Pierwsza kanalizacja Odry we Wrocławiu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wrocławski Węzeł Wodny.
Rozwidlenie Kanału Miejskiego i Starej Odry.
Jaz Psie Pole.

Pierwsza kanalizacja Odry we Wrocławiu[1]inwestycja z zakresu hydrotechniki przeprowadzona we Wrocławiu, pod koniec XIX wieku. Obejmowała budowę, bądź przebudowę, koryt rzeki Odry i kanałów wodnych oraz kanalizację rzeki przeprowadzoną w latach 18921897[2][3][4][5][6][7][8], a także inne inwestycje dotyczące m.in. budowy bądź przebudowy mostów nad nowo ukształtowanymi ciekami wodnymi[9]. Inwestycja ta stworzyła i ukształtowała nową śródlądową drogę wodną, oraz zmieniła system zabezpieczenia przeciwpowodziowego dla miasta[2][5]. Była to jedna z dwóch wielkich inwestycji we Wrocławiu, która wywarła decydujący wpływ na obecny kształt Wrocławskiego Węzła Wodnego[a]. W wyniku tej inwestycji ukształtowano jedno z ramion bocznych rzeki Odry – Starą Odrę, wybudowano nowe kanały żeglugowe – Kanał Miejski i Przekop Szczytnicki, które stanowią część jednej z dróg wodnych prowadzących przez Wrocław – miejska droga wodna (Wrocławski Szlak Miejski[2][4][10][11][12]; dawniej: Droga Wielkiej Żeglugi[1][7][12]; obecnie wraz z innymi odcinkami szlak boczny[13][14]). W wyniku przeprowadzenia tej inwestycji powstała niezbędna infrastruktura hydrotechniczna, w tym między innymi dwa stopnie wodne – Stopień Wodny Szczytniki, Stopień Wodny Psie Pole[2], a także inne niezbędne budowle i budynki. Współcześnie ta droga wodna stanowi szlak boczny dla Odrzańskiej Drogi Wodnej, której główny szlak żeglugowy prowadzi główną (północną) drogą wodną we Wrocławiu[10][13][14][15]. Szlak ten jest zaliczany do II klasy drogi wodnej według obecnie obowiązujących w Polsce kryteriów[16][17].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jaz Szczytnicki w początkowym biegu Starej Odry.
Brama Przeciwpowodziowa zabezpieczająca wlot do Kanału Miejskiego.
Śluza miejska, wrota przeciwpowodziowe w głowie dolnej, zabezpieczające wylot Kanału Miejskiego.

Wrocław w swej historii był i jest także obecnie położony na przecięciu wielu szlaków komunikacyjnych. Jednym z nich jest śródlądowa droga wodna, tzw. Odrzańska Droga Wodna[18][19][20]. W ramach tej drogi wodnej szlak żeglugowy w XIX w. prowadził przez Śródmiejski Węzeł Wodny[1][21][22]. Potrzeba budowy nowej drogi wodnej prowadzącej przez Wrocław szczególnie mocno ujawniła się pod koniec XIX w. kiedy to przewóz ładunków towarowych przy pomocy transportu wodnego zwiększył się gwałtownie z około 50 tys. ton[2][7] do około 650 tys. ton[2]. Znaczny wzrost przewozów materiałów masowych dotyczył między innymi węgla z Górnego Śląska[1][12]. Dotychczas eksploatowana droga wodna prowadząca przez Śródmiejski Węzeł Wodny nie była w stanie obsłużyć takiego ruchu towarowego, ani też nie pozwalała na eksploatację odpowiednio dużych jednostek pływających, między innymi ze względu na niedostosowanie wymiarów śluz położonych w śródmiejskim węźle wodnym (Śluza Piaskowa, Śluza Mieszczańska) i innych elementów szlaku żeglugowego[2][5][7][11]. Stanowiła więc wąskie gardło o niskiej przepustowości szlaku[23]. Z tego właśnie względu podjęto decyzję o przeprowadzeniu inwestycji, w podstawowym zakresie obejmującą roboty budowlane z dziedziny hydrotechniki, a także inne niezbędne roboty jak budowa budynków pomocniczych czy mostów. Na podjęcie decyzji o rozpoczęciu inwestycji na tak szeroką skalę wpływ miał nie tylko wspomniany aspekt przepustowości drogi wodnej ale także równie istotny wpływ miała potrzeba pilnego rozwiązania problemu skutecznego zabezpieczenia przeciwpowodziowego miasta. Z początkowych założeń nowa inwestycja miała więc przede wszystkim stworzyć nową drogę wodną, a ponadto umożliwić określony rozdział wód i w nowym systemie zabezpieczenia miasta przez powodzią przeprowadzenie wód wezbraniowych wokół jego centrum[3][24][25]. Ponadto kanalizacja rzeki w mieście stanowiła naturalną kontynuację inwestycji prowadzonych na górnej Odrze w wyniku których w latach 1891-1897 skanalizowano rzekę od Koźla do ujścia Nysy Kłodzkiej, a wrocławska inwestycja w latach 1892-1897 była częścią prac, których efektem była późniejsza kanalizacja rzeki aż do Wrocławia[15][23][26][27].

