Pilum

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rzymskie pilum ciężkie

Pilum (łac. oszczep, l.mn. pila) to broń białaoszczep, najprawdopodobniej pochodzenia etruskiego lub samnickiego, udoskonalony i używany przez Rzymian w całym okresie istnienia państwa rzymskiego. Pilum było bronią specyficzną, w dużym stopniu decydującą o sukcesach rzymskich legionów[potrzebny przypis].

Na wyposażeniu przeciętnego legionisty były z reguły dwa pila: większe i mniejsze. Współcześnie na ich określenie ukuto terminy „pilum eminus” (łac. „pilum z daleka”) i „pilum comminus” (łac. „pilum z bliska”).

Długość pilum większego wynosiła około 2,1 metra, z czego około 70 centymetrów przypadało na żeleźce, a reszta na drzewce. Niewielki hartowany sztych osadzony na długiej niehartowanej szyjce miał kształt stożka lub piramidki, a czasem haka (pilum hamatum). Długa miękka szyjka grota umożliwiała po przebiciu tarczy wbicie się sztychu w korpus przeciwnika. Wyjątkowość pilum tkwiła w sposobie łączenia części metalowej i drewnianej. Grot mocowano za pomocą żelaznego nitu przechodzącego przez podłużny otwór trzonu grota i drewnianego sztyftu przechodzącego przez okrągły dokładnie spasowany drugi otwór płaskiego trzonu grota, który podczas uderzenia łamał się, powodując przesunięcie i dodatkowe uderzenie części drewnianej w trzon grota. Zwiększało to jego siłę przebicia i sprawiało, że pilum nawet po nietrafieniu było nieprzydatne do efektywnego wykorzystania przez wroga.

Ponadto po trafieniu w cel (np. w tarczę), nawet gdy nie została przebita, długa szyjka grota oszczepu łatwo się wyginała, ale nie łamała, krępując ruchy, niekiedy zmuszając wroga do odrzucenia tarczy. Ostrze w kształcie piramidki, czasem z zadziorami, utrudniało wyrwanie pilum po trafieniu. Skuteczny zasięg rzutu pilum wynosił około 20–30 metrów. Dodatkowy balast z ołowiu lub lanego brązu znacznie zwiększał siłę przebicia pilum w wersji ciężkiej. Istniały w różnych okresach trzy rodzaje pilum: lekkie około 0,5 kilogramowe, średnie kilogramowe i ciężkie z balastem w formie kuli ołowianej o ciężarze około 2 kilogramów. Pojawiły się one w odpowiedzi na coraz to mocniejsze tarcze, do przebijania których zostały skonstruowane. Był to naturalny wynik wyścigu zbrojeń.

Pilum mniejsze nie przekraczało 2 metrów długości i ciężaru 0,5 kilograma, a zatem jego zasięg był nieco większy, przez co podczas bitwy było ono najpierw wyrzucane przez żołnierza. Z czasem całkowicie zrezygnowano z pilum lekkiego, jako zbyt mało skutecznego. Pozostało tylko pilum średnie, zastąpione z czasem przez pilum ciężkie. Pilum ciężkie uwiecznione zostało na płaskorzeźbie na Kolumnie Trajana w Rzymie.

Na początku legioniści pierwszej (hastati) i drugiej (principes) linii manipułów w legionie byli wyposażeni w dwa rodzaje pilum: lekkie i ciężkie. Po reformie Gajusza Mariusza ujednoliconą wersję pilum posiadali wszyscy legioniści, ale w dalszym ciągu w dwóch egzemplarzach.

Pila były używane także w bitwach morskich i w starciach ze słoniami.

Bibliografia[edytuj]