Pieprzyca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pieprzyca
Pieprzyca: zdjęcie
Morfologia (pieprzyca trawolistna)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd kapustowce
Rodzina kapustowate
Rodzaj pieprzyca
Nazwa systematyczna
Lepidium L.
Sp. Pl. 643. 1753
Typ nomenklatoryczny
Lepidium latifolium L.[2]
Synonimy
  • Carara Medikus;
  • Cardaria Desvaux;
  • Coronopus Zinn;
  • Hymenophysa C. A. Mey.
  • Lepicochlea Rojas Acosta
  • Nasturtiastrum (Gren. & Godr.) Gillet & Magne
  • Neolepia W. A. Weber;
  • Papuzilla Ridl.
  • Physolepidion Schrenk;
  • Semetum Raf.
  • Senebiera de Candolle;
  • Sprengeria Greene;
  • Stroganowia Karelin & Kirilow
  • Stubendorffia Schrenk ex Fisch. et al.
  • Uranodactylus Gilli
  • Winklera Regel[3][4]
Lepidium flavum

Pieprzyca (Lepidium L.) – rodzaj roślin z rodziny kapustowatych, liczy w zależności od ujęcia od około 140[5] do ponad 230 gatunków[6]. Przedstawiciele występują przeważnie w umiarkowanych i ciepłych strefach obydwu półkul. Rośliny z tego rodzaju rosną na siedliskach synantropijnych, na nieużytkach, w miejscach piaszczystych, liczni przedstawiciele związani są z siedliskami nadmorskimi, z solniskami[5]. Kwiaty są owadopylne[5], ale częsta jest tu też samopylność. To wraz z łatwo rozprzestrzeniającymi się nasionami, śluzowaciejącymi pod wpływem wilgoci i stosunkowo niewielkim zróżnicowaniem genetycznym między gatunkami z różnych kontynentów świadczy o gwałtownej radiacji w obrębie tego rodzaju w pliocenie i plejstocenie[7]. Uprawianymi jako warzywo dodawane do sałatek są dwa gatunki – pieprzyca siewna (spożywane są siewki zwane „rzeżuchą”) i pieprzyca szerokolistna[5].

Siewki pieprzycy siewnej (rzeżuchy)
Pieprzyca siewna

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj]

Rośliny z tego rodzaju rozprzestrzenione są szeroko na świecie, głównie w strefie klimatu umiarkowanego[5]. W Europie występuje 21 gatunków[5], w Ameryce Północnej 42[3]. Rosną poza tym w Ameryce Środkowej i Południowej, w Azji i Australii oraz w północnej i południowej Afryce[3].

W Polsce zawleczone i zadomowione są 4 gatunki, 3 pojawiają się zawlekane przejściowo, kilka dalszych jest uprawianych[8].

Gatunki flory Polski[8]
Gatunki uprawiane[8][9]

W szerokim ujęciu systematycznym rodzaju do flory polskiej należą także wronóg grzebieniasty Lepidium coronopus (syn. Coronopus squamatus) i pieprzycznik przydrożny Lepidium draba (syn. Cardaria draba)[6][8].

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Rośliny jednoroczne, dwuletnie lub byliny osiągające do 1 m wysokości, czasem u nasady drewniejące[5]. Pędy nagie, omszone, owłosione, czasem szczeciniasto. Wzniesione prosto lub podnoszące się, rzadko płożące[3].
Liście
Pojedyncze, okrągłe lub wąskie, zwykle ząbkowane[5] lub pierzasto podzielone. Przyziemne i łodygowe (przyziemnych brak u L. fremontii)[3].
Kwiaty
Promieniste, niewielkie, 4-krotne, zebrane w grona. Działki bez woreczkowatych rozdęć[5], zwykle szybko opadają, rzadziej są trwałe[3]. Płatki białe lub purpurowe, czasem szczątkowe, zwężające się ku nasadzie. Mają różny kształt – od okrągłego, poprzez łopatkowaty, jajowaty, lancetowaty do równowąskiego. Pręciki są dwa lub cztery (równej długości) lub 6 czterosilnych; 4 wewnętrzne dłuższe od 2 zewnętrznych. Zalążnia górna z krótką zwykle szyjką słupka zwieńczoną drobnym główkowatym, rzadziej dwudzielnym znamieniem[5][3].
Owoce
Spłaszczona i wąskooskrzydlona, łuszczynka z dwoma nasionami[5], kształtu okrągłego lub jajowatego. Grono czasem wydłuża się w czasie owocowania[3].

Systematyka[edytuj]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), rzędu kapustowców (Brassicales), kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta)[1].

W obrębie rodziny rodzaj należy do plemienia Lepidieae[4].

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Capparanae Reveal, rząd kaparowce (Capparales Hutch.), podrząd Capparineae Engl., rodzina kapustowate (Brassicaceae Burnett), podrodzina Lepidioideae Leurss., plemię Lepidieae DC., podplemię Lepidiinae Sond. in Harv. & Sond., rodzaj pieprzyca (Lepidium L.)[10].

Wykaz gatunków[6]

Przypisy

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001- .... [dostęp 2010-05-13].
  2. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-05].
  3. a b c d e f g h Lepidium Linnaeus. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-06-22].
  4. a b Lepidium. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2016-06-22].
  5. a b c d e f g h i j k Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 170. ISBN 0333748905.
  6. a b c Lepidium. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2016-06-21].
  7. Klaus Mummenhoff, Holger Brüggemann, John L. Bowman. Chloroplast DNA phylogeny and biogeography of Lepidium (Brassicaceae). „American Journal of Botany”. 88, 11, s. 2051-2063, 2001. 
  8. a b c d Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  9. Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  10. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Lepidium (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-05].