Początkowe założenia przewidywały budowę nowego kanału lateralnego - kanału żeglugowego, oraz przebudowę istniejącego układu ramion rzeki Odra w ten sposób aby móc podczas wezbrań przeprowadzić wody rzeki wokół Śródmieścia. Początkowe ambitne plany ze względów finansowych zostały znacznie ograniczone: przebudowano ramiona Odry (Odra Karłowicka, Odra Zwierzyniecka/Stara Odra, Odra Szczytnicka[28]), w jedno ramię – Starą Odrę, natomiast nowe, równoległe kanały żeglugowe wybudowano tylko na pewnych odcinkach: Przekop Szczytnicki, w biegu którego wybudowano Śluzę Szczytniki[5], oraz Kanał Miejski, w którego biegu wybudowano Śluzę Miejską[4][6][27] (do 1945 r. Gröschelschleusse[2][29]). W równoległym do kanałów korycie Starej Odry zmodernizowano Jaz Szczytnicki[6][25][30] oraz powstał Jaz Psie Pole, które zapewniały odpowiedni poziom piętrzenia dla potrzeb żeglugowych[6]. Natomiast odcinek koryta Starej Odry od końca Przekopu Szczytnickiego do początku (rozwidlenia) Kanału Miejskiego musiał przy tym ograniczeniu inwestycji pełnić podwójną rolę: kanału żeglugowego jak i kanału przeciwpowodziowego[1]. Wykonanie takiego zakresu robót skutkowało tym, że rzeka Odra na tym odcinku stała się rzeką skanalizowaną[23][26]. Sam projekt drogi wodnej wykonany został przez Zarząd Regulacji Rzeki Odry[7]. Obejmował nowoczesne jak na ówczesne czasy rozwiązania podobne do tych zastosowanych wcześniej przez Gustawa Aleksandra Eiffela przy projektowaniu Kanału Panamskiego (1880r.)[7][31][32].

Po oddaniu do eksploatacji nowej drogi wodnej omijającej centrum miasta[4] podupadł stary szlak żeglugowy prowadzący przez Śródmiejski Węzeł Wodny[33]. Nowy szlak przystosowany był do eksploatacji barek typu "wrocławka", o ładowności 560t[33] ("Wrocławianka", "Breslauka" o nośności 400t[1]).

Stosunkowo szybko jednak okazało się nowa droga wodna nie spełnia swej roli. Szczególnie zbyt małe wymiary śluz komorowych na szlaku okazały się przeszkodą w sprostaniu potrzebom transportu wodnego i jego dynamicznego ówcześnie rozwoju[2][3][11][23][26][34][35][36]. Nie wystarczające okazało się także zabezpieczenie przeciwpowodziowe miasta, szczególnie w kontekście ekstremalnej powodzi jaka miała miejsce w 1903 r.[1][12][37] W tym stanie stosunkowo niedługo od zakończenia tej inwestycji rozpoczęto i przeprowadzono nową dużą inwestycję hydrotechniczną we Wrocławiu, tzw. II kanalizację Odry we Wrocławiu w wyniku realizacji której powstała nowa droga wodna (przez Kanał Żeglugowy i Kanał Różanka) oraz powstały nowe elementy przeciwpowodziowej infrastruktury technicznej (Kanał Powodziowy, Przewał Widawski)[2][3][11][23][26][34][35][36][38]. Po ukończeniu II kanalizacji Odry we Wrocławiu, znaczenie Wrocławskiego Szlaku Miejskiego znacznie zmalało[4][6][23][29][34].

Zakres inwestycji[edytuj | edytuj kod]

Mosty Warszawskie nad Starą Odrą.
Most Osobowicki Północny.

Inwestycja obejmowała następujący zakres:

Inwestycja objęła budowę Kanału Miejskiego zamkniętego na początku swego biegu Bramą Powodziową, a na końcu dodatkowymi wrotami powodziowymi zamontowanymi w głowie dolnej Śluzy Miejskiej. Ponadto przy Bramie Powodziowej wykonano dodatkowe kanały obiegowe, a przy Śluzie Miejskiej wybudowano przepompownie wody. Oba te elementy umożliwiały utrzymanie w kanale odpowiedniego poziomu wody zarówno w okresach przyboru wody jak i niskich stanów, a sam kanał stanowił odpowiedni akwen dla cumowania jednostek pływających w okresach, w których żegluga była niemożliwa, np. jako zimowisko[44].

