Piazza del Duomo w Pizie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Piazza del Duomo w Pizie
Piazza del Duomo, Pisa[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Państwo  Włochy
Typ kulturowy
Spełniane kryterium I, II, IV, VI
Numer ref. 395
Region[b] Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1987
na 11. sesji
Położenie na mapie Toskanii
Mapa lokalizacyjna Toskanii
Piza
Piza
Położenie na mapie Włoch
Mapa lokalizacyjna Włoch
Piza
Piza
44°N 10°E/43,723333 10,395278

Piazza del Duomo w Pizie[a] (ang. Piazza del Duomo, Pisa, wł. Piazza del Duomo di Pisa) – zespół zabytkowy w Pizie, składający się z 4 arcydzieł architektury średniowiecznej: katedry, baptysterium, kampanili, zwanej „Krzywą Wieżą” oraz cmentarza. Trzy pierwsze znajdują się na obszernym, pokrytym zieloną murawą placu zwanym Piazza dei Miracoli (Plac Cudów). Powierzchnia placu wynosi 8,87 ha, a powierzchnia strefy ochronnej – 254 ha. Zespół został w 1987 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO[1].

Kryteria kulturowe wpisu[edytuj | edytuj kod]

Plac katedralny stanowi dziedzictwo kulturowego o wyjątkowej, uniwersalnej wartości. Wypełniające go arcydzieła architektury są świadectwem twórczego ducha XIV wieku i reprezentują zasadniczy etap w historii średniowiecznej architektury, w tym zwłaszcza stylu romańskiego, charakterystycznego dla Pizy. Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO dokonany został w Paryżu, w dniach 7–11 grudnia 1987 roku na podstawie następujących kryteriów:

  • I – Plac stanowi jedyny w swoim rodzaju przykład założenia przestrzennego, na którym znalazły się 4 wyjątkowe arcydzieła architektury: katedra, baptysterium, kampanila i cmentarz.
  • II – zabytki Placu znacząco wpłynęły na rozwój architektury i sztuki monumentalnej w dwóch różnych okresach historycznych:

1) od XI wieku do 1284 roku, kiedy ukształtował się nowy model architektury sakralnej Pizy, promieniujący na inne miasta Toskanii (w szczególności Lukki i Pistoi), a także na kościoły Sardynii i Korsyki;
2) w XIV wieku, kiedy architektura w Toskanii została zdominowana przez monumentalny styl Giovanniego Pisano.

  • IV – monumentalny kompleks Placu jest wybitnym przykładem architektury chrześcijańskiego średniowiecza.
  • VI – dwa z głównych budynków kompleksu architektonicznego są bezpośrednio i istotnie związane z historią fizyki:
    • obserwacje wychylenia żyrandoli wiszących w katedrze, jakich dokonał Galileusz, zwróciły jego uwagę na oscylację ruchu Ziemi;
    • eksperymenty tego samego uczonego, polegające na zrzucaniu przez niego przedmiotów ze szczytu kampanili, doprowadziły go do sformułowania prawa rządzącego spadaniem ciał[2].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Plan Placu Katedralnego

Rozmieszczenie katedry i baptysterium na placu katedralnym, znanym też jako Campo dei Miracoli (Pole Cudów) wykazuje z jednej strony podobieństwo do analogicznego układu: katedrabaptysterium we Florencji, a z drugiej – do Wzgórza Świątynnego w Jerozolimie, z którą Piza miała wówczas silne powiązania; ówczesny arcybiskup Pizy został patriarchą Jerozolimy, a kontyngent z Pizy wziął udział w I wyprawie krzyżowej. Odpowiednikiem założenia pizańskiego jest na Wzgórzu Świątynnym układ: meczet Al-Aksa, mający formę bazyliki i Kopuła na Skale, oba pełniące wówczas rolę świątyń chrześcijańskich[3].

Katedra[edytuj | edytuj kod]

 Główny artykuł: Katedra w Pizie.

Katedra Santa Maria Assunta została założona w 1064 roku dla uczczenia wielkości Pizy, która była wtedy potężną republiką morską[4]. 26 września 1118 katedra została konsekrowana. Jej budowa przebiegała w dwóch etapach. W pierwszym, zrealizowanym pod kierunkiem architekta Buscheto, powstała oryginalna bazylika z nawą główną i czterema bocznymi oraz z transeptem, składającym się z jednej nawy głównej i dwóch naw bocznych. Na skrzyżowaniu naw zbudowano kopułę. W drugim etapie,zrealizowanym pod kierunkiem Rajnaldo, wydłużono świątynię i zbudowano fasadę. Budowa dobiegła końca w ostatniej ćwierci XII wieku. W 1595 roku katedrę spustoszył katastrofalny pożar, po którym wiele zniszczonych dzieł zastąpiono innymi podejmując zarazem zakrojony na szeroką skalę program dekoracji wnętrza. Fasadę zdobi okładzina z kamiennych bloków, układanych poziomo w pasy, na przemian czarne i białe, zdradzająca wpływy arabskie. Nawa główna jest obramowana z każdej strony dwoma rzędami monolitycznych kolumn, wykonanych z granitu z Elby. Nawy boczne zostały przekryte sklepieniem krzyżowym, a nawa główna – drewnianym, kasetonowym stropem, który w XVII wieku zastąpił oryginalną, odsłoniętą więźbę dachową. Oświetlenie wnętrza zapewniają łukowe okna. Wnętrze jest bogato dekorowane. Do najważniejszych elementów wyposażenia należą: ambona Giovanniego Pisano (1302–1310), grobowiec cesarza Henryka VII oraz mozaika na sklepieniu apsydy z postacią św. Jana Ewangelisty (1302), autorstwa Cimabue[5].

