Pieprznik jadalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pieprznik jadalny
Cantharellus cibarius 20090717-02.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Typ grzyby podstawkowe
Klasa Agaricomycetes
Rząd pieprznikowce
Rodzina pieprznikowate
Rodzaj pieprznik
Gatunek pieprznik jadalny
Nazwa systematyczna
Cantharellus cibarius Fr.
Syst. mycol. (Lundae) 1: 318 (1821)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Listewki na owocniku
Podobny gatunek: pieprznik ametystowy
Podobny gatunek: pieprznik pomarańczowy
Podobny gatunek: lisówka pomarańczowa

Pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius Fr.) – gatunek grzybów z rodziny pieprznikowatych (Cantharellaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał J. Jundziłł w 1830. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako stroczek lisica, kurka żółta, lisiec, pieprzyk jadalny, lisica, kurek, pieprznik pospolity, lisiczka, pieprznik gąska, stągiewka jadalna[2]. Ma ok. 50 synonimów naukowych[3]:

Często jako oddzielny gatunek wymieniany jest pieprznik blady (Cantharellus pallens Pilát)[4][2], który jednak według Index Fungorum jest synonimem pieprznika jadalnego[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pieprznik jadalny zaliczany jest do tzw. grzybów wielkoowocnikowych. Część podziemna plechy, grzybnia, jest najczęściej niewidoczna, natomiast owocniki z podstawkami wykształcającymi zarodniki wyrastają ponad warstwę mchów na dnie lasu[5].

Kapelusz

Średnicy 1-10 (do 12) cm. U młodych owocników guzikowaty, okrągłego kształtu, później wypukły z podwiniętym brzegiem, a u starszych okazów rozpostarty, lejkowaty i nieregularny. Barwy jasnożółtej do pomarańczowożółtej. Powierzchnia gładka, matowa[6].

Hymenofor

W formie nieregularnie i widlasto rozgałęzionych, grubych listewek daleko zbiegających na trzon. Mają taką samą barwę jak kapelusz. Często połączone są anastomozami[6][5].

Trzon

Długości 3-6 cm, średnicy do 2,5 cm. Barwy kapelusza, często o jaśniejszym odcieniu. Podstawa zwężona, powyżej szerszy i łagodnie przechodzący w kapelusz. Pełny, twardy i często wygięty[6].

Miąższ

Barwy białej lub bladożółtej, o zwartej konsystencji, łamliwy, włóknisty w trzonie. Zapach owocowy, korzenny, nieco pieprzowy. Smak łagodny, kwaskowaty lub lekko ostry[6].

Wysyp zarodników

Białawy, żółtawy lub jasnoochrowożółty. Zarodniki o wymiarach 7-11×4-6,5 µm., bezbarwne, o elipsoidalnym kształcie, gładkie[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gatunek mikoryzowy występujący na całej półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego, a także w Australii. W Polsce jest pospolity i należy do najczęściej występujących grzybów leśnych[7]. Rośnie w lasach liściastych i iglastych, często na piaszczystych, kwaśnych glebach. Często pod świerkami pośród mchów[8]. W niektórych rejonach Europy jednak zanika[9]. Coraz rzadszy, wskutek kwaśnych deszczów jest np. w Niemczech. Długookresowe badania naukowe prowadzone w Holandii wykazały, że na jego liczebność nie wpływa zbieranie jego owocników przez grzybiarzy; na regularnie przez grzybiarzy i od dawna penetrowanych obszarach leśnych była ona tak sama, jak na kontrolnych, nie odwiedzanych przez grzybiarzy siedliskach[10].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny. Dotychczasowe próby uprawy tego gatunku zakończyły się niepowodzeniem[6]. Pieprznik jadalny dopuszczony jest w Unii Europejskiej do obrotu handlowego i eksportu, jego kod w systemie Nomenklatury Scalonej (CN) to 0709 59 10, a określony został jako towar wrażliwy (S)[11].

Pieprznik jadalny ceniony jest ze względu na aromat, smak oraz twardość i chrupkość owocników. Do spożycia zaleca się młode, zdrowe owocniki, które można przyrządzać na wiele sposobów[12]. Smażenie kurek powinno trwać krótko, ponieważ w innym wypadku mocno twardnieją[13]. Marynowane ustępują walorami smakowymi kilku innym popularnym gatunkom grzybów jadalnych, przy tym do przetworów tego rodzaju zaleca się stosować same kapelusze z krótko odciętym trzonem. Kurki duszone i konserwowane dobrze jest mieszać z grzybami zawierającymi duże ilości śluzów (podgrzybkami, opieńkami, maślakami). Ponieważ kurki po suszeniu nie mają atrakcyjnego wyglądu, wskazane jest dosuszenie ich do kruchości i zmielenie na mączkę grzybową. Mączka traci jednak szybciej aromat i szybko bywa atakowana przez molowate[12].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • Pieprznik ametystowy (Cantharellus amethysteus), którego kapelusz pokryty jest filcowatymi, fioletowymi łuseczkami (zwłaszcza u młodych egzemplarzy). Występuje głównie w górach pod bukami i jest rzadki[5].
  • Pieprznik pomarańczowy (Cantharellus friesii). Jest intensywnie pomarańczowy i rośnie tylko w buczynach[4].
  • Lisówka pomarańczowa (Hygrophoropsis aurantiaca), różniąca się przede wszystkim blaszkowatymi, cienkimi i gęstymi blaszkami oraz ciemniejszą, pomarańczową barwą owocników[5].

Pomylenie pieprznika jadalnego z którymkolwiek z innych gatunków pieprzników z punktu widzenia grzybiarzy nie ma znaczenia, gdyż wszystkie one są jadalne[7][4]. Łatwo jednak pomylić go z lisówką pomarańczową, która według niektórych autorów jest niejadalna[5], według innych trująca[4].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: MULTICO, Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 28. ISBN 8370730841.
  7. 7,0 7,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  8. Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: MULTICO, Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 178. ISBN 8370730841.
  9. Marcus Flück: Atlas grzybów – oznaczanie, zbiór, użytkowanie. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "DELTA W-Z", s. 354. ISBN 8371753373.
  10. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  11. Wniosek dotyczący ROZPORZĄDZENIA RADY wprowadzającego plan ogólnych preferencji taryfowych.
  12. 12,0 12,1 Robert Miernik: Przetwory z płodów leśnych. Warszawa: Wydawnictwo Spółdzielcze, 1989, s. 48-57. ISBN 8320907276.
  13. Elżbieta Wieteska (red.): Kuchnia polska. Warszawa: Bertelsmann Media, 1997, s. 156. ISBN 8371294875.