Przeobrażenia WWW[edytuj | edytuj kod]

Most Trzebnicki nad Starą Odrą podczas wezbrania.
Suche koryto Czarnej Wody

Inwestycja zmieniła znacząco kształt Wrocławskiego Węzła Wodnego, a układ koryt rzeki Odra obecnie tylko w niewielkim stopniu nawiązuje do ich naturalnego układu[3][67]. W wyniku tych zmian między innymi wykreowano niżej opisane obiekty i aspekty ich działania[3].

Jak wyżej zaznaczono w ramach tej inwestycji znacznym przeobrażeniom uległa Stara Odra, będąca ramieniem Odry, o długości 7,2 km. Na odcinku od Dąbia do Zacisza pierwotny jej bieg został odwrócony i obecnie przepływ odbywa się z południa na północ. Dolny fragment tej odnogi natomiast przekopano na nowo prowadząc koryto częściowo istniejącymi tu korytami rzeki[68]. Wybudowano również nowe, równoległe do Starej Odry koryto Kanału Miejskiego[2][12].

Regulacje w obrębie Szczytnickiego Węzła Wodnego zapewniły możliwość zmiany sposobu sterowania przepływem wody i jej rozdziały pomiędzy Odrę Starą i Odrę Miejską[25]. Ponadto zmiana kierunku przepływu w Starej Odrze, na kierunek umożliwiający przeprowadzenie wód wokół miasta, ograniczała prawdopodobieństwo zalania przez powódź centrum miasta[3][38]. Jednak przy ekstremalnej powodzi jaka miała miejsce w 1903 r. okazało się to zdecydowanie niewystarczające dla zapewnienia bezpieczeństwa powodziowego Wrocławia[1][37].

Budowa Przekopu Szczytnickiego spowodowała odcięcie terenu otoczonego z południa przez Górna Odrę Wrocławską, a ze wschodu przez Starą Odrę. W ten sposób odcięty obszar utworzył nową wyspęWyspa Szczytnicka – swym kształtem przypominająca trójkąt. Na otoczoną wodami Odry wyspę nie prowadzi żadna przeprawa mostowa, a dostać się na jej teren można, bądź za pomocą jednostek pływających, bądź poprzez kładki, które zostały zamontowane na zamknięciach Śluzy Szczytniki, wykonanych w postaci wrót wspornych[5][41].

Przeobrażeniom uległa także dawne ramię Odry, tzw. Odra Swojczycka. Obecnie pozostałością po jej korycie jest starorzecze oraz zbiorniki wodne na Swojczycach i Staw Swojczycki. Starorzeczu będącemu ciekiem wodnym mającym swe ujście do Starej Odry nadano nazwę Czarna Woda[6][68][69][70](Schwarzwasser[69][71]).

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Jaz Psie Pole: ostatni czynny jaz kozłowo-iglicowy.
Most Warszawski przed budową nowego, równoległego mostu.
Nowy Most Warszawski, w tle stare mosty.

Jak wyżej zaznaczono szlak wodny powstały w wyniku I kanalizacji Odry we Wrocławiu stanowi współcześnie jedynie szlak boczy dla Odrzańskiej Drogi Wodnej[13][14]. Parametry żeglugowe zarówno cieków wodnych jak i śluz żeglugowych są zdecydowanie zbyt małe, aby ta droga wodna mogła mieć istotne znaczenie dla współczesnego, towarowego transportu wodnego. Systematycznie jednak zwiększa się znaczenie tej drogi wodnej w zakresie żeglugi turystycznej i rekreacyjnej. Powstają nowe przystanie i wypożyczalnie sprzętu wodnego umożliwiające aktywny wypoczynek. Powstają różnorodne projekty oraz plany i opracowania zmierzające do wykorzystania istniejących akwenów, dotychczas mało dostępnych. Ma to swoje odzwierciedlenie w polityce władz miasta, w szczególności w uchwalanych miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Ulega jednak degradacji istniejąca tu jeszcze infrastruktura związana z transportem wodnym. Poszczególne nabrzeża są wyłączane z eksploatacji, zamykane i pozostają niewykorzystane. W najlepszym razie traktowane są jako ubezpieczenie brzegu lub zalążek do ewentualnego powstania przyszłych przystani żeglarskich[72].

