Pieprznik jadalny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pieprznik jadalny
Pieprznik jadalny: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa Agaricomycetes
Rząd pieprznikowce
Rodzina pieprznikowate
Rodzaj pieprznik
Gatunek pieprznik jadalny
Nazwa systematyczna
Cantharellus cibarius Fr.
Syst. mycol. (Lundae) 1: 318 (1821)
Listewki na owocniku
Podobny gatunek: pieprznik ametystowy
Podobny gatunek: pieprznik pomarańczowy
Podobny gatunek: lisówka pomarańczowa

Pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius Fr.) – gatunek grzybów z rodziny pieprznikowatych (Cantharellaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Cantharellus, Cantharellaceae, Cantharellales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Ma ok. 50 synonimów naukowych[2].

Nazwę polską podał Józef Jundziłł w 1830 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako stroczek lisica, kurka żółta, lisiec, pieprzyk jadalny, lisica, kurek, pieprznik pospolity, lisiczka, pieprznik gąska, stągiewka jadalna[3].

Często jako oddzielny gatunek wymieniany jest pieprznik blady (Cantharellus pallens Pilát)[4][3], który jednak według Index Fungorum jest synonimem pieprznika jadalnego[2].

Morfologia[edytuj]

Pieprznik jadalny zaliczany jest do tzw. grzybów wielkoowocnikowych. Część podziemna plechy, grzybnia, jest najczęściej niewidoczna, natomiast owocniki z podstawkami wykształcającymi zarodniki wyrastają ponad warstwę mchów na dnie lasu[5].

Kapelusz

Średnicy 1-12 cm. U młodych owocników guzikowaty, okrągłego kształtu, później wypukły z podwiniętym brzegiem, a u starszych okazów rozpostarty, lejkowaty i nieregularny. Barwy jasnożółtej do pomarańczowożółtej. Powierzchnia gładka, matowa[6].

Hymenofor

W formie nieregularnie i widlasto rozgałęzionych, grubych listewek daleko zbiegających na trzon. Mają taką samą barwę jak kapelusz. Często połączone są anastomozami[6][5].

Trzon

Długości 3-6 cm, średnicy do 2,5 cm. Barwy kapelusza, często o jaśniejszym odcieniu. Podstawa zwężona, powyżej szerszy i łagodnie przechodzący w kapelusz. Pełny, twardy i często wygięty[6].

Miąższ

Barwy białej lub bladożółtej, o zwartej konsystencji, łamliwy, włóknisty w trzonie. Zapach owocowy, korzenny, nieco pieprzowy. Smak łagodny, kwaskowaty lub lekko ostry[6].

Wysyp zarodników

Białawy, żółtawy lub jasnoochrowożółty. Zarodniki o wymiarach 7-11 × 4-6,5 µm., bezbarwne, o elipsoidalnym kształcie, gładkie[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Gatunek kosmopolityczny. Poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach[7]. W Polsce jest pospolity i należy do najczęściej występujących grzybów leśnych[8].

Rośnie w lasach liściastych i iglastych, często na piaszczystych, kwaśnych glebach. Często pod świerkami pośród mchów[9]. W niektórych rejonach Europy jednak zanika[10]. Coraz rzadszy, wskutek kwaśnych deszczów jest np. w Niemczech. Długookresowe badania naukowe prowadzone w Holandii wykazały, że na jego liczebność nie wpływa zbieranie jego owocników przez grzybiarzy; na regularnie przez grzybiarzy i od dawna penetrowanych obszarach leśnych była ona tak sama, jak na kontrolnych, nie odwiedzanych przez grzybiarzy siedliskach[11].

Znaczenie[edytuj]

Gatunek mikoryzowy. Grzyb jadalny. Dotychczasowe próby uprawy tego gatunku zakończyły się niepowodzeniem[6]. Pieprznik jadalny dopuszczony jest w Unii Europejskiej do obrotu handlowego i eksportu, jego kod w systemie Nomenklatury Scalonej (CN) to 0709 59 10, a określony został jako towar wrażliwy (S)[12].

Pieprznik jadalny ceniony jest ze względu na aromat, smak oraz twardość i chrupkość owocników. Do spożycia zaleca się młode, zdrowe owocniki, które można przyrządzać na wiele sposobów[13]. Smażenie kurek powinno trwać krótko, ponieważ w innym wypadku mocno twardnieją[14]. Marynowane ustępują walorami smakowymi kilku innym popularnym gatunkom grzybów jadalnych, przy tym do przetworów tego rodzaju zaleca się stosować same kapelusze z krótko odciętym trzonem. Kurki duszone i konserwowane dobrze jest mieszać z grzybami zawierającymi duże ilości śluzów (podgrzybkami, opieńkami, maślakami). Ponieważ kurki po suszeniu nie mają atrakcyjnego wyglądu, wskazane jest dosuszenie ich do kruchości i zmielenie na mączkę grzybową. Mączka traci jednak szybciej aromat i szybko bywa atakowana przez molowate[13].

Gatunki podobne[edytuj]

  • Pieprznik ametystowy (Cantharellus amethysteus), którego kapelusz pokryty jest filcowatymi, fioletowymi łuseczkami (zwłaszcza u młodych egzemplarzy). Występuje głównie w górach pod bukami i jest rzadki[5].
  • Pieprznik pomarańczowy (Cantharellus friesii). Jest intensywnie pomarańczowy i rośnie tylko w buczynach[4].
  • Lisówka pomarańczowa (Hygrophoropsis aurantiaca), różniąca się przede wszystkim blaszkowatymi, cienkimi i gęstymi blaszkami oraz ciemniejszą, pomarańczową barwą owocników[5].

Pomylenie pieprznika jadalnego z którymkolwiek z innych gatunków pieprzników z punktu widzenia grzybiarzy nie ma znaczenia, gdyż wszystkie one są jadalne[8][4]. Łatwo jednak pomylić go z lisówką pomarańczową, która według niektórych autorów jest niejadalna[5], według innych trująca[4].

Przypisy

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. a b Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c d e f Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. a b c d e Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: MULTICO, Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 28. ISBN 8370730841.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2016-01-10].
  8. a b Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  9. Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: MULTICO, Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 178. ISBN 8370730841.
  10. Marcus Flück: Atlas grzybów – oznaczanie, zbiór, użytkowanie. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "DELTA W-Z", s. 354. ISBN 8371753373.
  11. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  12. Wniosek dotyczący ROZPORZĄDZENIA RADY wprowadzającego plan ogólnych preferencji taryfowych.
  13. a b Robert Miernik: Przetwory z płodów leśnych. Warszawa: Wydawnictwo Spółdzielcze, 1989, s. 48-57. ISBN 8320907276.
  14. Elżbieta Wieteska (red.): Kuchnia polska. Warszawa: Bertelsmann Media, 1997, s. 156. ISBN 8371294875.