Piotr I Sprawiedliwy

Piotr I Sprawiedliwy

Piotr I Sprawiedliwy na XIX-wiecznej rycinie
Król Portugalii
Okres	od 28 maja 1357 do 18 stycznia 1367
Poprzednik	Alfons IV
Następca	Ferdynand I Burgundzki
Dane biograficzne
Dynastia	burgundzka
Data i miejsce urodzenia	8 kwietnia 1320 Coimbra
Data i miejsce śmierci	18 stycznia 1367 Estremoz
Miejsce spoczynku	Klasztor Matki Boskiej w Alcobaça
Ojciec	Alfons IV
Matka	Beatrycze Kastylijska
Żona	Blanka Kastylijska Konstancja Manuel Inês de Castro
Dzieci	Maria Ferdynand I Beatrycze Jan Dionizy Jan I

Piotr I Sprawiedliwy (także Piotr I Okrutny; port. Pedro I o Justiceiro lub Pedro I o Cruel; ur. 8 kwietnia 1320 w Coimbrze, zm. 18 stycznia 1367 w Estremoz) – ósmy król Portugalii od 1357 roku, pochodzący z dynastii burgundzkiej.

Życiorys

Piotr I zapisał się w historii Portugalii przede wszystkim dzięki tragicznej relacji z Inês de Castro, damą dworu swojej żony, Konstancji Manuel. Za jego panowania wzmocniono administrację królewską oraz przebudowano zamek w Alter do Chão.

Konflikt z ojcem i sprawa Inês de Castro

Relacji następcy tronu z Inês de Castro sprzeciwiał się jego ojciec, król Alfons IV, obawiający się nadmiernych wpływów kastylijskich na dworze. W 1355 roku, z rozkazu króla, Inês została zamordowana w Coimbrze przez grupę dworzan. Zdarzenie to doprowadziło do buntu Piotra przeciwko ojcu i krótkotrwałej wojny domowej, zakończonej ugodą wynegocjowaną przez królową matkę.

Po objęciu tronu w 1357 roku Piotr I ogłosił, że zawarł z Inês potajemny związek małżeński, co czyniło ją prawowitą królową. Według legendy król ekshumował ciało kochanki, koronował je i zmusił arystokratów do złożenia jej hołdu poprzez całowanie dłoni zmarłej. Król schwytał dwóch morderców Inês (Pera Coelho i Álvaro Gonçalvesa) i osobiście nadzorował ich egzekucję, podczas której skazańcom wyrwano serca. Brutalność tych działań przyniosła mu przydomek „Okrutny”, podczas gdy dbałość o sprawiedliwe sądy dla niższych warstw społecznych zjednała mu miano „Sprawiedliwego”.

Piotr I polecił wybudować w klasztorze w Alcobça dwa kunsztowne gotyckie sarkofagi dla siebie i Inês. Zostały one ustawione naprzeciw siebie, aby według życzenia króla małżonkowie mogli spojrzeć na siebie natychmiast po zmartwychwstaniu w dniu Sądu Ostatecznego.

Piotr I w literaturze

Tragiczne losy króla i jego kochanki stały się inspiracją dla wielu artystów. Kazimiera Zawistowska poświęciła im wiersz Inez De Castro, opisujący legendarną scenę hołdu dla zmarłej: > „Milsza mu była niż sceptr i korony, (...) > I stroił trupa w swe królewskie szaty – > I do sewilskiej wiódł tronowej sali, > By dłoń szkieletu możni całowali.”

Postać Piotra opisuje również kronikarz Fernão Lopes.

Małżeństwa i potomstwo

W 1325 roku Piotr poślubił Blankę Kastylijską (małżeństwo anulowano w 1333). W 1339 roku jego żoną została Konstancja Manuel, z którą miał:

• Ludwika (1340),
• Marię (1342–1367),
• Ferdynanda I (1345–1383), kolejnego króla Portugalii.

Z nieformalnego związku z Inês de Castro (później uznanego przez króla za małżeństwo) urodzili się:

• Alfons (zmarł w dzieciństwie),
• Beatrycze (ok. 1347–1381),
• Jana (1349–1397), księcia Valencia de Campos,
• Dionizego (1354–1397), pana Cifuentes.

Z relacji z Teresą Lourenço pochodził:

• Jan I (1357–1433), mistrz zakonu Avis i król Portugalii, założyciel dynastii Avis.

Bibliografia

• Fernão Lopes, Chronica del Rey D. Pedro I, Lisboa 1735.
• Zygmunt Ryniewicz, Leksykon monarchów świata, Warszawa 2002.