Pieniądze brytyjskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Od XVIII wieku walutą Wielkiej Brytanii jest funt szterling (pound sterling), który od 15 lutego 1971 jest równy 100 pensom (pence).

Zwyczajowo na awersie każdej monety brytyjskiej znajduje się popiersie obecnie panującego monarchy.

Dawny system[edytuj]

Wcześniej jeden funt był równy 20 szylingom, zaś jeden szyling (shilling) - 12 pensom (pence). Jeszcze wcześniej 1 pens dzielił się na dwie półpensówki (halfpenny) lub na 4 ćwiartki (farthings).

Funt oznaczany był symbolem "£", szyling literą "s.", pens "d." Obecnie, dla rozróżnienia między "starym" pensem a nowym, stosuje się oznaczenie tego ostatniego "p."; szyling wyszedł z użycia, a oznaczenie funta symbolem "£" pozostało bez zmian. Przykładowo zapis £2 5s. 3d. lub analogicznie "2/5/3" oznaczał: "2 funty, 5 szylingów, 3 pensy". Jeżeli podano tylko dwie cyfry, oznaczało to szylingi i pensy, np. "5/3" oznacza to samo, co "5s. 3d.", czyli 5 szylingów i 3 pensy.

Wartość 5 szylingów (1/4 funta) odpowiadała koronie (crown), zaś pół korony stanowiły dwa szylingi i sześć pensów (2s. 6d.).

Ceny artykułów wysokiej jakości oraz honoraria przedstawicieli wolnych zawodów (lekarzy, adwokatów itp.) liczone były w gwineach. 1 gwinea (guinea, gn.) stanowiła funta i szyling, czyli 1gn. = £1 1s = 21s.

Decymalizacja[edytuj]

15 lutego 1971 roku dokonano decymalizacji funta, który od tej pory odpowiadał 100 „nowym” pensom. Wiązało się to z koniecznością zastąpienia dotychczas używanych monet, co nastąpiło jednak stopniowo. Już w 1968 roku w obiegu pojawiły się nowe monety 5- i 10-pensowe, które wyglądem jak i wartością odpowiadały dotychczasowym szylingom i florenom (monety te funkcjonowały równolegle przez ponad dwadzieścia lat). Rok później pojawiły się monety 50-pensowe, zastępujące banknoty 10-szylingowe, a z użycia wycofano półpensówki i półkorony. W 1971 roku zaprezentowane zostały nowe monety ½-, 1- i 2-pensowe, a z obiegu wycofane zostały stare 1- i 3-pensówki. Do 1980 roku wykorzystywane były stare 6-pensówki (odpowiadające 2,5 „nowym” pensom), do 1990 – szylingi, a jako ostatnie w 1993 roku wycofano floreny[1][2].

Monety i banknoty w użyciu przed i po decymalizacji, w latach 1967-1994[1][2][3][4]
Oznaczenie Wartość '67 '68 '69 '70 '71 '72 '73 '74 '75 '76 '77 '78 '79 '80 '81 '82 '83 '84 '85 '86 '87 '88 '89 '90 '91 '92 '93 '94
½d ~£0,0021 półpensówka (halfpenny)
1d ~£0,0042 pensówka (penny)
½p £0,005 półpensówka (halfpenny)
1p £0,01 pensówka (penny)
3d £0,0125 trzypensówka (threepence)
2p £0,02 dwupensówka (two pence)
6d £0,025 sześciopensówka (sixpence)
1/- £0,05 szyling (shilling)
5p pięciopensówka (five pence)
2/- £0,10 floren (florin)
10p dziesięciopensówka (ten pence)
2/6 £0,125 półkorona (half crown)
20p £0,20 dwudziestopensówka (twenty pence)
10/- £0,50 banknot 10-szylingowy (ten shillings)
50p pięćdziesięciopensówka (fifty pence)
£1 banknot 1-funtowy (one pound)
funt (one pound)
£5 banknot 5-funtowy (five pounds)
£10 banknot 10-funtowy (ten pounds)
£20 banknot 20-funtowy (twenty pounds)
£50 banknot 50-funtowy (fifty pounds)

Monety obecnego systemu[edytuj]

Obecnie w użyciu są następujące monety:

  • półpensówka (halfpenny), o wartości £0,005, w latach 1971-1984
  • pensówka (one penny), £0,01, od 1971 r.
  • dwupensówka (two pence), £0,02, od 1971 r.
  • pięciopensówka (five pence), £0,05 od 1968 r.
  • dziesięciopensówka (ten pence), £0,10, od 1968 r.
  • dwudziestopensówka (twenty pence), £0,20, od 1982 r.
  • dwudziestopięciopensówka (twenty-five pence), £0,25 , 1971-1981 , nie znajduje się w obiegu
  • pięćdziesięciopensówka (fifty pence), £0,50, od 1969 r.
  • moneta jednofuntowa (one pound), £1,00, od 1983 r. - do tego momentu krążył banknot o tym nominale
  • moneta dwufuntowa (two pounds), £2,00, od 1986 na specjalne okazje, od 1997 r. w normalnym obiegu
  • moneta pięciofuntowa (five pounds), £5,00, od 1990 r., nie znajduje się w obiegu
Cechy obecnych monet brytyjskich
Wartość Średnica
[ mm ]
Grubość
[ mm ]
Waga
[ g ]
Skład Brzeg
1 p. 20,32 1,52 ( brąz )
1,65 ( stal pokryta miedzią )
3,56 Brąz ( do 1992 )
stal pokryta miedzią ( od 1992 )
gładki
2 p. 25,90 1,85 ( brąz )
2,03 ( stal pokryta miedzią )
7,13 brąz ( do 1992 )
stal pokryta miedzią ( od 1992 )
gładki
5 p. 18,00 1,70 ( miedzionikiel )
1,89 (stal pokryta niklem)
3,25 miedź z niklem ( do 2011 )
stal pokryta niklem ( od 2012 )
ząbkowany
10 p. 24,50 1,85 ( miedzionikiel )
2,05 ( stal pokryta niklem )
6,50 miedź z niklem ( do 2011 )
stal pokryta niklem (od 2012)
ząbkowany
20 p. 21,40 1,70 5,00 miedź z niklem gładki, siedmiokątny
25 p. 38,61 2,89 28,28 miedź z niklem ząbkowany, (nie spotykane w obiegu)
50 p. 27,30 1,78 8,00 miedź z niklem gładki, siedmiokątny
1 £ 22,50 3,15 9,50 nikiel z mosiądzem ząbkowany, z różnymi inskrypcjami
2 £ 28,40 2,50 12,00 wewnątrz miedź z niklem,
na zewnątrz nikiel z mosiądzem
ząbkowany z tekstem
STANDING ON THE SHOULDERS OF GIANTS
("stojąc na barkach olbrzymów" - słowa Izaaka Newtona)
5 £ 38,61 2,89 28,28 miedź z niklem gładki, (nie spotykane w obiegu)

