Pieprznik jadalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pieprznik jadalny
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa Agaricomycetes
Rząd pieprznikowce
Rodzina pieprznikowate
Rodzaj pieprznik
Gatunek pieprznik jadalny
Nazwa systematyczna
Cantharellus cibarius Fr.
Syst. mycol. (Lundae) 1: 318 (1821)
Listewki na owocniku
Podobny gatunek: pieprznik ametystowy
Podobny gatunek: pieprznik pomarańczowy
Podobny gatunek: lisówka pomarańczowa

Pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius Fr.) – gatunek grzybów z rodziny pieprznikowatych (Cantharellaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Cantharellus, Cantharellaceae, Cantharellales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Ma ok. 50 synonimów naukowych[2].

Nazwę polską podał Józef Jundziłł w 1830 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako stroczek lisica, kurka żółta, lisiec, pieprzyk jadalny, lisica, kurek, pieprznik pospolity, lisiczka, pieprznik gąska, stągiewka jadalna[3].

Często jako oddzielny gatunek wymieniany jest pieprznik blady (Cantharellus pallens Pilát)[4][3], który jednak według Index Fungorum jest synonimem pieprznika jadalnego[2].

Morfologia[edytuj]

Pieprznik jadalny zaliczany jest do tzw. grzybów wielkoowocnikowych. Część podziemna plechy, grzybnia, jest najczęściej niewidoczna, natomiast owocniki z podstawkami wykształcającymi zarodniki wyrastają ponad warstwę mchów na dnie lasu[5].

Kapelusz

Średnicy 1-12 cm. U młodych owocników guzikowaty, okrągłego kształtu, później wypukły z podwiniętym brzegiem, a u starszych okazów rozpostarty, lejkowaty i nieregularny. Barwy jasnożółtej do pomarańczowożółtej. Powierzchnia gładka, matowa[6].

Hymenofor

W formie nieregularnie i widlasto rozgałęzionych, grubych listewek daleko zbiegających na trzon. Mają taką samą barwę jak kapelusz. Często połączone są anastomozami[6][5].

Trzon

Długości 3-6 cm, średnicy do 2,5 cm. Barwy kapelusza, często o jaśniejszym odcieniu. Podstawa zwężona, powyżej szerszy i łagodnie przechodzący w kapelusz. Pełny, twardy i często wygięty[6].

Miąższ

Barwy białej lub bladożółtej, o zwartej konsystencji, łamliwy, włóknisty w trzonie. Zapach owocowy, korzenny, nieco pieprzowy. Smak łagodny, kwaskowaty lub lekko ostry[6].

Wysyp zarodników

Białawy, żółtawy lub jasnoochrowożółty. Zarodniki o wymiarach 7-11 × 4-6,5 µm., bezbarwne, o elipsoidalnym kształcie, gładkie[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Gatunek kosmopolityczny. Poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach[7]. W Polsce jest pospolity i należy do najczęściej występujących grzybów leśnych[8].

Rośnie w lasach liściastych i iglastych, często na piaszczystych, kwaśnych glebach. Często pod świerkami pośród mchów[9]. W niektórych rejonach Europy jednak zanika[10]. Coraz rzadszy, wskutek kwaśnych deszczów jest np. w Niemczech. Długookresowe badania naukowe prowadzone w Holandii wykazały, że na jego liczebność nie wpływa zbieranie jego owocników przez grzybiarzy; na regularnie przez grzybiarzy i od dawna penetrowanych obszarach leśnych była ona tak sama, jak na kontrolnych, nie odwiedzanych przez grzybiarzy siedliskach[11].

Znaczenie[edytuj]

Gatunek mikoryzowy. Grzyb jadalny. Dotychczasowe próby uprawy tego gatunku zakończyły się niepowodzeniem[6]. Pieprznik jadalny dopuszczony jest w Unii Europejskiej do obrotu handlowego i eksportu, jego kod w systemie Nomenklatury Scalonej (CN) to 0709 59 10, a określony został jako towar wrażliwy (S)[12].

Pieprznik jadalny ceniony jest ze względu na aromat, smak oraz twardość i chrupkość owocników. Do spożycia zaleca się młode, zdrowe owocniki, które można przyrządzać na wiele sposobów[13]. Smażenie kurek powinno trwać krótko, ponieważ w innym wypadku mocno twardnieją[14]. Marynowane ustępują walorami smakowymi kilku innym popularnym gatunkom grzybów jadalnych, przy tym do przetworów tego rodzaju zaleca się stosować same kapelusze z krótko odciętym trzonem. Kurki duszone i konserwowane dobrze jest mieszać z grzybami zawierającymi duże ilości śluzów (podgrzybkami, opieńkami, maślakami). Ponieważ kurki po suszeniu nie mają atrakcyjnego wyglądu, wskazane jest dosuszenie ich do kruchości i zmielenie na mączkę grzybową. Mączka traci jednak szybciej aromat i szybko bywa atakowana przez molowate[13].

Gatunki podobne[edytuj]

  • Pieprznik ametystowy (Cantharellus amethysteus), którego kapelusz pokryty jest filcowatymi, fioletowymi łuseczkami (zwłaszcza u młodych egzemplarzy). Występuje głównie w górach pod bukami i jest rzadki[5].
  • Pieprznik pomarańczowy (Cantharellus friesii). Jest intensywnie pomarańczowy i rośnie tylko w buczynach[4].
  • Lisówka pomarańczowa (Hygrophoropsis aurantiaca), różniąca się przede wszystkim blaszkowatymi, cienkimi i gęstymi blaszkami oraz ciemniejszą, pomarańczową barwą owocników[5].

Pomylenie pieprznika jadalnego z którymkolwiek z innych gatunków pieprzników z punktu widzenia grzybiarzy nie ma znaczenia, gdyż wszystkie one są jadalne[8][4]. Łatwo jednak pomylić go z lisówką pomarańczową, która według niektórych autorów jest niejadalna[5], według innych trująca[4].

Przypisy

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. a b Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c d e f Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. a b c d e Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: MULTICO, Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 28. ISBN 8370730841.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  8. a b Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  9. Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: MULTICO, Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 178. ISBN 8370730841.
  10. Marcus Flück: Atlas grzybów – oznaczanie, zbiór, użytkowanie. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "DELTA W-Z", s. 354. ISBN 8371753373.
  11. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  12. Wniosek dotyczący ROZPORZĄDZENIA RADY wprowadzającego plan ogólnych preferencji taryfowych.
  13. a b Robert Miernik: Przetwory z płodów leśnych. Warszawa: Wydawnictwo Spółdzielcze, 1989, s. 48-57. ISBN 8320907276.
  14. Elżbieta Wieteska (red.): Kuchnia polska. Warszawa: Bertelsmann Media, 1997, s. 156. ISBN 8371294875.