Obecnie szlak ten ma swój początek w Bartoszowicko-Opatowickim Węźle Wodnym i prowadzi przez Śluzę Opatowice[13][14] głównym ramieniem Odry będącym przekopem z lat 1530-1555[28][25] (1533[73])[26]. Poniżej Kładki Zwierzynieckiej w Szczytnickim Węźle Wodnym szlak ten kieruje się ku północy poprzez cieki ukształtowane podczas I kanalizacji Odry we Wrocławiu. W początkowym biegu jest to Przekop Szczytniki i położona w jego obrębie Śluza Szczytniki. W równoległym korycie Starej Odry położony jest w ramach jednego stopnia wodnego (Stopień Wodny Szczytniki) Jaz Szczytniki, zapewniający odpowiedni poziom piętrzenia dla szlaku powyżej śluzy[5][42][41]. Dalej prowadzi Starą Odrą[5][74][26] i Kanałem Miejskim[75] poprzez Śluzę Miejską[2][13][14], za którą łączy się ponownie ze Starą Odrą[75] i dalej główną drogą wodną[14][74]. W równolegle biegnącej Starej Odrze zlokalizowano Jaz Psie Pole (w ramach Stopnia Wodnego Psie Pole), który zapewnia odpowiedni poziom wody w kanale. Kanał Miejski jest wyposażony na wlocie w Bramę Przeciwpowodziową, a na wylocie w dodatkowe wrota przeciwpowodziowe w głowie dolnej Śluzy Miejskiej[2][14][32][43]. Taka konfiguracja umożliwia traktowanie tego kanału jako akwenu zapewniającego miejsce bezpiecznego schronienia dla jednostek pływających podczas wezbrań lub jako zimowisko[29].

Obiekty hydrotechniczne powstałe podczas kanalizacji rzeki były, szczególnie po II wojnie światowej przebudowywane i modernizowane. W 1979 r. przebudowano Jaz Szczytniki podnosząc poziom piętrzenia o blisko 1 m, a także ukształtowano bystrze od strony stanowiska dolnego. Zmianie podlegały także między innymi napędy zamknięć w śluzach, np. dla Śluzy Szczytniki wykonano elektryczny napęd zamknięć w latach 70. XX wieku. Powódź tysiąclecia, która miała miejsce w 1997 r. spowodowała uszkodzenia i awarie wielu budowli i urządzeń hydrotechnicznych. Po tym wydarzeniu prowadzono wiele robót naprawczych i remontowych, ale i także budowano nowe elementy infrastruktury, w znacznym stopniu na obiektach powstałych podczas pierwszej kanalizacji Odry we Wrocławiu, takich jak Kanał Miejski i Stopień Wodny Szczytniki[11][23][37][76]. Przykładem zniszczeń jakie spowodowała ta powódź są zniszczenia jakie miały miejsce w obrębie Szczytnickiego Węzła Wodnego, obejmujące między innymi zniszczenie języka rozdzielczego przy połączeniu Przekopu Szczytnickiego i Starej Odry, Jazu Szczytniki, a także wału przeciwpowodziowego chroniącego Wielką Wyspę, tzw. Grobli Szczytnicko-Bartoszowickiej, położonej na prawym brzegu Starej Odry. W latach 1998-2002 dobudowano na prawym brzegu przepławkę dla ryb[77][42]. Innym przykładem przeprowadzonej modernizacji jest wyposażenie Jazu Szczytniki, który pierwotnie był jazem stałym[28], w zamknięcia powłokowe[5][15][42] umożliwiające regulację przepływu wody i jej rozdziału na Starą Odrę i Odrę Miejską[76][42]. Zachowany został natomiast ostatni czynny na Odrze jaz kozłowo-iglicowy, tj. Jaz Psie Pole[15][34][32][43]. Inne tego typu jazy na rzece w ramach modernizacji były sukcesywnie w drugiej połowie XX wieku przebudowywane na jazy sektorowe lub klapowe. Duże zmiany, zarówno w zakresie przeznaczenia, ich przebudowy, jak kwestii własnościowych, objęły budynki powstałe podczas inwestycji[34].

Zmianom ulegały także przeprawy powstałe podczas pierwszej kanalizacji Odry w mieście. Dotyczy to zarówno istotnej przebudowy części mostów, np. Most Warszawski nad Kanałem Miejskim[46][49], którego przęsło przeniesione zostało w 1928 r. nad OławęMost Rakowiecki[46][78][79], Most Trzebnicki Południowy[66], jak i remontów, czy też rozbudowy wybranych mostów, np. Most Szczytnicki[53]. Z nowych mostów powstała jedynie nowa nitka w zespole Mostów Warszawskich[46].

Podnoszone są również postulaty zachowania dorobku technicznego powstałego podczas pierwszej kanalizacji Odry we Wrocławiu między innymi poprzez objęcie zachowanych do dzisiaj obiektów ochroną, w tym w odniesieniu do Stopnia wodnego Szczytniki, który to zespół obiektów, obejmujący około 30.000 m2, zachował do dziś kształt i zasadę działania, nadane mu w okresie budowy, a późniejsze zmiany są stosunkowo niewielkie. Postulaty te obejmują między innymi konieczność zachowania także przy remontach obiektów dotychczasowych kształtów i zasad ich działania, oraz udostępnienia turystycznie budowli hydrotechnicznych i Wyspy Szczytnickiej[34].