Monety stosowane dawniej[edytuj]

Poniżej znajduje się lista stosowanych dawniej monet w Anglii. Do czasów zjednoczenia (1707 r.) w Szkocji niektóre monety miały inne wartości i wymiary.

Do grudnia 1717 r. gwinea stanowiła wartość od 20 do 30 szylingów; w tym roku ustanowiono ją na stałą wartość 21 szylingów.

Większość monet było wykonywanych ze srebra.

Monety oznaczone gwiazdką (*) miały być używane tylko w koloniach, ale były stosowane na całym obszarze Imperium Brytyjskiego.

Monety oznaczone dwiema gwiazdkami (**) od 1970 r. służyły jako monety o wartości 10p. (moneta 1 floren = 2s.) oraz jako monety 5p. (moneta 1 szyling). Równocześnie, w obiegu były nowe monety 10p. i 5p., które miały taki sam rozmiar jak stare monety 2s. i 1s. W 1990 r. i 1993 r. wprowadzono nowe monety 10p. i 5p., mniejsze od wcześniej używanych, zaś stare (2s. i 1s.) wycofano.

Banknoty[edytuj]

Obecnie w obiegu znajdują się cztery banknoty o nominałach 5, 10, 20 i 50 funtów, emitowane przez Bank of England. Na awersie każdego z nich widnieje postać królowej Elżbiety II. (patrz: http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/current/index.htm). Od 2016 roku w obiegu występuje pierwszy, brytyjski banknot polimerowy o nominale 5 funtów[5].

Banknoty Banku Anglii
nominał wymiary postać na rewersie kolor
135 mm × 70 mm Elizabeth Fry (do 5 maja 2017 r.) turkusowy
125mm × 65mm Winston Churchill (od 13 września 2016 r.) turkusowy
10£ 142 mm × 75 mm Karol Darwin pomarańczowy
20£ 149 mm × 80 mm Edward Elgar (do 30 czerwca 2010 r.) fioletowy
20£ 149 mm × 80 mm Adam Smith fioletowy
50£ 156 mm × 85 mm John Houblon (do 30 kwietnia 2014 r.[6]) czerwony
50£ 156 mm × 85 mm Matthew Boulton i James Watt (od 2 listopada 2011 r.) czerwony

Banknoty z Irlandii Północnej i Szkocji[edytuj]

Niektóre lokalne banki Szkocji i Irlandii Północnej emitują własne banknoty funta szterlinga. Nie są one jednak prawnym środkiem płatniczym, a jedynie rodzajem weksla (oficjalnie w krajach tych statusu prawnego środka płatniczego nie posiadają jednak żadne banknoty - nawet te emitowane przez Bank of England). Banknoty północnoirlandzkie i szkockie często nie są honorowane w Walii i Anglii i nie są przyjmowane w wielu kantorach poza Wielką Brytanią.

Pieniądze używane w terytoriach zależnych[edytuj]

Na wszystkich terytoriach zamorskich Wielkiej Brytanii: Wyspie Św. Heleny, Falklandach, Wyspie Man, Wyspach Normandzkich (w Guernsey i Jersey) oraz w Gibraltarze w obiegu znajdują się waluty - funty Św. Heleny, falklandzkie, Guernsey, Jersey, Man i gibraltarskie związane w stosunku 1:1 z brytyjskim funtem szterlingiem, ale zasadniczo samodzielnie emitowane przez rządy tych terytoriów. W praktyce jednak używane są jednak równolegle z funtami brytyjskimi (np. bankomaty oferują możliwość wypłaty zarówno w funtach brytyjskich, jak i w funtach lokalnych), oraz (zwłaszcza na terytoriach położonych w Europie) z euro.

Zasadniczo funty terytoriów zależnych nie mogą być używane poza tymi terytoriami, w praktyce jednak banki brytyjskie - zwykle po zbadaniu legalności ich pochodzenia - akceptują je i wymieniają na funty brytyjskie.

Przypisy

  1. a b How Britain converted to decimal currency (ang.). BBC News, 2011-02-05. [dostęp 2017-08-05].
  2. a b Decimalisation (ang.). The Royal Mint. [dostęp 2017-08-05].
  3. Coin Designs and Specifications (ang.). The Royal Mint. [dostęp 2017-08-05].
  4. Withdrawn Banknotes Reference Guide (ang.). Bank of England. [dostęp 2017-08-05].
  5. http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/polymer/Pages/industry.aspx
  6. http://www.bankofengland.co.uk/publications/Pages/news/2014/022.aspx

Linki zewnętrzne[edytuj]