Piotr I Sprawiedliwy

Piotr I Sprawiedliwy

Król Portugalii
Okres	od 28 maja 1357 do 18 stycznia 1367
Poprzednik	Alfons IV
Następca	Ferdynand I Burgundzki
Dane biograficzne
Dynastia	burgundzka
Data i miejsce urodzenia	8 kwietnia 1320 Coimbra
Data i miejsce śmierci	18 stycznia 1367 Estremoz
Ojciec	Alfons IV
Matka	Beatrycze Kastylijska
Żona	Blanka Kastylijska Konstancja Manuel Inês de Castro
Dzieci	Maria (markiza Tortosa) Ferdynand (król Portugalii) Beatrycze (hrabina Albuquerqe) Jan (książę Valencia de Campos) Dionizy (pan Villar-Dompardo) Jan (nieślubny) (król Portugalii)

Piotr I Okrutny, port. Pedro I o Cruel, Piotr I Sprawiedliwy, port. Pedro I o Justiceiro (ur. 8 kwietnia 1320, zm. 18 stycznia 1367) – ósmy król Portugalii od 1357.

Życiorys

Piotr I, zwany Sprawiedliwym, zapisał się w historii Portugalii m.in. w związku z relacją z Inês de Castro, damą dworu swojej żony, Konstancją Manuel. Za jego panowania przebudowano zamek w Alter do Chão.

Konflikt z ojcem

Relacji Piotra z Inês de Castro sprzeciwiał się jego ojciec, król Afonso IV obawiający się wpływów kastylijskich na dworze portugalskim. W połowie XIV wieku dwór był podzielony pomiędzy zwolenników Kastylii (do których należała m.in. Inês) oraz szlachtę portugalską. W 1355 roku, z rozkazu Afonso IV, Inês de Castro została zamordowana.

Po śmierci ojca Piotr objął tron Portugalii. Jednym z jego pierwszych działań było schwytanie i ukaranie osób odpowiedzialnych za zabójstwo Inês de Castro. Jako władca prowadził politykę ukierunkowaną na wzmocnienie administracji królewskiej, ochronę interesów niższych warstw społecznych oraz ograniczenie wpływów zewnętrznych, w tym papieskich.

Miłości Inez i Piotra poświęcony jest wiersz Kazimiery Zawistowskiej pt. Inez De Castro:
"Milsza mu była niż sceptr i korony,
Okrutny tyran kastylskiej stolicy
Drżał pod pieszczotą jej czarnej źrenicy,
Do krosien jedwab zwijając czerwony.
Lecz zemsta grandów bijących pokłony
U stóp królewskiej, nieślubnej łożnicy
Po cichu wbiła w serce miłośnicy,
Po samą głownię, sztylet wyostrzony.
Oszalał z bólu, krwi toczył szkarłaty,
Kąpał się we krwi – więził, ścinał, palił,
A potem kamień grobowy odwalił.
I stroił trupa w swe królewskie szaty –
I do sewilskiej wiódł tronowej sali,
By dłoń szkieletu możni całowali."

Śmierć Inez

Wiersz dotyczy romansu i śmierci Inez Castro z infantem portugalskim Pedro. Ojciec księcia polecił zamordować kochankę syna. Pedro natychmiast podniósł bunt przeciwko ojcu. Wojna domowa załagodzona przez królową matkę, została przerwana, a infant postanowił poczekać z zemstą. Gdy tylko wstąpił na tron, rozpoczął rozprawę z zabójcami kochanki, którą uważał za żonę (podobno zawarli w tajemnicy związek małżeński). Ścigał ich konsekwentnie i uparcie – stosując tak brutalne metody postępowania, że dosłużył się przydomku Okrutny – zaznaczyć należy, że w historiografii Pedro występuje raczej pod przydomkiem Sprawiedliwy, był bowiem twórcą fundamentów późniejszej potęgi królestwa.

W Kronikach Królewskich (dziejach Portugalii spisanych przez kronikarza Fernão Lopesa, dla króla Jana Dobrego – bękarta Pedra, z innej jednak niż Inez matki), opisywane są wydarzenia poprzedzające wstąpienie na tron wspomnianego Jana – wielkiego mistrza zakonu Avis, po śmierci (przyrodniego brata) Ferdynanda I, następcy Pedra – syna Pedro z prawego łoża. Mordercami Inez byli: Diego Lopes, Alvaro Goncalves i Pedro Coelho.

Pedro ścigał ich konsekwentnie, wymusił wydanie ich przez króla Kastylii. Diego Lopes uciekł. Goncalves i Coelho zaś spotkali się z królem, doprowadzeni przed jego oblicze w mieście Santarem. Tam Pedro osobiście ich wychłostał, a następnie zarządził ucztę, podczas której wyjątkowo niewprawny oprawca zadał długą i straszliwą śmierć skazańcom, gdy król i zmuszeni do tego dworzanie jedli. Coelho miał wyrywane serce przez pierś, zaś Goncalves miał wyrywane serce spod łopatki. Następnie król polecił spalić ciała morderców. Według części źródeł, zwłaszcza pochodzenia katalońskiego, król miał rzekomo wydobyć z grobu ciało Inez, woził ze sobą i zmuszał do całowania ręki trupa arystokratów. Dzieciom z tego związku starał się zapewnić pozycję równą legalnemu synowi Fernandowi, który zresztą bardzo cenił swych przyrodnich braci.

Piotr asystujący składaniu przez arystokratów hołdu ekshumowanej i koronowanej Inez

W klasztorze Alcobaca Pedro polecił zbudować sarkofag dla siebie i Inez (wspaniały przykład rzeźby gotyckiej) i polecił ułożyć w nich ciała tak, by w chwili sądu ostatecznego powstali z głowami zwróconymi ku sobie, od razu widząc siebie. Życzenie zostało spełnione przez następców srogiego króla.

Małżeństwa i potomstwo

W 1325 Piotr ożenił się z Blanką Kastylijską (ok. 1315–1375), małżeństwo to zostało jednak anulowane w 1333. W 1339 Piotr poślubił Konstancję Manuel (ok. 1320–1349), z którą miał:

• Ludwika (1340),
• Marię (1342 po 1367), markizę Tortosa jako żonę infanta Ferdynanda Aragońskiego, markiza Tortosa,
• Ferdynanda I (1345–1383), kolejnego króla Portugalii,

Z Inês de Castro (ok. 1320–1355), którą prawdopodobnie poślubił w 1354, miał:

• Alfonsa (zmarłego w dzieciństwie),
• Beatrycze (ok. 1347–1381), hrabinę Alburquerque jako żonę Sancha Kastylijskiego, hrabiego Alburquerque i Haro,
• Jana (1349–1397), pana Porto de Mós, Ceia i Montelonso, księcia Valencia de Campos,
• Dionizego (1354–1397), pana Villar-Dompardo, później pana Cifuentes, Escalona i Alvar de Tormes.

Z Teresą Gille Lourenço (ok. 1330–?), miał:

• Jana I (1357–1433), wielkiego mistrza Zakonu Aviz i późniejszego króla Portugalii.