Baptysterium[edytuj | edytuj kod]

 Główny artykuł: Baptysterium San Giovanni w Pizie.

Baptysterium San Giovanni zostało założone 15 sierpnia 1152 roku w celu udzielania sakramentu chrztu. Powodem, dla którego tak fascynująca i zagadkowa budowla została zbudowana pewnością była chęć dopełnienia architektury katedry. Budowa baptysterium ukończona została około roku 1180, a nadzorował ją architekt Diotisalvi[6]. Budynek został wzniesiony na planie koła o średnicy 35 m[7]. Ma 54,86 m wysokości i jest największym baptysterium we Włoszech. Słynie z doskonalej akustyki. Aby ją zademonstrować zwiedzającym, co 30 minut jeden z pracowników muzeum wykonuje krótki śpiew kierując swój głos ku sklepieniu[6].

Kampanila[edytuj | edytuj kod]

 Główny artykuł: Krzywa Wieża w Pizie.

Budowę kampanili, znanej jako Krzywa Wieża, rozpoczęto w 1173 roku i ukończono 2 wieki później. Pod koniec XIII wieku wieża zaczęła się przechylać. Jej fundamenty sięgają zaledwie 3 m w głąb ziemi. Składa się z 7 kondygnacji, z których przyziemna udekorowana jest ślepymi arkadami, a wyższe maja formę loggii. Całość wieńczy komora dzwonna[7]. Wieża ma 58,36 m wysokości i 15 średnicy zewnętrznej. Na jej wierzchołek prowadzą 273 stopnie schodów[8].

Camposanto Monumentale[edytuj | edytuj kod]

 Główny artykuł: Camposanto Monumentale.

Cmentarz Camposanto jest ostatnim pomnikiem, jaki powstał na Piazza del Duomo. Jego długa, marmurowa ściana przylega do północnej strony Placu. Cmentarz został założony w 1277 roku, aby pomieścić groby, które dotychczas były rozproszone wokół katedry. W ciągu XIV wieku ściany wewnętrzne cmentarza pokryły niezwykłe freski, poświęcone tematyce życia i śmierci. Najbardziej znane to Triumf śmierci i Sąd Ostateczny Bonamica Buffalmacca. Na początku XIX wieku cmentarz zyskał – jako jeden z pierwszych cmentarzy w Europie – status muzeum publicznego[9]. W wyniku bombardowań dokonanych w czasie II wojny światowej cmentarz poniósł straty, a jego freski zostały niemal całkowicie zniszczone. Po zakończeniu wojny cmentarz został odrestaurowany, a większość zachowanych fresków, wraz z odkrytymi pod nimi szkicami przygotowawczymi (tzw. sinopiami), została przeniesiona do Museo delle Sinopie w Pizie[10].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwa według UNESCO.pl: Polski Komitet ds. UNESCO: Włochy. www.unesco.pl. [dostęp 2016-12-15]..

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. UNESCO World Heritage Centre: Piazza del Duomo, Pisa (ang.). whc.unesco.org. [dostęp 2016-12-15].
  2. Associazione Città e Siti Italiani Patrimonio Mondiale UNESCO: La Piazza del Duomo di Pisa (wł.). www.sitiunesco.it. [dostęp 2016-12-15].
  3. McLean 2000 ↓, s. 97–98.
  4. ENIT – Agenzia Nazionale del Turismo: Pisa e piazza dei Miracoli (wł.). www.italia.it. [dostęp 2016-12-15].
  5. Opera della Primaziale Pisana: CATHEDRAL (ang.). www.opapisa.it. [dostęp 2016-12-15].
  6. a b Opera della Primaziale Pisana: BAPTISTERY (ang.). www.opapisa.it. [dostęp 2016-12-15].
  7. a b Cruwys i Riffenburgh 1999 ↓, s. 53.
  8. Opera della Primaziale Pisana: TOWER (ang.). www.opapisa.it. [dostęp 2016-12-15].
  9. Opera della Primaziale Pisana: CAMPOSANTO (ang.). www.opapisa.it. [dostęp 2016-12-15].
  10. Sacred Destinations: Camposanto, Pisa (ang.). www.sacred-destinations.com. [dostęp 2016-12-17].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Elisabeth Cruwys, Beau Riffenburgh: Najpiękniejsze katedry świata (oryg. Cathedras of the World). Wyd. drugie. Warszawa: Penta, 1999. ISBN 83-85440-52-6.
  • Alick McLean: Romansk konst i Italien. W: Rolf Toman (red.): Romanik: arkitektur, skulptur, måleri. Köln: Könemann Verlagsgesellschaft mbH, 2000. ISBN 978-3-8290-4660-2. (szw.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]