Pieprzojad szmaragdowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pieprzojad szmaragdowy
Aulacorhynchus prasinus[1]
(Gould, 1834)
Ilustracja
Podgatunek nominatywny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd dzięciołowe
Rodzina tukanowate
Podrodzina tukany
Plemię Ramphastini
Rodzaj Aulacorhynchus
Gatunek pieprzojad szmaragdowy
Synonimy
  • Pteroglossus prasinus Gould, 1834[2]
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Pieprzojad szmaragdowy[4] (Aulacorhynchus prasinus) – gatunek małego ptaka z rodziny tukanowatych (Ramhastidae). Występuje na obszarach górskich od Meksyku do Nikaragui.

Systematyka i występowanie[edytuj | edytuj kod]

Systematyka gatunku nadal jest kwestią sporną. Dawniej wyróżniano kilkanaście podgatunków A. prasinus, jednak na początku XXI w. na podstawie dowodów morfologicznych i genetycznych takson ten został podzielony, w zależności od ujęcia systematycznego, na od 2[4] do 6[2] oddzielnych gatunków. Obecnie zwykle wyróżnia się 4 podgatunki A. prasinus[2][5]:

  • A. p. warneri Winker, 2000 – południowo-wschodni Meksyk
  • pieprzojad szmaragdowy (A. p. prasinus) (Gould, 1833) – wschodni, południowo-wschodni Meksyk do Belize i północnej Gwatemali
  • A. p. virescens Ridgway, 1912 – wschodnia Gwatemala do Hondurasu i północnej Nikaragui
  • A. p. volcanius Dickey & van Rossem, 1930 – wschodni Salwador

Od 4[5] do 5[4] podgatunków zaliczanych niegdyś do A. prasinus wydzielono do odrębnego gatunku o nazwie pieprzojad zielony (Aulacorhynchus albivitta). Kolejne 3 podgatunki przez część systematyków bywają wydzielane w dwa osobne gatunki[2][5]:

  1. pieprzojad białobrody (Aulacorhynchus wagleri) (J.H. Sturm & J.W. Sturm, 1841) – południowo-zachodni Meksyk
  2. pieprzojad niebieskogardły (Aulacorhynchus caeruleogularis) Gould, 1853, obejmujący podgatunki:
pieprzojad niebieskogardły (A. c. caeruleogularis) Gould, 1853Kostaryka do zachodniej Panamy
pieprzojad panamski (A. c. cognatus) Nelson, 1912 – wschodnia Panama, północno-wschodnia Kolumbia

Status osobnych gatunków w niektórych ujęciach systematycznych mają też dwa taksony[2], przez innych systematyków uznawane za podgatunki A. albivitta[4]:

  • pieprzojad czarnodzioby (Aulacorhynchus cyanolaemus) Gould, 1866 – południowo-wschodni Ekwador i północne Peru
  • pieprzojad czarnogardły (Aulacorhynchus atrogularis) (J.H. Sturm & J.W. Sturm, 1841) – Peru, Boliwia i zachodnia Brazylia

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak inne tukany, pieprzojad szmaragdowy jest jasno ubarwiony i ma duży dziób. Osobniki dorosłe mają 30–35 cm długości i 180 g masy. Płcie nie różnią się wyglądem, chociaż samice zwykle są mniejsze i mają krótsze dzioby. Przeważnie są zielono upierzone, podobnie jak inni przedstawiciele rodzaju Aulacorhynchus. Podogonie i końcówka ogona są rude. Mają poza tym czarny dziób z żółtymi plamami na górnej szczęce (ich rozmiar decyduje o konkretnym podgatunku) i u wszystkich, prócz podgatunku nominatywnego prasinus i wagleri, zaznacza się biały prążek u podstawy dzioba. Osobniki z podgatunku caeruleogularis mają rudą cętkę przy podstawie górnej szczęki, podczas gdy u niektórych pieprzojadów z podgatunku albivitta taka plamka występuje przy nasadzie dolnej szczęki. Podgardle jest ubarwione na biało u podgatunku nominatywnego i wagleri, na niebiesko u caeruleogularis oraz cognatus, na jasny szaroniebieski kolor u lautus, na niebiesko lub czarno u atrogularis, a na biało lub szaroniebiesko w podgatunku albivitta. Pierścień wokół oka przybiera barwę od niebieskiej po czerwoną, a u niektórych podgatunków jest bardzo ciemny, który z daleka może wyglądać na czarny. Nogi są matowo szare, podobnie jak barwa tęczówki.

Osobniki młodociane mają bardziej stłumione barwy, łącznie z podgardlem, a zależnie od podgatunku czarne plamy na dziobie są zastąpione przez ciemne lub w całości dziób jest żółty.

Środowisko i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Pomimo jasnego upierzenia pieprzojad szmaragdowy, tak jak ten osobnik w Kostaryce, może być trudny do zauważenia

Pieprzojad szmaragdowy jest pospolitym ptakiem w lasach deszczowych i terenach zalesionych, głównie na wyżej położonych obszarach. 3–4 białe jaja są umieszczane przez samicę w gładkiej szczelinie na drzewie, często w miejscu lęgowiska dzięcioła, ale czasem w naturalnych wnękach. Oboje rodziców wysiaduje jaja przez 14–15 dni, a pisklęta pozostają w gnieździe po wykluciu. Są ślepe i nieopierzone w pierwszych dniach poza jajem. Mają krótkie dzioby i specjalne poduszeczki na palcach stóp, które chronią przed szorstką powierzchnią gniazda. Oboje rodziców karmi swe potomstwo, nawet przez parę tygodni po opuszczaniu przez nie gniazda. W pełni opierzone stają się po 6 tygodniach.

Pieprzojady tworzą małe stada złożone z 5–10 ptaków, które posiadają osobnika-przywódcę, prowadzącego resztę grupy przez las. Ruszają się w nim prostoliniowym, szybkim lotem. To pierwotnie leśny, owocożerny gatunek, który sięga też po owady, jaszczurki, ptasie jaja i inne małe ofiary. Okrzyki pieprzojada szmaragdowego są głośnym, oschłym „rrip rrip” i „graval”. Badacze zasugerowali, że obie płcie wydają inne odgłosy. Sygnał ostrzegawczy przypomina rechot, oprócz niego ptaki dźwiękiem wyrażają agresję.

Hodowla[edytuj | edytuj kod]

Pieprzojad szmaragdowy jest tukanem chętnie trzymanym w domu. Wykazuje przywiązanie do właściciela karmiącego go z ręki i lubi z nim przebywać. Szybko się uczy nowych sztuczek, podobnie jak kakadu. To ptak aktywny, wymagający trzymania w dużej klatce z żerdzią, na której może się obracać do przodu i tyłu. Należy stosować przy karmieniu wysokoowocową dietę, bez której ptak staje się podatny na rozwój chorób związanych z magazynowaniem żelaza, co przypomina hemochromatozę u ludzi.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Aulacorhynchus prasinus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d e Short, L.L. & Kirwan, G.M.: Emerald Toucanet (Aulacorhynchus prasinus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2019. [dostęp 2019-12-10].
  3. Aulacorhynchus prasinus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. a b c d Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Ramphastini Vigors, 1825 (wersja: 2019-07-21). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-12-10].
  5. a b c F. Gill, D. Donsker (red.): Jacamars, puffbirds, toucans, barbets, honeyguides (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-12-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]