Część obiektów zostało już uznanych za zabytki:

  • Most Osobowicki Południowy, nr rej.: A/1643/331/Wm z 15.10.1976 r.[80]
  • Most Osobowicki Północny, nr rej.: A/1642/337/Wm z 15.10.1976 r.[80]
  • Most Trzebnicki Południowy, nr rej.: A/1645/335/Wm z 15.10.1976 r.[80]
  • Most Trzebnicki Północny, nr rej.: A/1644/336/Wm z 15.10.1976 r.[80]
  • Most Zwierzyniecki, nr rej.: A/1646/334/Wm z 15.10.1976 r.[80]
  • Stopień Wodny Psie Pole, nr rej.: A/5863 z 8.03.2013 r.[81]

Cieki wodne[edytuj | edytuj kod]

Podczas I kanalizacji Odry we Wrocławiu ukształtowano i wybudowano następujące cieki wodne:

Cieki wodne ukształtowane podczas I kanalizacji Odry we Wrocławiu
nazwa długość budowle piętrzące[d] przeprawy[d][e]
Przekop Szczytnicki Śluza Szczytniki
Stara Odra 7,2 km[68] Jazy: Szczytniki, Psie Pole Mosty[51]: Zwierzyniecki[8][54][56][57], Szczytnicki[52][82][53], Warszawski, stary (zachodni)[46][47][48][50], kolejowy[f][83], Trzebnickie[58][59][65], Osobowickie[60][61][62][63]
Kanał Miejski Brama Przeciwpowodziowa[31], Śluza Miejska[84] Mosty[51]: Burzowy[31], Warszawskie (południowe) - stary (zachodni)[46][47][48][49], kolejowy[f][83], Trzebnickie (południowy)[58][59][66], Osobowickie (południowy)[60][61][62][64]
Jaz Różanka w biegu Starej Odry powstały później; w tle Most Trzebnicki Północny.

Współcześnie w obrębie powyższych cieków znajdują się także inne budowle powstałe później:

  • Stara Odra:
  • Kanał Miejski:
    • Most Warszawski, południowy – nowy (wschodni)[46]

Także same wyżej wymienione cieki wodne ulegały później przekształceniom. Obejmowały one, oprócz już wspomnianych budów nowych obiektów w ich obrębie, także zmiany związane z przekształcaniem samych cieków i budową podczas drugiej kanalizacji odry we Wrocławiu nowych, połączanych ze Starą Odrą, tj. Kanał Nawigacyjny, Kanał Powodziowy, Kanał Różanka[86].

Stopnie i budowle[edytuj | edytuj kod]

Podczas I kanalizacji Odry we Wrocławiu wybudowano i ukształtowano następujące stopnie wodne (w tym budowle piętrzące):

Stopnie wodne i budowle piętrzące wybudowane i ukształtowane podczas I kanalizacji Odry we Wrocławiu
stopień wodny NPP[g] budowle wodne ciek wodny km szlaku[h] foto
Stopień Wodny Szczytniki[5][25] 2,05 m Jaz Szczytniki Stara Odra 0,1[10] Szczytniki.JPG
Śluza Szczytniki Przekop Szczytnicki 0,25[87] (0,6[25]) Wrocław, Śluza Szczytniki - fotopolska.eu (100555).jpg
Stopień Wodny Psie Pole[38]


Obiekt zabytkowy.svg nr rej.: A/5863 z 8.03.2013 r.[81]

1,35 m[i] Jaz Psie Pole[88] Stara Odra 2,93[89] (2,9[10]) Wrocław 2010-07-25 - 195; Jaz Psie Pole stanowisko górne.jpg
0,0 Brama Przeciwpowodziowa[31] Kanał Miejski 3,3[89] Wrocław 2011-07-17 043 Kanał Miejski, Brama Przeciwpowodziowa.jpg
3,65 m[i] Śluza Miejska[84] Kanał Miejski 6,3[89] Wrocław 2010-08-01 247 - Śluza Miejska.jpg

Locja szlaku żeglugowego[edytuj | edytuj kod]

Locja szlaku żeglugowego powstałego podczas pierwszej kanalizacji Odry we Wrocławiu, według obecnego stanu.

