wieża, rozpoczęto w 1173 roku i ukończono 2 wieki później. Pod koniec XIII wieku wieża zaczęła się przechylać. Jej fundamenty sięgają zaledwie 3 m w głąb ziemi. Składa się z 7 kondygnacji, z których przyziemna udekorowana jest ślepymi arkadami, a wyższe maja formę loggii. Całość wieńczy komora dzwonna[7]. Wieża ma 58,36 m wysokości i 15 średnicy zewnętrznej. Na jej wierzchołek prowadzą 273 stopnie schodów[8].

Camposanto Monumentale[edytuj]

 Główny artykuł: Camposanto Monumentale.

Cmentarz Camposanto jest ostatnim pomnikiem, jaki powstał na Piazza del Duomo. Jego długa, marmurowa ściana przylega do północnej strony Placu. Cmentarz został założony w 1277 roku, aby pomieścić groby, które dotychczas były rozproszone wokół katedry. W ciągu XIV wieku ściany wewnętrzne cmentarza pokryły niezwykłe freski, poświęcone tematyce życia i śmierci. Najbardziej znane to Triumf śmierci i Sąd Ostateczny Bonamica Buffalmacca. Na początku XIX wieku cmentarz zyskał – jako jeden z pierwszych cmentarzy w Europie – status muzeum publicznego[9]. W wyniku bombardowań dokonanych w czasie II wojny światowej cmentarz poniósł straty, a jego freski zostały niemal całkowicie zniszczone. Po zakończeniu wojny cmentarz został odrestaurowany, a większość zachowanych fresków, wraz z odkrytymi pod nimi szkicami przygotowawczymi (tzw. sinopiami), została przeniesiona do Museo delle Sinopie w Pizie[10].

Uwagi

  1. Nazwa według UNESCO.pl: Polski Komitet ds. UNESCO: Włochy. www.unesco.pl. [dostęp 2016-12-15]..

Przypisy

  1. UNESCO World Heritage Centre: Piazza del Duomo, Pisa (ang.). whc.unesco.org. [dostęp 2016-12-15].
  2. Associazione Città e Siti Italiani Patrimonio Mondiale UNESCO: La Piazza del Duomo di Pisa (wł.). www.sitiunesco.it. [dostęp 2016-12-15].
  3. McLean 2000 ↓, s. 97–98.
  4. ENIT – Agenzia Nazionale del Turismo: Pisa e piazza dei Miracoli (wł.). www.italia.it. [dostęp 2016-12-15].
  5. Opera della Primaziale Pisana: CATHEDRAL (ang.). www.opapisa.it. [dostęp 2016-12-15].
  6. a b Opera della Primaziale Pisana: BAPTISTERY (ang.). www.opapisa.it. [dostęp 2016-12-15].
  7. a b Cruwys i Riffenburgh 1999 ↓, s. 53.
  8. Opera della Primaziale Pisana: TOWER (ang.). www.opapisa.it. [dostęp 2016-12-15].
  9. Opera della Primaziale Pisana: CAMPOSANTO (ang.). www.opapisa.it. [dostęp 2016-12-15].
  10. Sacred Destinations: Camposanto, Pisa (ang.). www.sacred-destinations.com. [dostęp 2016-12-17].

Bibliografia[edytuj]

  • Elisabeth Cruwys, Beau Riffenburgh: Najpiękniejsze katedry świata (oryg. Cathedras of the World). Wyd. drugie. Warszawa: Penta, 1999. ISBN 83-85440-52-6.
  • Alick McLean: Romansk konst i Italien. W: Rolf Toman (red.): Romanik: arkitektur, skulptur, måleri. Köln: Könemann Verlagsgesellschaft mbH, 2000. ISBN 9783829046602. (szw.)

Linki zewnętrzne[edytuj]