Locja szlaku żeglugowego
km ciek brzeg element szlaku wymiary stanowisko foto
Śluza Opatowice
Odra (przekop z lat 1530-1555) - Górna Odra Wrocławska[1][26] 5,6km[10] Wrocław Channelled Upper Odra River Bed.JPG
0,00
(250,10km Odry[17][20][90])
Odra Górna[22] prawy bifurkacja: Przekop Szczytnicki n.d. Wrocław, Dźwig pływający "WRÓBLIN" - fotopolska.eu (100532).jpg
Przekop Szczytnicki lewy Przystań AZS[41][91][92] n.d.
lewy Otwarte Muzeum Odry[41][93][94] n.d. Wrocław.wyspiańskiego40.3.k.o.JPG
0,25[87] (0,6[25]) n.d. Śluza Szczytniki szerokość: 9,6m[10][87]

długość komory: 55,0m[10] (49,88m[87])
spad:2,05m[10]

Wrocław, Śluza Szczytniki - fotopolska.eu (100553).jpg
prawy Przystań Policji Wodnej[77] n.d. 5,7km[10]
prawy ujście do Starej Odry n.d. Wrocław, Jaz Szczytniki - fotopolska.eu (100560).jpg
Stara Odra
4,0km[7]
prawy Przystań Zwierzyniecka[12][56][95][96] n.d. 22 Lipca.jpg
1,0[97] n.d. Most Zwierzyniecki[56]

Obiekt zabytkowy.svg nr rej.: A/1646/334/Wm z 15.10.1976 r.[80]

prześwit przy NPP[g]: 5,02m[97] Most Zwierzyniecki 1.JPG
1,7[97] n.d. Most Szczytnicki prześwit przy NPP[g]: 4,98m[97] Wrocław, Most Szczytnicki - fotopolska.eu (118876).jpg
lewy bifurkacja: Kanał Miejski n.d. Wrocław 2011-07-17 049 Kanał Mieski - Stara Odra.jpg
3,3[97] Kanał Miejski n.d. Brama Przeciwpowodziowa
Most Burzowy

Obiekt zabytkowy.svg nr rej.: A/5863 z 8.03.2013 r.[81]

szerokość: 10m[10]

spad: 0m[10]
przy NPP[g]: prześwit 4,34m[97]
głębokość: 2,57m[31]

Wrocław 2011-07-17 055 Kanał Miejski, Brama Przeciwpowodziowa.jpg
lewy Nabrzeże przeładunkowe n.d.
n.d. Most Warszawski[46][48] b.d. New.western.Warszawski.Bridge.JPG
3,8[97] n.d. Most Warszawski[46][48] prześwit przy NPP[g]: 4,27m[97] Wrocław 2011-07-17 071 Kanał Miejski, Nabrzeże Browaru Piastowskiego.jpg
lewy Nabrzeże Browaru Piastowskiego[98] n.d. Wrocław 2011-07-17 108 Kanał Miejski, Nabrzeże Browaru Piastowskiego.jpg
4,1[97] n.d. most kolejowy południowy[51][83] (Kolejowy Oleśnicki[97]) prześwit przy NPP[g]: 5,09m[97] Wrocław 2011-07-17 106 Mosty kolejowe warszawskie.jpg
lewy Nabrzeże przeładunkowe zboża[99] n.d.
5,4[97] n.d. Most Trzebnicki południowy[59]

Obiekt zabytkowy.svg nr rej.: A/1645/335/Wm z 15.10.1976 r.[80]

prześwit przy NPP[g]: 4,17m[97] MostyTrzebnickie-odPdZach.jpg
prawy przystań "Laz Pegaz"[100][101] n.d.
6,0[97] n.d. Most Osobowicki południowy[62]

Obiekt zabytkowy.svg nr rej.: A/1643/331/Wm z 15.10.1976 r.[80]

prześwit przy NPP[g]: 4,37m[97] Osobowicki2.JPG
lewy Nabrzeże przeładunkowe n.d. Wrocław 2010-08-01 243 - Śluza Miejska (awanport górny, w tle Most Osobowicki Południowy nad Kanałem Miejskim).jpg
6,3[89] n.d. Śluza Miejska

Obiekt zabytkowy.svg nr rej.: A/5863 z 8.03.2013 r.[81]

szerokość: 9,6m[10]

długość komory: 55,8m[10]
spad:3,65m[10]

Wrocław 2010-08-01 007 - Śluza Miejska (awanport górny).jpg
lewy Przeładownia Elektrociepłowni Wrocław n.d. 6,2km[10] Wrocław 2010-08-01 266 - Kanał Miejski (Przeładownia Elektrociepłowni).jpg
(255,8km Odry[20][90]) prawy ujście do Starej Odry n.d. Wrocław 2010-08-01 014 - Przeładownia Elektrociepłowni.jpg
Stara Odra; Odra Dolna Hafens.zu.Breslau.1901.jpg
Śluzy Rędzin

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. We Wrocławiu przez cały okres historii miasta prowadzono roboty związane z przekształceniem Wrocławskiego Węzła Wodnego, zarówno na Odrze jak i jej dopływach, lecz na mniejszą skalę, w określonym, bardziej lokalnym zakresie. I i II kanalizacja Odry prowadzone były natomiast z myślą o kompleksowym rozwiązaniu określonych problemów hydrotechnicznych, przede wszystkim związanych z ochroną przeciwpowodziową i warunkami żeglugi.
  2. Wybudowany podczas II kanalizacji Odry most warszawski nad Kanałem Miejskim, został w 1928 r. przeniesiony nad rzekę Oława (Most Rakowiecki), a nad kanałem powstała nowa konstrukcja.
  3. Szybko okazało się, że wybudowany podczas II kanalizacji Odry most ma zbyt niskie światło w stosunku do potrzeb żeglugowych. Z tego względu już w latach 1904-1905 most stalowy został zastąpiony mostem współczesnym.
  4. a b Zestawienie obejmuje wszystkie, powstałe podczas pierwszej kanalizacji Odry we Wrocławiu, budowle piętrzące i przeprawy współcześnie znajdujące się w obrębie danego cieku, także te, które w późniejszym okresie podlegały wymianie lub znacznym przeobrażeniom. Nie obejmuje natomiast obiektów budowlanych powstałych od postaw, później.
  5. Mosty wymieniono w kolejności ich położenia zgodnie z biegiem danego cieku (z góry, w dół cieku wodnego).
  6. a b Warszawski most kolejowy położony jest na linii kolejowej nr 143.
  7. a b c d e f g h NPP: Normalny poziom piętrzenia.
  8. Położenie danego obiektu określone jest od początku danego cieku wodnego: od początku rozwidlenia Starej Odry od Górnej Odry śródmiejskiej dla Jazu Szczytniki i Jazu Psie Pole; oraz od początku rozwidlenia Przekopu Szczytnickiego od Górnej Odry śródmiejskiej dla Śluzy Szczytniki, Bramy Przeciwpowodziowej i Śluzy Miejskiej.
  9. a b Różnica w wysokości piętrzenia na Jazie Psie Pole i Śluzie Miejskiej, wchodzących w skład jednego Stopnia Wodnego Psie Pole wynika z faktu, iż równolegle do Śluzy Miejskiej wody Starej Odry piętrzy oprócz Jazu Psie Pole także następny Jaz Różanka.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 4.
  2. a b c d e f g h i j k l m Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 342: Kanał Miejski.
  3. a b c d e f g Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 986-988: Wrocławski Węzeł Wodny.
  4. a b c d e Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 867: Szlak Żeglugowy Historyczny.
  5. a b c d e f g h i j k Bakuliński i in., Zabytki techniki ŚWW 2007 ↓, s. 8-15: 2.4 Stopień wodny Szczytniki.
  6. a b c d e f Janusz Fąfara, Śródmiejski Węzeł ... 2010 ↓.
  7. a b c d e f g Jan Pyś, Odra 2013 ↓, s. 162.
  8. a b c d e Bakuliński i in., Mosty i przeprawy 2007 ↓, s. 30-31.
  9. Bakuliński i in., Mosty i przeprawy 2007 ↓, s. 30-32.
  10. a b c d e f g h i j k l m n o Trojanowski i in. 2006 ↓, s. 8.
  11. a b c d e Zabytki przy Odrze ↓.
  12. a b c d e f g Historia Wrocławskiego Węzła Wodnego 2011 ↓.
  13. a b c d e Rozp. RM w sprawie ś.d.w. 2019 ↓.
  14. a b c d e f g Trojanowski i in. 2006 ↓, s. 11.
  15. a b c d Tomasz Moś 2006 ↓, s. 5-6.
  16. Trojanowski i in. 2006 ↓, s. 56.
  17. a b WWW - drogi i szlaki wodne ↓.
  18. Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 2.
  19. Studium .. Odry, Diagnoza ↓, s. 99.
  20. a b c Jan Pyś, Odrzańska ... cz. I 2011 ↓.
  21. Bakuliński i in., Zabytki techniki ŚWW 2007 ↓, s. 2-65.
  22. a b Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 607: Odra Górna.
  23. a b c d e f g Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 980: Wrocławska Droga Wodna.
  24. Studium .. Odry, Bariery ↓, s. 4, 7.
  25. a b c d e f g h i j Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 840: Stopień Wodny Szczytniki.
  26. a b c d e f g Poskromić żywioł - rzeka w mieście ... 2012 ↓.
  27. a b Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 1038: Żegluga na Odrze.
  28. a b c Janusz Fąfara, Śródmiejski Węzeł ... 2009 ↓.
  29. a b c d Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 19.
  30. Bakuliński i in., Zabytki techniki ŚWW 2007 ↓, s. 15.
  31. a b c d e Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 20-21.
  32. a b c Cuda techniki nad Odrą 2011 ↓.
  33. a b Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 867: Szlak Żeglugowy Śródmiejski.
  34. a b c d e f Bakuliński i in., Zabytki techniki ŚWW 2007 ↓, s. 9.
  35. a b Jan Pyś, Odra 2013 ↓, s. 162-164.
  36. a b Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 4-5.
  37. a b c Studium .. Odry, Bariery ↓, s. 3.
  38. a b c d Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 18-22, 29-30.
  39. Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 554: MAPA Odnogi Odry i kanały; Śluzy; Jazy.
  40. a b Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 858: Szczytniki Stare.
  41. a b c d e Wrocław nad Odrą, Obiekty ↓, s. Śluzy, Śluza Szczytniki.
  42. a b c d e f Wrocław nad Odrą, Obiekty ↓, s. Jazy, Jaz Szczytniki.
  43. a b c Wrocław nad Odrą, Obiekty ↓, s. Jazy, Jaz Psie Pole.
  44. a b Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 18-19.
  45. Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 554: MAPA Mosty i kładki wsp..
  46. a b c d e f g h i j Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 22-23.
  47. a b c Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 561: Mosty Warszawskie.
  48. a b c d e Czarnecki, Mostem Warszawskim ... 2013 ↓.
  49. a b c ZDiUM, Mosty 2009 ↓, s. 10 (87. Most Warszawski Zachodni).
  50. a b ZDiUM, Mosty 2009 ↓, s. 10 (88. Most Warszawski Środkowy).
  51. a b c d e f g h i Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 559-560: Mosty.
  52. a b c Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 555: Most Szczytnicki.
  53. a b c ZDiUM, Mosty 2009 ↓, s. 8 (73. Most Szczytnicki).
  54. a b c Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 558: Most Zwierzyniecki.
  55. a b Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 135: Dąbie.
  56. a b c d e f g Czarnecki, Miasto stu mostów: ... Zwierzyniecki ... 2013 ↓.
  57. a b ZDiUM, Mosty 2009 ↓, s. 11 (97. Most Zwierzyniecki).
  58. a b c Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 561: Mosty Trzebnickie.
  59. a b c d Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 24-25.
  60. a b c Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 560-561: Mosty Osobowickie.
  61. a b c Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 26-27.
  62. a b c d Czarnecki, Miasto stu mostów: ... Osobowicki ... 2013 ↓.
  63. a b ZDiUM, Mosty 2009 ↓, s. 5 (45. Most Osobowicki Północny).
  64. a b ZDiUM, Mosty 2009 ↓, s. 5 (46. Most Osobowicki Południowy).
  65. a b ZDiUM, Mosty 2009 ↓, s. 9 (82. Most Trzebnicki Północny).
  66. a b c ZDiUM, Mosty 2009 ↓, s. 9 (83. Most Trzebnicki Południowy).
  67. Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 966: WODY.
  68. a b c Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 608: Stara Odra.
  69. a b Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 129: Czarna Woda.
  70. Harasimowicz, Encyklopedia Wrocławia 2006 ↓, s. 835: Staw Swojczycki.
  71. Niemiecko-polski słownik ... ↓, s. 10.
  72. Jan Pyś, Odra 2013 ↓, s. 166, 175-176.
  73. Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 3.
  74. a b Hydronimy 2006 ↓, s. 265.
  75. a b Hydronimy 2006 ↓, s. 163.
  76. a b Bożek, Dubicki i in. 2002 ↓.
  77. a b Bakuliński i in., Zabytki techniki ŚWW 2007 ↓, s. 9, 15.
  78. MP, Mosty ↓, s. Most Rakowiecki.
  79. MP, Mosty ↓, s. Most Warszawski.
  80. a b c d e f g h Wykaz zabytków 2013 ↓, s. 208.
  81. a b c d Wykaz zabytków 2013 ↓, s. 209.
  82. Bakuliński i in., Mosty i przeprawy 2007 ↓, s. 32.
  83. a b c Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 23-24.
  84. a b Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 29-30.
  85. Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 30-32.
  86. Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 9, 30-32.
  87. a b c d ŚLUZA SZCZYTNIKI ↓.
  88. Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 22.
  89. a b c d Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 18.
  90. a b Jan Pyś, Co przemawia ... 2007 ↓.
  91. Bakuliński i in., Zabytki techniki ŚWW 2007 ↓, s. 6.
  92. Wrocław nad Odrą, Obiekty ↓, s. Przystanie, Przystań AZS Jacht Club.
  93. Bakuliński i in., Zabytki techniki ŚWW 2007 ↓, s. 8, 11-13.
  94. Wrocław nad Odrą, Obiekty ↓, s. Pozostałe zabytki, Muzeum Odry FOMT.
  95. Żegluga pasażerska we Wrocławiu ... 2011 ↓.
  96. Wrocław nad Odrą, Obiekty ↓, s. Przystanie, Przystań Zwierzyniecka.
  97. a b c d e f g h i j k l m n o Studium .. Odry, Diagnoza ↓, s. 97.
  98. Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 23.
  99. Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 24.
  100. Bakuliński i in., Budowle hydrotechniczne WWW 2007 ↓, s. 25.
  101. Wrocław nad Odrą, Obiekty ↓, s. Przystanie, Przystań Wioślarska PEGAZ.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]